05.12.1935
Neðri deild: 91. fundur, 49. löggjafarþing.
Sjá dálk 1548 í B-deild Alþingistíðinda. (2547)

131. mál, alþýðutryggingar

Frsm. minni hl. (Thor Thors):

Eins og nál. okkar sýnir, höfum við sjálfstæðismenn ekki getað orðið samferða hinum nm. í þessu máli og hofum því skilað sérstöku nál., þar sem við berum fram brtt.

Ég vil minna á það, að á haustþinginu 1934 bárum við fram þáltill. um það, að sett yrði sérstök n., með einum manni úr hverjum hinna fjögra þingflokka og einum, sem ráðh. skipaði, til að undirbúa nýja fátækralöggjöf og tryggingalöggjöf. við vildum sýna með þessu, að við værum reiðubúnir til samvinnu í þessum málum. En sósíalistar, með hæstv. atvmrh. í fararbroddi, svæfðu þetta mál, enda má vera, að þeim hafi verið það þyrnir í augum, að n. átti að starfa ólaunuð. Síðan skipuðu stjórnarflokkarnir launaða n., og er þetta frv. árangurinn af starfi hennar. Auðvitað var stjórnarliðið í meiri hl. í n., og allt hið pólitíska í frv. er frá því runnið. Sjálfstæðismenn áttu einn mann í n., tryggingafræðing, og honum er það að þakka, að með frv. er lagður grundvöllur að heildarlöggjöf um þessi mál.

Skal þá vikið nokkuð að hinum einstöku tegundum trygginga, er frv. fjallar um. v Fyrst koma slysatryggingarnar. Ákvæðin um þær mega heita endurtekningar upp úr núgildandi lögum, en þó eru hér nokkrar breyt., sem við teljum til bóta.

Þá eru sjúkratryggingar. Um þær hefir engin löggjöf verið til áður, nema lög um sjúkrasamlög. Nú er svo ákveðið, að hver maður yfir 16 ára aldur skuli, þar sem sjúkrasamlög verða stofnuð, vera tryggingarskyldur og greiða allhátt árlegt iðgjald, auk þess, sem ríki og bæjar- eða sveitarfélag leggur fram. En stjórnarliðar hafa komið hér inn þeim fleyg, að eigi skuli allir gjaldskyldir menn njóta tryggingarréttinda. Við teljum þetta með öllu rangt og viljum, að þeir einir hafi hér skyldur, sem réttinda njóta. En við teljum hinsvegar rétt, að ríkið greiði ekki hluta af iðgjaldi þeirra, sem hafa yfir 3000 kr. skattskyldar tekjur á ári.

Það gjald, sem sjúkratryggingar leggja einstaklingum á herðar, er allhátt og mun því reynast tilfinnanlegt, ekki sízt á þessum tímum. Í kaupstöðum er gert ráð fyrir, að einstaklingur greiði 36 kr., en bær og ríki 18 kr. Við teljum mjög varhugavert að lögbjóða slík útgjöld á þessum tímum, þegar víst er, að þorra almennings verður ákaflega erfitt að inna þau af hendi. Tökum 7 manna fjölskyldu, t. d. miðaldra hjón, sem sjá fyrir öldruðum foreldrum sínum og eiga 3 uppkomin börn. Gjöld þessarar fjölskyldu til sjúkratryggingarinnar verða 7X36 kr., eða 252 kr. En sé þessi fjölskylda í sveitum eða kauptúnum, verða gjöldin 7X20 kr., eða 140 kr. Þetta sýnir, að eins og nú er komið afkomu almennings, er þetta hár skattur. Auðvitað á þessi skattur að létta af byrðum, er til veikinda kemur. En sem betur fer steðja ekki veikindi að öllum, og mörgum er óljúft að gera á þennan hátt ráð fyrir sjúkdómum og greiða fyrirfram slíka fjárhæð til þeirra. Við teljum því heppilegra til vinsælda, að slík löggjöf sem þessi kæmi fram á betri tímum en nú eru.

Auk þess má á það líta, að vafalaust verður erfitt fyrir ríki og bæjarfélög að leggja sinn hlut fram eins og nú árar. Við teljum því knýjandi ástæður til að fresta framkvæmd þessara ákvæða frv., en viljum hinsvegar láta Alþingi ráða því, hvenær þau komi til framkvæmda, og leggjum því til, að þessar tryggingar komi ekki til framkvæmda fyrr en fé er veitt til þeirra í fjárl.

