19.12.1934
Sameinað þing: 25. fundur, 48. löggjafarþing.
Sjá dálk 421 í B-deild Alþingistíðinda. (360)

1. mál, fjárlög 1935

Ásgeir Ásgeirsson [óyfirl.]:

Ég vil minnast á till., sem ég og hv. 2. landsk. höfum flutt um að greiða 300 kr. styrk til frú Sigríðar Gísladóttur, ekkju Kristjáns heitins Kristjánssonar skjalavarðar. Hv. þm. munu minnast þess ágæta manns. Ekkjan situr eftir með hóp af börnum. Það elzta er 12 ára gamalt, en það yngsta 1 árs. Heimilisástæðurnar eru þannig, að það mun vafalaust mikið muna um þessa upphæð. Þingið hefir að vísu sýnt ekkjunni virðingarvott með því að taka á fjárl. fjárveitingu vegna barnanna, en samt mun varla unnt að halda heimilinu saman, nema nokkuð bætist við til hennar sjálfrar. Fyrirvinna heimilisins er engin nema konan sjálf, börnin og tvö gamalmenni sem varla eru vinnufær. Ég vil því vona, að hv. þm. sé svo minnisstætt hið vel unna starf Kristjáns Kristjánssonar, að þeir samþ. þessa 300 kr. greiðslu.

Næst vil ég minnast á nokkrar till., sem ég hefi áður flutt.

Ég er þakklátur hv. fjvn. fyrir að hafa tekið upp 15000 kr. fjárveitingu, og þess vegna hefi ég enga till. um þetta flutt.

Ég vil endurtaka till. mína um hafnarbætur á Suðureyri við Súgandafjörð. Ég veit, að Súgfirðingum mun bregða í brún ef þeir fá ekki þessar 6000 kr. móti jafnmiklu framlagi annarsstaðar að, á sama tíma sem margir aðrir landsbúar fá slíkan hafnarbótastyrk, sem víða er ekki eins mikil þörf fyrir og á Súgandafirði. Ég mælti fyrir þessari till. við 2. umr., og mun ég því ekki fjölyrða um hana nú.

Þá hefi ég borið fram brtt. um það, að orðin „200 kr. á mann“ falli niður í aths. um styrk til utanfarar barnakennara. Þessi till. er fram borin af því, að það er ekki víst, að 25 kennarar sæki um þennan styrk, og æskilegt er, að hver kennari fengi 300—350 kr. Það er ekki of mikið til slíkrar farar. Ég vona, að þessi till. verði samþ., því að hér er ekki um hækkun að ræða, heldur, að ef 15—20 kennarar fara, þá geti þeir fengið 300—350 kr. styrk hver í stað 200 kr.

Þá kem ég að till. um styrk til vísindastarfa handa Leifi Ásgeirssyni, skólastjóra á Laugum. Leifur er óvenjumikill gáfumaður og fræðimaður í sinni grein. Hann hefir lagt stund á þá grein stærðfræði og eðlisfræði, sem ókunn er hér á landi, og til þess að geta haldið áfram vísindastörfum sínum, þarf hann að geta farið til útlanda og komizt í samband við menn, sem svipuð störf fást við.

Leifur hefir unnið að verki, sem í ráði er að gefa út í Þýzkalandi næsta sumar. Það heitir: „Über eine Mittelwertseigenschaft von Lösungen homogener linearer partieller Differentialgleichungen 2. Ordnung mit konstanten Koëffizienten.“

Af þessu, sem ég las upp, mun hv. þm. vera ljóst, að ég get ekki skýrt nánar eðli þessarar fræðigreinar, sem hér um ræðir, en þó vil ég geta þess, að síðastl. vor hitti ég tvo menn, sem þekktu nokkuð til L. Ág., bæði Nóbelsverðlaunamanninn Niels Bohr og próf. Frank í Göttingen á Þýzkalandi. Þeim bar báðum saman um, að L. Á. væri mjög mikill hæfileikamaður á þessu sviði, og prófessorinn sagði, að L. Á. væri einhver gáfaðasti nemandi, sem hann hefði hitt á sinni tíð við háskólann.

