04.12.1935
Sameinað þing: 25. fundur, 49. löggjafarþing.
Sjá dálk 107 í B-deild Alþingistíðinda. (232)

1. mál, fjárlög 1936

Hannes Jónsson:

Herra forseti: Í umr. í gærkvöldi gerði hæstv. atvmrh. nokkra grein fyrir því, hvernig hans flokki hefði tekizt að fullnægja loforðum þeim, sem hann hafði gefið fyrir síðustu kosningar, og þeim samkomulagsatriðum, sem náðst hefðu milli hans flokks og Framsfl. Þessi samkomulagsatriði voru á sínum tíma borin saman við 4 ára áætlun Alþfl. af sósíalistum, og sýnt fram á það, hve sterkt samband væri milli stefnuskrármála sósíalista og samkomulagsatriðanna um stjórnarmyndunina. En því hefir kannske ekki verið veitt eins mikil athygli og ástæða hefði verið til, hve mikið samband er þar á milli. Það er ljóst, að stefna sósíalista hefir náð tökum á öllum störfum Framsfl. í þýðingarmiklum atriðum, bæði á þingi og utan þings. Það er því ekkert undur, þó að sósíalistar geti borið höfuðið hátt, þegar talað er um það, hvernig tekizt hafi að fullnægja samkomulagsatriðum flokkanna við stjórnarmyndunina. Hitt er meira vafamál, hvernig Framsfl. hefir tekizt að fullnægja loforðum þeim, sem hann gaf kjósendum sínum fyrir síðustu kosningar, enda munu sósíalistar ekki láta sig það miklu skipta. Það er haft fyrir satt, að formaður Alþfl. hafi sagt, að flokkur hans ætlaði að byrja á því að drepa Sjálfstfl. með aðstoð Framsfl., og þegar hann væri búinn að því, þá ætlaði hann að snúa sér að Framsfl., og ætti hann að fá sömu útreið. En ég held, að hann hafi gert það nokkuð jafnhliða. Og aðferðin, sem hann hefir notað við Framsfl., er seigdrepandi áníðsla á stefnuskrármálum hans, a. m. k. eins og þau voru í gamla daga. Sósíalistar geta því borið höfuðið hátt og sagt meira heldur en formaður flokksins sagði, því þeim hefir tekizt að vinna á honum samhliða Sjálfstfl. En það er undravert, að Framsfl. skuli sætta sig við þessi æfilok. Lausnina er kannske að finna í orðum eins af merkustu framsóknarmönnum á Austurlandi, sem hann lét falla við mig í gær út af umr., sem þá fóru fram, en orðin voru þau, að sigraðir menn sættu sig við allt. Hann taldi Framsfl. sigraðan í þjóðmálunum, og að hann yrði að sætta sig við allt frá sósíalistum, vegna þess að hann hefði kastað frá sér möguleikanum um að geta unnið að framgangi sinna mála til beggja handa eftir aðstöðunni í þjóðfélaginu á hverjum tíma. En nú höfðu þeir gefið upp vonina um að vinna að framgangi sinna mála, nema með stuðningi sósíalista, svo að sósíalistar vissu vel, hvað þeir máttu bjóða Framsókn, því framsóknarrollurnar gátu ekki annað en dansað í tjóðurbandi sósíalista. Framsfl. lofaði mörgu fyrir síðustu kosningar til hagsbóta fyrir bændur landsins. Hann lofaði að hækka kaupgjaldið til bænda með því að hækka verðið á framleiðsluvöru þeirra. Það var bent á það í gær, hvernig tekizt hefði með afurðasölumálin. Þó hafði stj. mikilvæg vopn í sinni hendi, þar sem var undirbúningur afurðasölumálanna, til þess að vinna að þessu. Það er búið að benda á, hvernig stjórn mjólkursölunnar eyðilagði hina sterku aðstöðu, sem hægt var að hafa um framgang þessa máls, með því að taka stjórn mjólkursölunnar úr höndum framleiðandanna og fá hana í hendur andstæðingum framleiðendanna, sósíalistum. Það er búið að benda á, hve ósvífnir sósíalistar hafa verið í þessu efni. Þeim var það ekki nóg að heimta umráðaréttinn í meðferð þessa máls í sínar hendur, heldur var líka þeim mönnum, sem þeir sköffuðu úr sínum flokki til þess að hindra það, að bændur gætu notið hagnaðar af afurðasölulögunum, leyft að heimta það, að bændur borguðu þessum mönnum fyrir að standa í vegi fyrir því, að bændur gætu notið þess hagnaðar, sem ástæða var til að ætla, að yrði af afurðasölulögunum, eftir því hvernig þau voru samin. Það er búið að benda á, hvernig skipulagsleysi hefir ríkt hjá þessum mönnum um atriði, sem mestu máli skipta. Það skiptir ekki mestu máli, hvort búin keppa hvert við annað. Það skiptir ekki heldur mestu máli, hvort hrúgað er upp kostnaðarliðum, vegna þess að búin keppa hvert við annað. Það er búið að benda á hina óeðlilegu afstöðu mjólkursölunefndar, þar sem hún gefur sósíalistum aðstöðu til þess að auðgast af mjólkursölunni, þannig að nokkur hluti af hagnaðinum af mjólkursöluskipulaginu rennur í flokkssjóð sósíalista. Það var engin ástæða til þess að taka fjáraflaþörf sósíalista svo alvarlega, þó þeir séu að reisa stórhýsi, sem kostar um hálfa millj. kr. Það er engin ástæða til þess að skattleggja bændur landsins vegna þess að sósíalistar eru að byggja stórhýsi yfir sig.

