01.04.1935
Neðri deild: 42. fundur, 49. löggjafarþing.
Sjá dálk 467 í C-deild Alþingistíðinda. (3929)

66. mál, starfsmenn ríkisins og laun þeirra

Sigurður Einarsson [óyfirl.]:

Það er engum vafa bundið, að menn höfðu lengi beðið þess með nokkurri óþreyju, að tekið yrði til athugunar að nýju allt launamálakerfi ríkisins. Það hafa efalaust margir vonazt eftir, að n. sú, sem í þetta mál var skipuð, mundi skila ýtarlegu og merkilegu áliti um það. Það liggur í hlutarins eðli, að ég fer ekki að fara ýtarlega út í sjálft frv. eða gera það verulega að umtalsefni nú. Þó verð ég að segja það strax, og ég veit, að n., sem um þetta hefir fjallað, tekur það ekki illa upp, að ég þykist sjá fjöldamörg ákvæði í frv., sem mjög mun verða deilt um og menn geta varla orðið sammála um að svo stöddu. En ég verð að játa, að það er mér gleðiefni, að þetta nál. er fram komið og málið þar með komið inn í þingið, og að vilji virðist vera fyrir hendi til þess að leysa það.

Um leið og farið er að gagnrýna þetta frv. finnst mér rétt að gera sjálfum sér og öðrum það ljóst, að það er ekkert áhlaupaverk að vinna það starf, sem n. hefir verið ætlað. Og ég vil segja það sem mína skoðun, að n. hefir ótrauð lagt út í þetta erfiða starf og dregið saman mikinn fróðleik, sem vafalaust kemur að miklum notum, hver svo sem verður hin endanlega lausn þessa máls. Um einstök atriði verða vitanlega alltaf skiptar skoðanir. En það er aðeins eitt atriði í frv., sem ég ætla að gera að umræðuefni nú, og það er sá hlutinn, sem fjallar um kennarana, og þá einkum barnakennarana. Ég verð að líta svo á, að það sé mjög óvarlegt að ganga frá ákvæðum um laun kennara og skipun á starfi þeirra fyrr en annað mál, sem einnig liggur fyrir þessu þingi, hefir hlotið sína endanlegu meðferð, en það er fræðslulagafrv. Ég verð að telja, að sá grundvöllur undir skiptingu kennslufjárins, sem launamn. gerir till. um, sé mjög varhugaverður vegna þess, að þar er verið að ýta undir að hamla þeirri þróun, sem við teljum æskilega í þessum málum, nfl. að kennslan færist meira og meira í það horf að vera rekin í föstum heimavistarskólum, sem taka yfir tiltölulega stór svæði. Sömuleiðis verð ég að telja það vafamál, hvort nokkur vegur verður til þess að sinni að koma því svo fyrir, að hver kennari kenni jafnmörgum börnum, eins og launamn. gerir ráð fyrir. Ég held, eftir því sem er hér í Rvík og víða annarsstaðar, að það verði að koma miklar breyt. á skipulag skólanna allt til þess að kennurum sé unnt að inna af hendi það starf og kenna svo mörgum börnum, sem launamn. gerir að skilyrði fyrir því, að þeir geti orðið aðnjótandi þeirra kjarabóta, sem frv. að sumu leyti gerir ráð fyrir. Þetta kemur nú til athugunar í þeirri n., sem fær málið til athugunar hér í þinginn. En mér er þegar um það kunnugt, eftir að hafa talað við stjórn kennarasambandsins og marga starfandi kennara, að þeim stendur æðimikill stuggur af ýmsum ákvæðum frv., og telja þeir, að sú umbót á þeirra kjörum, sem þeir hafa vænzt eftir og allir sanngjarnir menn játa, að þörf er á að veita þessari mjög svo láglaunuðu starfsmannastétt landsins, hún sé þar svo miklum annmörkum og takmörkunum bundin, að þeir telja sig litlu bættari, þó samþ. yrði. Ég þykist vita, að það hafi verið viðleitni n. til þess að finna sparnað, jafnframt því sem hún gerir ráð fyrir hækkuðum launum til einstakra láglaunastétta, sem hefir valdið því, að inn á þessa braut var farið.

Þá vil ég ennfremur láta í ljós, að það kemur í einstaka stað undarlega fyrir, hvernig er í nál. gerð grein fyrir starfsmönnum þeim, sem starfa við ýmsar stofnanir, og hver séu laun þeirra. Þar gætir nokkurrar ónákvæmni. Sumstaðar er það svo, að n. nefnir ekki starfsmennina þeim nöfnum, sem þeir eru kallaðir í stofnununum, og getur það valdið misskilningi. T. d. er talað um mann við ríkisútvarpið, sem nefndur er fréttastjóri og á að hafa 6 þús. kr. laun. Þessi maður hefir aldrei verið við þessa stofnun né haft þar nein laun, og enginn sem svarar til þessa. Ég veit ekki, hvernig þessi misskilningur er upp kominn. Ég hefi hér í fórum mínum bréf frá skrifstofunni, þar sem hún neitar að hafa nokkurntíma haft slíkan mann innan sinna vébanda.

Annars eru hér mörg ákvæði, sem ég við fljótlegan yfirlestur á frv. á erfitt með að gera mér í hugarlund, að séu til mikilla bóta frá því, sem er, og tek ég óhikað á mig allar grunsemdir um íhaldssemi í sambandi við þær skoðanir mínar. T. d. er allur bálkurinn um starfsmannadóm þannig, að hann felur í sér að mínu viti talsverða hættu, en kostina fæ ég ekki séð, eins og hlutverk dómsins er skilgreint í frv. Það eru yfirmenn einstakra stjórnardeilda, sem þarna eiga að vera mestu ráðandi, en ef starfsmannadómur á að koma til sögunnar, þá finnst mér, að íhlutun starfsmannanna sjálfra um starf hans og skipun verði að vera miklu meiri.

Það var raunar í beinu tilefni af því, sem hér hafði verið talað, að ég bað um orðið. En það er nú orðið svo langt síðan málið var á dagskrá, að ástæðurnar, sem þá voru fyrir hendi, eru fyrndar og að nokkru leyti úr minni liðnar, svo að ég get vel látið hér staðar numið á þessu stigi málsins.