Ég hefi fengið meðmæli með þessum óvenjulega skarpa unga manni frá Harald Bohr, próf. í stærðfræði við Hafnarháskóla, og frá próf. Courant, próf. í stærðfræði og frumeðlisfræði. — Eins og ég hefi áður tekið fram, er það ekki á mínu færi að ræða nánar um þessa vísindagrein, sem Leifur leggur stund á, enda munu það fáir gera aðrir en fræðimenn á þessu sviði. L. Á. mun vera einhver allra mesti námsmaður, sem nokkru sinni hefir lokið prófi við menntaskólann. Af þessum ástæðum finnst mér, að hv. þm. ætti að vera það fullkomlega ljóst, að slíkur maður verðskuldi styrk til þess að geta haldið áfram vísindaiðkunum sínum og ritgerð þeirri, sem hann hefir ekki enn lokið við, en fengið leyfi til þess að fá birta í frægu tímariti, þegar hann hefir lokið við hana.

Nú vil ég minnast á till. um það, að dýrtíðaruppbót á laun embættis- og starfsmanna ríkisins haldist næsta ár jafnhá og á yfirstandandi ári. Ég ber fram till. til vara um það, að sama dýrtíðaruppbót og greidd var yfirstandandi ár haldist til 1. júlí 1935. Varatill. ber ég fram sökum þess, að búið er að setja launalaganefnd á laggirnar, og ef til vill kemur þingið saman fyrir 1. júlí og mundi álit launamálanefndar og stjfrv. með endanlegu fyrirkomulagi á launum embættis- og starfsmanna ríkisins liggja fyrir þinginu og verða afgr. fyrir þann tíma.

Síðastl. ár voru greidd 15% í dýrtíðaruppbót handa þeim starfsmönnum ríkisins, sem höfðu meira en 5000 kr. laun. Eftir útreikningi hag stofunnar verður dýrtíðaruppbótin fyrir næsta ár 20%. Það sem ég legg til, er ekki það, að greidd verði dýrtíðaruppbót eftir launalögunum, heldur 5% lægra en áætlað er fyrir næsta ár, eða sama og síðasta ár. Till mín er því í rauninni lækkunartill. frá því, sem verið hefir og fram borin vegna þess, hvernig tekið hefir verið í þetta mál á þingi. Ég mælti fyrir þessari till. við 2. umr. málsins og gerði þá grein fyrir henni. Öllum er kunnugt um það, að fyrir flest þau störf, sem talin eru meiri háttar störf, er greitt meira en 5000 kr. Mönnum er varla boðið upp á minna en 7200 kr. laun fyrir skrifstofustöðu hjá nýrri nefnd eða einhverju fyrirtæki. Fyrir nokkrum dögum síðan var ráðinn maður til þess að hafa með höndum yfirstjórn mjólkursölunnar í Rvík. Hann fær 12000 kr. í laun.

Hvernig stendur á því, að sumir menn eru ráðnir upp á svo há laun? Skýringin er sú, að varla er hægt að lifa sæmilegu fjölskyldulífi fyrir minna en 6000—7200 kr. laun á ári. Hvers vegna á, þegar þetta er athugað, að skera niður laun gamalla kennara við menntaskólann og háskólaprófessora? Ég get ekki skilið það. Ég skil ekki heldur, að bændur skuli gangast fyrir „agitation“ um það, að heppilegt sé að hækka tekjur þeirra af kjöti og mjólk um leið og kaupgeta kaupendanna er minnkuð. Þeir menn, sem hér um ræðir, sérstaklega aldraðir menntaskólakennarar, háskólaprófessorar, sýslumenn og hæstaréttardómarar, hafa ekki safnað fyrir fé undanfarin ár. Það eru sagðar ótrúlegar sögur um, hve erfitt þeir eiga að komast af með þau kjör, er þeir eiga við að búa.

Það vita a. m. k. allir hv. þm. Reykv., að það er herfilegt ranglæti, ef önnurhvor till. mín verður ekki samþ. Í aðaltill. minni er gengið út frá því, að dýrtíðaruppbótin verði hin sama og var á árinu 1934, en í varatill. að dýrtíðaruppbótin verði sú sama til 1. júlí 1935 og greidd var á árinu 1934.

Kákbreytingar eiga ekki að eiga sér stað meðan verið er að vinna að allsherjarbreyt. á launalögunum. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því, að önnurhvor till. verði ekki samþ.