17.12.1935
Neðri deild: 101. fundur, 49. löggjafarþing.
Sjá dálk 2254 í B-deild Alþingistíðinda. (3237)

172. mál, Ferðaskrifstofa ríkisins

Emil Jónsson:

Hv. þm. Vestm. hefir nú flutt hér langt mál og að sögn hv. 3. þm. Reykv. ýtarlegt og gott. Það er því e. t. v. ekki þörf að bæta þar miklu við, en þar sem hv. þm. skoraði á formælendur frv. að bera fram sínar skoðanir og rök til stuðnings málinu, get ég ekki látið hjá líta að segja nokkur orð.

Það er öllum ljóst, og áreiðanlega bezt þeim, sem mestar hafa haft af því tekjurnar, hve feikna mikla peninga mikill ferðamannastraumur gæti flutt inn í landið. Aðrar þjóðir hafa opin augun fyrir þessu. Noregur, Danmörk og Svíþjóð, og margar aðrar þjóðir, reka sérstaka útbreiðslustarfsemi til þess að kynna lönd sín. Er nú svo komið, að Norðmenn hafa 30—40 millj. kr. tekjur af ferðamönnum í þjóðarbúið. Er það nú orðinn 4. stærsti aðvinnuvegur þjóðarinnar eða fyllilega eins og allur fiskiðnaðurinn, sem gefur um 37—38 millj. kr. tekjur.

Þetta hefir að vísu orðið án ríkisreksturs fyrir ötula útbreiðslustarfsemi, sem ríkið hefir þó tekið stórfeldan og margvíslegan þátt í, sem ég get ekki farið út í að skýra hér. Eins og hv. þm. hlýtur að vera kunnugt, ef hann hefir nokkurt við á að tala um þessi mál, þá halda flest lönd uppi stórfeldri auglýsingastarfsemi til þess að kynna land sitt, náttúrufegurð þess, samgöngur, menningu o. fl. T. d. eyða járnbrautarfélögin í Danmörku og Noregi tugum og hundruðum þús. kr. í þessu skyni, svo þeir telja það ekki lítils virði.

Ég skal aðeins nefna eitt dæmi, sem alls ekki er gripið úr lausu lofti, eins og hv. þm. virðist halda um þetta mál allt, um það, hve höndulega íslendingum hefir tekizt sín auglýsingastarfsemi. Fyrst þegar leitað var eftir því, hvort Eimskipafélag Íslands hefði ekki interessur fyrir að auka ferðamannstrauminn var svarið á þann hált, að ég verð að segja, að mér kom það alveg á óvart. Nú hafa skipin svipaða þýðingu fyrir okkur og járnbrautirnar í öðrum löndum. Og maður skyldi því ætla, að félagið væri álíka íhugasamt um auglýsingastarfsemina og járnbrautirnar eru þar. — En svarið var: „Blessaðir verið ekki að auglýsa landið, við höfum ekki skipakost til þess að flytja fleiri menn en nú ferðast“. Þetta lýsir svo megnri kyrrstöðu og íhaldi, að það má ekki lítast. það er ekki hægt að takmarka ferðamannastrauminn á hverjum tíma við skipakost eins félags. Ef félagið vill ekki styðja jafn þarft mál og meta þar, sem vert er, hag landsins, verður í annan hátt að útvega aukinn og nýjan skipakost.

Það má vel vera, að ég sé fáfróður um þessi mál, en hv. þm. Vestm. sitji þar inni með alla vizku. Og ég vil því benda honum í eitt fyrirbrigði í viðbót, sem ég skora í hann að skýra. Á síðastliðnu sumri voru 150 piltar í Ameríku, sem ætluðu að komast til Íslands, búnir að semja um ferð til Englands, en þá var enginn skipakostur til þess að flytja þá hingað. Nú vil ég skora í hv. þm. Vestm. að skýra það, ef hann getur, hvernig þessi tvö fyrirbrigði, sem ég hefi nefnt, geta orðið til þess, að hróður okkar vaxi í öðrum löndum, eða til þess að auka ferðamannastrauminn til Íslands. Í nágrannalöndum okkar, þar sem ég þekki bezt til, Danmörku og Noregi, kosta ríkin að miklu leyti auglýsingastarfsemi til þess að auka ferðamannastrauminn. Í Danmörku hefir ríkisvaldið tekið í sína arma forstöðu ferðaskrifstofu, sem organiserar túristalífið. Einkaleyfi (monopolvirksomhed), sem nál. talar um, eru starfrækt í öllum þeim 5 löndum, sem þar eru nefnd. Ég veit ekki til, að annað sé tekið upp í nál. en það, sem haft er eftir prentuðum heimildum, og hægt er að sanna frekar, ef óskað er. Norðmenn hafa t. d. leyft sér að kalla þetta „monopol“ í nýútkomnu norsku nál. um ferðamannamálið. Ég vil því skora í þennan hv. þm., sem þykist sitja hér inni með alla vizku, að sanna, að þar sé nokkuð sagt ósatt. T. d. um, hvað Danir leggja mikið upp úr auglýsingastarfseminni í þessu efni nú nefna, að þar hefir verið rætt um að ríkið starfrækti kvikmyndahús í bezta stað í Kaupmannahöfn, og yrti tekjunum af því eingöngu varið til auglýsingastarfsemi og annars, sem örvað gæti ferðamannastrauminn til landsins. Ef þetta eru ósannindi, þá afsannar hv. þm. Vestm. það, ef hann veit betur.