Þá eru elli- og örorkutryggingarnar. við föllumst á, að þær tryggingar komi þegar til framkvæmda, enda er hér um miklu minni iðgjöld að ræða og mjög áríðandi, að lífeyrissjóður geti tekið strax til starfa. Eftir áratugi getur sjóður þessi numið tugum milljóna, og getur slíkur sjóður verið ómetanlegur fyrir svo fátækt þjóðfélag sem vort. Úr honum ætti, er stundir líða, að vera hægt að fá lán til ýmiskonar nytsamra fyrirtækja, sem annars væri ekki hægt að setja af stað, nema með erlendu lánsfé, sem jafnan er varhugavert. Við nm. höfum orðið sammála um það, að gera ekki svo mikinn mun á lífeyrisgjaldi, eftir því hvar menn eru búsettir, og frv. vill láta gera.

Þá kemur sá kaflinn, sem mestum deilum hefir valdið í málinu, kaflinn um atvinnuleysistryggingar. Samkv. honum eiga verkalýðsfélög, sem myndað hafa atvinnuleysissjóði, rétt á allt að 100% styrk úr ríkis- og bæjarsjóðum gegn framlagi meðlimanna. En jafnframt er svo um hnútana búið, að aðeins eitt verkalýðsfélag á hverjum stað skal njóta þeirra. Þetta er sama ákvæðið og komið hefir verið inn í lögin um byggingarsjóði verkamanna, og tilgangurinn með því er sá einn, að þau félög, þar sem sósíalistar eru ekki einráðir, skuli ekki geta notið þessara hlunninda frá því opinbera.

Við sjálfstæðismenn leggjum á móti atvinnuleysistryggingunum. Í landi, þar sem svo mikil árstíðavinna er sem hér, hlýtur atvinnuleysi enn sem komið er jafnan að vera á vissum tímum árs. Ef til vill breytist þetta með vaxandi iðnaði, en meðan landbúnaður og sjávarútvegur eru aðalatvinnuvegirnir verður að reikna með slíku atvinnuleysi.

Auk þess teljum við, að ríki og bæjarsjóðir megi ekki við því að leggja fram 150 þús. kr. til atvinnuleysis á þessum tímum. Ef þessar 150 þús. kr. eru til, hversu miklu skynsamlegra er þá ekki að verja þeim til aukinnar atvinnu í landinu. Ég hygg, að allir hljóti þó að fallast á það, burtséð frá öllum flokkshagsmunum, að atvinna sé betri heldur en atvinnuleysi.

Í þriðja lagi teljum við, að það sé beinlínis ranglátt eins og frv. ætlast til skv. beinum orðum þess — þó nú eigi að breyta þeim —, að aðeins séu styrktir atvinnuleysingjar í kaupstöðum, en fólkið í kauptúnunum, sem á við mikið atvinnuleysi og hin bágustu kjör að búa, hljóti enga slíka hjálp. Andstæðingar okkar í n. leggja nú til, að þessar tryggingar skuli einnig ná til kauptúnanna, en það er ekki tilgangur frv., því það kemur hvergi fram í orðum þess, og meira að segja í grg. frv. aðeins talað um framlög ríkis- og bæjarsjóða, en bæjarsjóðir eru vitanlega ekki aðrir sjóðir en sjóðir kaupstaða. Það er vitanlegt, að hlutskipti nær allra bænda og alls búaliðs nú á tímum er aðeins hið harðasta strit, en lítill sem enginn afrakstur. Og það er vitað, að sú hjálp, sem bændum var veitt fyrir nokkrum árum, kreppuhjálpin, hefir ekki megnað að koma þeim að neinu verulegu leyti yfir erfiðleikana. Nú er komið að skuldadögunum, og allur þorri bænda sér ekki fram úr því, hvernig hann á að inna af hendi afborganir og vexti af þessum lánum.

Í fjórða lagi teljum við, að þetta frv., sem felur það í sér að styrkja atvinnuleysingja í kaupstöðum, sé enn eitt nýtt og öflugt spor í áttina til þess að raska alveg atvinnulífi þjóðarinnar, með því móti að ginna til kaupstaðanna ennþá fleira fólk úr sveitum landsins, en það sem forsjárlaust og fyrirhyggjulaust hefir flutzt á undanförnum árum hingað á mölina. Og ég fæ ekki skilið, hvernig þeir menn, sem hafa það að vígorði, að þungamiðja þjóðlífsins eigi að vera í sveitum landsins, geta beitt slíkum ginningum til þess að draga fólkið úr sveitunum til kaupstaðanna, enda hygg ég, að þeir hljóti litlar þakkir hjá umbjóðendum sínum í bændastétt fyrir agnið. Hitt er vitanlegt, að sósíalistum er þetta mikið áhugamál, og það fyrst og fremst af flokkslegum ástæðum. Þeir hafa mikið á undanförnum árum talað um atvinnuleysistryggingar og önnur fríðindi, sem þeir ætluðu að veita verkalýðnum í kaupstöðunum, ef þeir kæmust til valda, og nú er komið að því, að þeir þurfa að standa við loforð sín. Og þetta skipulag er sósíalistum býsna hagkvæmt, því eins og ég gat um áðan, þá eiga stjórnir verklýðsfélaganna á hverjum stað að ráða því, á hvern hátt þessu atvinnuleysisfé er úthlutað, og þarf enginn að efast um það, að þessi hlunnindi verði fyrst og fremst hlutskipti hinna útvöldu.