Það er búið að benda á, hve hrapallega hafi tekizt í meðferð kjötsölulaganna, þó að hæstv. landbúnaðarráðh. héldi því fram í ræðu sinni í gær, að kjötsölulögin hefðu gefið 600 þús. kr. hagnað til framleiðendanna. En þó að árangurinn hafi verið þessi í fyrra, þá er ekki hyggilegt að telja, að það hafi verið fyrir þeirra aðgerðir. Ef talið er, að þessi hækkun sé að þakka kjötsölulögunum, þá yrði afleiðingin af þeirri fullyrðingu sú, að ef svo færi, að þeir framleiðendur, sem seldu á innlendum markaði, fengju minna verð en þeir, sem seldu á erlendum markaði, þá væri það líka að kenna kjötsölulögunum. En því fer fjarri, að þetta sé rétt, og skal ég færa þessum orðum mínum nokkurn stað. Það, sem hefir valdið miklu, ef ekki mestu um verðið, er sú algilda regla, sem áður var ríkjandi um verð á kjötinu á haustin. En sú regla var, að ákveða verðið í hvert skipti, ekki eftir því, sem ætlað var, að yrði á erlendum markaði, heldur eftir verðinu eins og það var á erlendum markaði næsta ár á undan. Þetta er eðlilegt, því þegar verðið er ákveðið í hvert skipti, þá er ekki vitað, hvaða verð verður á erlendum markaði, og er því lagt til grundvallar það verð, sem fékkst fyrir vöruna á markaðinum árið á undan. Fyrir þessar sakir var verðið í fyrra nokkru hærra en reynslan sýndi, að fáanlegt var á erlendum markaði, vegna þess að verðhækkun var geysileg á kjöti frá árinu 1932 til ársins 1933. Það var háa verðið á erlendum markaði árið 1933, sem skapaði háa verðið á innlendum markaði haustið 1934. Nú er það séð, að verðið á kjöti því, sem sett hefir verið á innlendum markaði, hefir verið lægra en það verð, sem fengizt hefir fyrir frysta kjötið, sem selt hefir verið til Englands, ef byggja má á þeim upplýsingum, sem fengizt hafa frá þeim mönnum, sem helzt hafa með þau að gera. Því hefir verið slegið föstu, að kjötverðið í Englandi er nú 25 aurum hærra en síðastl. haust. Ef þessum 25 aurum er bætt við þá 70 aura, sem kjötið var selt fyrir árið 1934, þá verður verðið í haust 95 eða 96 aurar, en gefið verð á innlendum markaði hefir aldrei náð þeirri upphæð. Ég get ekki betur séð en hér hafi herfilega brugðizt þær vonir, sem menn gerðu sér um framkvæmd kjötsölulaganna, og að Framsfl. hafi brugðizt loforðum þeim, sem hann gaf um það, að láta framleiðendurna fá það verð fyrir framleiðsluna, sem svarar framleiðslukostnaði. En það var eitt loforðið, sem Framsfl. gaf fyrir síðustu kosningar, að vinna að kauphækkun hjá bændunum, sem samsvaraði kauphækkun verkalýðsins, en sú kauphækkun átti að koma í hækkuðu afurðaverði. Búnaðarfél. Íslands áleit þetta svo alvarlegt mál, að það skipaði nefnd til þess að athuga, hvað væri framleiðsluverð á aðalframleiðsluvörum bændanna. Þessi nefnd skilaði svo áliti sínu snemma í haust, og hefði verið ástæða til þess fyrir kjötverðlagsnefnd að taka það til athugunar. En það er svo langt frá, að það hafi verið gert, því hún hefir þvert á móti reynt að gera rannsókn nefndarinnar sem tortryggilegasta. Það hefir heldur ekki verið reynt að fullnægja hinum sjálfsögðustu kröfum, sem þar eru settar fram. Einmitt fyrir það, að kjötsölulög eru í gildi, þá ætti að vera hægt að sneiða hjá þeim annmörkum, sem áður voru á því, að ákveða verðið. Nú á það eingöngu að ráða verðlagi nefndarinnar, hvað bændur þurfa að fá til þess að nálgast framleiðslukostnaðinn. Það hefir verið bent á, hve hirðuleysislega kjötverðlagsnefndin svaraði jafnsjálfsagðri fyrirspurn og þeirri, sem kom frá Sláturfélagi Suðurlands um það, hvað kjötverðlagsn. ætlaði í geymslukostnað frá því að sláturtíð væri lokið og þangað til kjötið yrði selt út úr frystihúsunum. Kjötverðlagsnefnd neitaði að svara þessu. Það liggur því í augum uppi, að þeir, sem kaupa kjötið, verða að fá þann kostnað, sem samsvarar geymslukostnaðinum, greiddan í hækkuðu útsöluverði. Annars sér enginn sér fært að kaupa kjötið, og Sláturfélagið verður sjálft að ráðast í að frysta það og taka það til geymslu. Og þetta hefir orðið til þess, að Sláturfélagið þorði ekki að ákveða verðið eins hátt og ástæða hefði verið til, ef fullnægjandi svar hefði fengizt frá kjötverðlagsnefnd um þetta atriði.

