07.12.1935
Neðri deild: 93. fundur, 49. löggjafarþing.
Sjá dálk 1483 í B-deild Alþingistíðinda. (2492)

80. mál, nýbýli og samvinnubyggðir

Jón Sigurðsson [óyfirl.]:

Mér finnst það vera mjög einkennileg aðferð, sem viðhöfð er til þess að knýja mál þetta áfram, og það jafnvel verri aðferð en ég hefði haldið, að hæstv. forseti teldi málið verðskulda. Málið er tekið fyrir þegar komið er langt fram á nótt og fundir búnir að standa allan daginn, og það jafnt þó fyrir liggi 30—40 brtt. við það, sem eðlilega þarf að tala fyrir og þm. þurfa að sjálfsögðu að hafa góðan tíma til þess að athuga. Slík meðferð er með öllu óviðeigandi.

Hér er um að ræða eitt merkasta málið, sem fyrir þinginu liggur, og án efa stórt framtíðarmál, er því nauðsynlegt að því sé þegar í upphafi skorinn sá stakkur, sem því hæfir. Að málið er meira framtíðarmál en mál hinnar líðandi stundar, er sökum þess, að nú skortir þann grundvöll, sem óumflýjanlega þarf að vera fyrir hendi til þess að koma slíku máli í framkvæmd sem þessu. Búrekstur manna ber sig ekki vegna ólags á afurðaverðinu, en að búreksturinn geti borið sig, er grundvallarskilyrðið fyrir því, að menn vilji stofna nýbýli og búa í sveit. Þegar því svo er ástatt sem nú, að jarðir, sem jafnvel liggja við akbrautir í beztu sveitum landsins, fara í eyði, er þess ekki að vænta, að menn vilji þyrpast til þess að fara að reisa nýbýli í sveitum. En hvað sem þessu líður, þá á málið sem framtíðarmál fullan rétt á sér, og er því áríðandi, að grundvöllur þess sé rétt lagður. M. ö. o., að löggjöfin sé sniðin við hæfi þeirra, sem síðar kunna að njóta hennar.

Ég hefi því miður ekki haft tíma til þess að kynna mér brtt. hv. landbn. sem skyldi, en mér sýnist þó, að hún hafi tekið þá skynsamlegu aðstöðu að stuðla frekar að því, að nýbýli mynduðust á þann hátt, að jörðum væri skipt, heldur en á þann veg að taka stóra landskika af óræktuðu landi og klastra þar upp húsum. Þetta tel ég rétta stefnu hjá hv. n. og er henni þakklátur fyrir, að hún skuli fara þessa leið.

Ég skal játa, að fjárhæð sú, sem hv. n. ætlar til þess að byggja upp nýbýli, er nokkuð skorin við neglur, og það enda þótt ætlazt sé til þess, að byggt sé upp á ræktuðu landi. Eigi aftur að byggja á óræktuðu landi, er hún vitanlega of lítil.

Ég get líka tekið undir það með n., að ekki sé líklegt, að nú á næstu árum verði fært að ætla bændum öllu meiri kostnaðarauka heldur en hér er gert ráð fyrir, ef þeir eiga ekki strax í upphafi að vera vafnir skuldafjötrum, sem þeir sjá ekki fram úr og endar með því, að þeir verða að hrökklast í burtu. Það er því áríðandi að fara varlega af stað og veita mönnum aðild um að taka ekki stærri lán heldur en nauðsynlegt er, svo hér fari ekki á sömu lund og svo oft áður.

Í sambandi við þessa nýbýlalöggjöf sé ég að vísu einn verulegan annmarka, sem þó verður ekki komizt hjá í slíkri löggjöf sem þessari, hvenær sem hún er sett og nálega hvernig sem hún er framkvæmd, en hann er sá, að það er engum vafa bundið, að þessi löggjöf kemur til að hafa áhrif á jarðarverðið, og það má búast við því, að illa hýstar jarðir og í slæmri legu fari alveg í eyði. Mönnum finnst það kannske borga sig að yfirgefa slíkar jarðir, sem þeir þurfa að byggja upp á eigin spýtur, til þess að geta fengið þennan styrk frá því opinbera til byggingar.

Ég skal svo ekki ræða frekar um þetta mál almennt. Ég mun fylgja flestum eða öllum brtt. n., því ég tel þær allflestar til bóta. En aðeins vildi ég spyrja hv. frsm. n. um það, hvernig því sé háttað með styrk til ræktunar. Ég sé ekki í þessum brtt. neitt ákvæði um það, við hvað skuli miða þennan styrk. Það er sagt í brtt. n., að það sé viss hluti, sem gengur til nýræktunar, en það er ekki gerð nein grein fyrir því, hvað sé lágmarkið á þessari ræktun, og þarf það þó að vera, þar sem gert er ráð fyrir, að uppfylla þurfi viss skilyrði til þess að hægt sé að fá jarðræktarstyrk. Mér virðist, að það þurfi að koma nánari ákvæði um þetta heldur en n. hefir sett, og hefir mér dottið í hug, að þess arna hafi ekki verið gætt um leið og hún felldi niður og sameinaði gr., þar sem slík ákvæði stöðu.