Ég hygg, að þetta, sem ég hefi nú bent á, nægi í bili til þess að sýna fram á, að þessar atvinnuleysistryggingar eru, eins og nú hagar til í þjóðfélaginu, býsna viðsjárverðar. Það er svo margt, sem er miklu meira aðkallandi og meiri nauðsyn að leggja fram fé til heldur en til atvinnuleysis í kaupstöðunum. En að öðru leyti erum við fylgjandi þessu frv., en berum fram nokkrar brtt. við það, og ætla ég þá að víkja nokkrum orðum að þeim.

Fyrsta brtt. er við 1. gr., um það, að atvinnuleysistryggingarnar falli niður, og er það í samræmi við það, sem ég hefi áður sagt.

2. brtt. er við 3. gr. og er aðeins orðalagsbreyt., þannig að gr. er færð til betra máls, að því er okkur þykir.

Þá er 3. brtt. við 6. gr., þess efnis, að laun tryggingarráðs skuli ákveðin í launalögum, eins og laun forstjóra tryggingarstofnunarinnar og annara fastra starfsmanna. Andstæðingar okkar í n. vildu, að ráðh. ákvæði þessi laun en við teljum, að það sé eðlilegast, að allir starfsmenn þessa fyrirtækis hljóti laun skv. ákvæðum launalaganna.

4. brtt. er við 7. gr., og er hún shlj. brtt., sem hv. andstæðingar okkar í n. bera nú fram og er á þá leið, að það sé ekki beint skilyrði, að einn maður í tryggingarráðinu skuli vera tryggingarfræðingur, þar sem það er vafasamt, að á öllum tímum sé völ á slíkum manni, heldur skuli hagfræðingur vera jafngjaldgengur.

5. brtt. er við 22. gr. og er þess efnis, að aðeins þeir, sem á síðastl. ári höfðu ekki hærri árstekjur heldur en 4500 kr., eftir að persónufrádráttur hefir átt sér stað, skuli skyldugir til þess að vera í samlaginu. Og síðan skv. 6. brtt. okkar við 22. gr. eiga allir meðlimir sjúkrasamlagsins rétt á þeim hlunnindum, sem samlagið veitir.

7. brtt., við 33. gr., er þess efnis, að hið opinbera greiði hluta af iðgjöldum aðeins hinna lægst launuðu, þ. e. a. s. allra þeirra, sem hafa ekki hærri en 3 þús. kr. skattsk. tekjur árlega.

8. brtt. er um það, að allur kaflinn um atvinnuleysistryggingarnar falli niður.

9. brtt. er við 87. gr. og er aðeins til samræmingar við 10. brtt., um gildistöku og framkvæmd l. En 10. gr. felur það í sér, að l. skuli öðlast gildi 1. apríl 1936, en ákvæði III. kaflans um sjúkratryggingar komi ekki til framkvæmda fyrr en fé er til þeirra í fjárl. Og b-liður 10. gr. felur það þá í sér, að núgildandi l. um sjúkrasamlög verði í gildi unz hið nýja sjúkrasamlag taki til starfa.

Um þær brtt., sem hv. andstæðingar okkar bera fram, get ég verið fáorður. Þær eru allflestir ávöxtur af sameiginlegu starfi n., og við í minni hl. erum sammála þeim nær öllum. Mikið af þeim eru orðabreyt. eða til skýringa og valda ekki ágreiningi.

Um þær brtt. hv. andstæðinga, sem eiga við atvinnuleysistryggingarnar, vil ég segja það, að ef það er ætlun stjórnarliðsins, að þær gangi fram, þá erum við í minni hl. sammála því, að þær nái ekki eingöngu til kaupstaðanna og getum því fallizt á þá brtt., að menn í kauptúnum geti einnig öðlazt þau hlunnindi, sem frv. gerir ráð fyrir.

Hið sama get ég sagt um þær brtt., sem þm. Alþfl. bera fram á þskj. 676 og 695, að við erum þeim yfirleitt sammála.

Ég þarf svo ekki að fjölyrða frekar um þetta að sinni, en geri ráð fyrir að eiga þess kost að tala aftur í þessu máli, eftir að hv. andstæðingur minn, frsm. meiri hl., hefir svarað minni ræðu.