Framsfl. lofaði því fyrir síðustu kosningar, að láta fara fram ýtarlega rannsókn um aðstöðu framleiðendanna til verðgildis krónunnar, og ákveða verðlagið í samræmi við þá niðurstöðu. En hvað hefir flokkurinn gert? Hann hefir ekkert gert. En það var þó eitt af því, sem nauðsynlegt var að rannsaka, ef tryggja átti það, að bændur fengju framleiðslukostnaðinn endurgreiddan. En stj. gaf út bráðabirgðalög um á taka umráðaréttinn yfir þessum málum í sínar hendur. Og hvernig hefir meðferð ríkisstj. á þessum málum tekizt? Í haust rétt fyrir réttirnar var búið að veita leyfi fyrir um 25% af ull til Þýskalands, en þar var sá bezti markaður, sem bændur gátu fengið. En þangað var aðeins leyft að flytja 25%. Í umr., sem urðu um þetta í þinginu, gaf hæstv. atvmrh. þau svör, að nú væri búið að leyfa um 50% af ull til Þýzkalands. En það var nú ekki búið, þegar hæstv. ráðh. gaf þessar upplýsingar, því ég fékk þær fréttir daginn eftir, að þá hefðu starfsmenn stjórnarráðsins verið uppteknir við það að síma út um land, að það mætti senda þetta mikið af ull til Þýzkalands. Það var líka önnur merkileg yfirlýsing, sem hæstv. ráðh. gaf þá um leið, en hún var sú, að vörur þær, sem fluttar væru inn frá Þýzkalandi, væru dýrari en annarsstaðar, og því yrði að beina íslenzkum afurðum í aðra átt, þar sem vörurnar væru ódýrari fyrir neytendurna. Það er því unnið að því að hafa söluverðið á vörum bændanna lægra en ástæða er til, og það er byggt á því, að það verði að sjá um hag neytendanna. Það er því reynt að beina útflutningnum á þá staði, þar sem hagkvæmara er fyrir þá að kaupa sínar vörur. Þeim hefir ekki skilizt það, að möguleikinn fyrir því, að hægt sé að flytja inn vörur, byggist á því, að hægt sé að selja framleiðslu landsmanna fyrir sæmilegt verð, og neytendurnir verða að beygja sig fyrir því að kaupa vöruna þar, sem gjaldeyrir er til. En hér er verið, umfram það, sem gert er með gjaldeyriseinokun, að seilast inn á hagsmunasvið framleiðendanna til hagsbóta fyrir neytendurna.