Hér verður að koma til íhlutun ríkisvaldsins til þess að koma á þessi mál föstu skipulagi, eins og hv. frsm. málsins í Ed. tók fram. Það hefir sýnt sig, að þeir menn, sem standa að Eimskipafélaginu og ferðaskrifstofunni, hafa ekki íhuga í því að auka ferðamannastrauminn hingað, heldur hafa óskað eftir, að landið væri ekki auglýst, svo þeir ekki lendi í vandræðum með að flytja fólkið til landsins.

Þá má minna hv. þm. á, að ein ástæðan fyrir frv. er sú, að sú valúta, sem inn hefir komið með ferðamönnunum, hefir ekki komið til skila nema að litlu leyti. Hingað kemur margt manna, sem dvelur hér um lengri tíma, auk þeirra, sem hér koma með hinum stóru „fljótandi hótelum“, sem lítið skilja hér eftir annað en fargjöld með bílum. Í sumar var af gjaldeyrisnefndinni farið fram á það við bankana, að þeir hefðu sérstaka móttöku fyrir ferðamenn, til þess að skipta erlendum gjaldeyri. Þetta gerði landsbankinn, en þar komu inn aðeins 8 þús. kr. í allt, að því er mér hefir verið sagt, þó einn 7 mannabíll sé leigður fyrir 100 kr. til Þingvalla, og ættu því stundum að koma inn meira en 8 þús. kr. á einum degi.

En hvað verður af þeim peningum, á hv. þm. eftir að upplýsa, úr því að þeir hafa ekki komið til Landsbankans. (JJós: Auðvitað er þetta lýgi með 7 manna bílinn, og í hv. þm. eftir að sanna þau ummæli). Ég hefi nú gefið hv. þm. nóg úrlausnarefni í bráðina, og er bezt fyrir hann að leysa fyrst úr þeim.

Þá hefir verið vikið að því, að það væri ekki alltaf sem ákjósanlegast hvernig túlkar færu með ferðamenn um landið. Ég þekki nokkur dæmi þess, hvernig þeir fara með ferðamenn. legar þeir koma með þá til Hafnarfjarðar, sýna þeir þeim einna helzt það, sem gamaldags er og úr sér gengið. Þeir fara og með þá ofan í bryggjur og sýna þeim fiskhúsin. En aldrei er farið með ferðamennina á þá staði þar, sem útsýnið er fegurst. Maður nokkur hefir sagt mér af því, er hann eitt sinn kom gangandi niður Almannagjá, þegar verið var að sýna hóp af útlendingum gjána og Þingvöll. Þessi maður sagði mér, að hann hefti hugsað sér að taka nú eftir, hvernig þessu fólki væri sýndur þessi fagri sögustaður. Fylgdarmaðurinn fór með ferðamennina upp í Lögberg og hélt þar um 10 mínútna ræðu. Svo var strax farið til Rvíkur aftur. Ég skal færa sannanir fyrir þessu, ef óskað er.

Hv. þm. Vestm. talaði um skýrslu Björns Ólafssonar. En ég hefi hér aðra skýrslu, þar sem líka er frá því skýrt, sem hv. þm. gerði að umtalsefni. Þessi skýrsla er frá ferðamannaskrifstofu Cook's, sem gefur út í hverju ári slíka skýrslu um kostnað við ferðir útlendra ferðamanna hingað til lands. Skýrsla þessi er frá 1931, og má vera, að fargjöld hafi eitthvað lækkað síðan. Þar stendur, að ferð til Íslands frá Leith kosti kringum 475 kr. Ef fargjaldið með skipi fram og til baka er dregið frá, sem er um 270 kr., verða eftir 200 kr., sem er kostnaður við ferðir hér í landi í 4 daga. 50 kr. koma þá í hvern dag. Næst kemur ferð frá Hamborg eða Hull, sem kostar £54.15 sh., sem er um 1210 kr. Sú ferð er áætluð með 10 daga viðdvöl hér í landi. Þegar búið er að draga fargjald með skipi frá, verða eftir 940 kr., sem er kostnaður við veru og ferðir hér í landi, meðaltalskostnaður í dag 94 kr. Ég gæti nú hugsað mér, að hægt væri að hafa fararbeina og annan greiða ódýrari en þetta fyrir útlenda ferðamenn. Síðast í þessari skýrslu eru ferðir frá Leith, þar sem gert er ráð fyrir 15 daga viðdvöl hér í landi. Þær ferðir kosta £72.5 sh., sem er kringum 1600 kr. Að frádregnu fargjaldi með skipi um 1330 kr., eða sem næst 89 kr. fyrir hvern dag, sem dvalið er hér í landi.