Stj.flokkarnir. lofuðu fyrir síðustu kosningar að draga úr öllum embættismanna- og sýslunarmannakostnaði. En hvað hefir verið gert í því efni? Það að bæta nefndum við þær, sem fyrir voru, svo tugum skiptir, og hver nefnd kostar svo tugum þúsunda skiptir. Líka hefir bitlingum verið bætt við einstaka menn, sem kosta fleiri þúsundir. Sumir gæðingar stj. hafa líka margföld laun. Ég skal nefna eitt dæmi. Það urðu skólastjóraskipti á Hólum 1. júlí síðastl. Ríkisféhirði var tilkynnt að láta falla niður greiðslu til fráfarandi skólastjóra, en láta hinn taka við henni. En í október skrifar fjmrh. ríkisféhirði, að samkv. skriflegri fyrirskipun landbrh. eigi fráfarandi skólastjóri að halda fullum launum til 1 okt. og eigi þannig að bæta við hann 3 mánaða launum, og til þess að fyrirbyggja misskilning, þá var það tekið fram, að launin ættu að vera tvöföld þessa 3 mánuði. Það sýnist ekki hafa verið nein þörf á þessu, því maðurinn er ekkert sérstaklega fátækur. Hann hefir þegar tekið á þessu ári um 2 þús. kr. í laun hjá Rauðku, og það má búast við, að það verði um 3. þús. kr. yfir árið. Hann fær það hálfa ár, sem hann hefir starfað hjá Búnaðarfélagi Íslands, 3 þús. kr., svo að það lítur út fyrir, að þessi seinni árshelmingur ætli að færa honum rúmar 5 þús. kr.

Hvernig var með það embætti, sem stofnað var við útsölu Áfengisverzlunarinnar, sem á að borga fyrir 8000 kr. á ári? Það er nú svo með þann mann, sem á að fá það embætti, að hann getur ekki unnið að starfinu, af því að hann er í öðru feitu embætti. Hann hefir því tekið vinnumann og borgar honum rúmlega helming af því sem hann fær fyrir starf, sem hann gegnir ekki, en hinu stingur hann í sinn vasa. — Hvernig var það með þessar 6000 kr., sem forstjóra Áfengisverzlunarinnar var borgað fyrir vinnu í máli, sem höfðað var vegna þess að hann hafði rækt starf sitt svo illa, að ríkið varð að eyða tugum þúsunda til þess að Áfengisverzlunin gæti haldið rétti sínum gagnvart neytendunum. Landið varð því að greiða honum 6 þús. kr. fyrir að rækja starf sitt svo illa, að það varð að kosta tugum þúsunda til þess að halda rétti sínum. — Hvernig er það með hv. 2. þm. N.-M., Pál Zóphóníasson? Ég hefi heyrt, að hann taki um 14 þús. kr. fyrir ýms bitlingastörf, sem hann hefir.

Svona mætti lengi telja. En klukkan er komin og tími minn útrunninn. Ég gæti haldið lengi áfram að telja ýmsa gæðinga stj., sem hafa á annan tug þús. í laun. Svona hefir nú Framsfl. haldið loforð sín í þessu efni. Það er alveg sama hvar maður ber niður. Það eru alstaðar svik, og ekkert annað en svik.