Þetta er nú tekið fyrir að fara með útlenda gesti um næsta nágrenni Rvíkur og Borgarfjörð árið 1931.

Í þessum bækling, sem ferðaskrifstofa Cook's hefir gefið út, eru myndir með skýringum frá Danmörku, Noregi og Svíþjóð, en engar frá Íslandi. Ég álít, að helzt ættu að vera myndir frá Íslandi líka og lýsingar um landið í svona bæklingum, sem ferðaskrifstofur gefa út.

Ég gæti tínt margt fleira til, ef ég vildi. En ég þykist hafa gert það, sem hv. þm. Vestm. skoraði á mig að gera, ef ég gæti, að sanna, að ferðir hér á landi og allur greiði í heild sé gerður útlendum ferðamönnum dýrari en þörf er á. Sé ég svo ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð, nema að svara því, sem hv. þm. Vestm. sagði síðast, svara orðum, sem honum einum eru samboðin og hann hér ábyrgð á. Hann sagð, að frv. þetta væri mest byggt á öfund og rógi. Ég hefi svolítið verið við samningu þessa frv. riðinn. En ég hefi aldrei orðið var við öfund eða róg sem hvatir til þess að koma fram með þetta frv. Mér er sama, hvort hv. þm. Vestm. trúir þessu eða ekki. það er líka rangt, að frv. sé komið fram af miður hreinum hvötum. Ég skora á þennan hv. þm. að sanna, ef hann getur, að frv. þetta sé fram komið af óhreinum hvötum af minni hálfu, og segja til, hvaða óhreinu hvatir hafi mér þar gengið til. Þá sagði þessi hv. þm., að hér væri verið að undirbúa heimskulega og illgjarna lagasetningu, að haft væri fé af þjóðinni með þessu móti og að hér mundi eiga að setja l. til þess, að hægt væri að troða vildarmönnum stjórnarflokkanna í embætti. Hann sagði og, að engin áhugi væri fyrir þessari löggjöf hjá þjóðinni. það er þó a. m. k. ein stétt manna, sem hefir íhuga fyrir þessu máli, og það eru bílstjórarnir. Þeir hafa mikinn áhuga fyrir því, að þeir fái a. m. k. að gera tilboð í að flytja útlenda farþega. Það er sagt, að bílstjórum hafi verið neitað um að gera tilboð í að flytja útlenda ferðamenn — ekki einasta að flytja, heldur að gera tilboð um að flytja þá. Af hverju skyldi það hafa verið? Hv. þm. Vestm. getur líklega útskýrt það af vísdómi sínum.

Ég sé svo ekki ástæðu til að fara frekar út í að rekja einstök atriði í ræðu þessa hv. þm. Gæti ég þó gefið ýmsar fleiri upplýsingar, ef ástæða reyndist til þess síðar. En höfuðatriði þessa máls eru þessi. Það þarf að vera einhver sterk central organisation, til þess að auglýsa landið út á við og koma því til vegar, að þeir menn, sem sjá þær auglýsingar, geti átt kost á að komast til landsins til að ferðast um það. Síðan, að þeim sé veitt sú fyrirgreiðsla í landinu, sem vitunandi sé og á þann hátt, að þeir þurfi ekki að borga hana yfir vitunandi verði. Í þriðja lagi til þess, að banki hérlendis fái þá valútu, sem inn kemur fyrir þessi ferðalög. Og í fjórða lagi til þess að farið sé með ferðamenn á þá stað hér á landi, sem fagrir eru og yfirleitt hafa það til að bera, sem vert er að sýna ferðamönnum.

Vænti ég nú, að hv. þm. Vestm. reyni að finna betur orðum sínum stað í síðari ræðu sinni en þeirri löngu ræðu, sem hann hélt hér í kvöld, þar sem hann sló fram svo mörgum einskisverðum fullyrðingum, sem ég nú hefi hrakið.