21.04.1936
Neðri deild: 53. fundur, 50. löggjafarþing.
Sjá dálk 961 í B-deild Alþingistíðinda. (1477)

99. mál, jarðakaup ríkisins

*Ólafur Thors:

Það er ekki af því, að ég búist við að geta upplýst nokkuð um efnishlið málsins og ákvæði frv., sem flokksbræður mínir eru ekki búnir að segja, að ég kvaddi mér hljóðs, heldur af því að hv. frsm. meiri hl. ávarpaði mig sérstaklega í ræðu sinni, og hefir þar með gefið mér tilefni til aths.

Hv. þm. vildi halda því fram, að þetta mál væri ekki flokksmál, því það væru menn í Sjálfstfl., sem styddu það, en aðrir væru á móti því, og sama væri að segja um bændur í Framsfl. Ég get hugsað mér, eins og nú er komið högum bænda, að þá eigi þessi skoðun við einhver smávægileg rök að styðjast. Ég hygg, að það sé það sannleikskorn, sem fólst í þeim rökum, sem veldur því, að þetta frv. er borið fram, og ég hygg, að það sé það sama, sem veldur því, að við sjálfstæðismenn hér á þingi rísum upp til þess að andmæla þessu frv., sem sé það, að með þessu frv. er opnuð leið til þess að gefa útrás þeirri fyrirsát, sem verið hefir á vegi bænda vegna aðsteðjandi örðugleika, til þess að kasta af sér bagganum. Ég hygg, að mér sé óhætt að fullyrða, að allir bændur innan Sjálfstfl. séu það framsýnir og glöggir á kjarna þessa máls, að þeir sem heild geti staðizt þessa fyrirsát. Ég veit, að sumir þeirra finna vissa tilhneigingu og freistingu til þess nú í örðugleikunum að varpa af sér hinum þungu áhyggjum og losna við jarðir sínar og hagnýta þá heimild, sem hér er opnuð fyrir ríkissjóðinn til þess að eignast þær. En ég er sannfærður um, að þó að fyrir þessa bændur kunni að vera viss freisting til þess að hagnýta þessa heimild. þá er það til niðurdreps fyrir framtíð íslenzkrar þjóðar og landbúnaðarins, að þessi freisting verði gerð svo rík, að hún valdi verulegum straumhvörfum í þessu efni frá því, sem nú er um eignarheimild jarðanna. Það er mín skoðun, eins og skoðun flokksbræðra minna, sem hér hafa talað, og raunar hinna, sem ekki hafa talað, að íslenzkum landbúnaði sé í framtíðinni miklu betur borgið með þeim hætti, að bændur séu sjálfseignarbændur heldur en leiguliðar, enda þótt vel megi viðurkenna, að erfðafestuábúðin er nokkur breyt. til bóta frá venjulegri leiguliðaábúð. En frá mínu sjónarmiði ekki svo, að það skipti neinu verulegu máli í þessu sambandi.

Ég veit, og það er leiðinlegt til þess að vita, að hv. 2. þm. N.-M. hefir farið varhluta af skilningi þess þáttar, sem ég hygg, að sé drýgstur og sterkastur í lyndisfari íslenzks bónda, og sá þáttur í hans skapgerð, sem sterkastan þátt hefir átt í því að forða honum frá freistingum, og þar af leiðandi sterkasta stoð íslenzks landbúnaðar, ástin til jarðarinnar og þess lands, sem hann á sjálfur og yrkir, — ég veit vel, að það má færa vissar líkur fyrir því, að það létti lífsbaráttu bóndans að mega verja afrakstrinum til þess að yrkja jörðina, í stað þess að nokkur hlutinn fari til greiðslu þess kaupverðs, sem hann verður að inna af lundi. ef hann kaupir jörð. Ég er sannfærður um, að þegar til lengdar lætur, þá er meðvitundin um sjálfseignina, ástin á óðalinu, hverjum íslenzkum bónda svo mikil stoð í lífsbaráttunni, að hún vegur upp þennan annmarka, sem verður að viðurkenna, að það er að þurfa að inna af hendi vissar greiðslur árlega, afborganir og vexti af kaupverði jarðarinnar. Þar til frádráttar kemur svo árleg leiga þeirrar jarðar, sem bóndinn ekki á, en situr sem leiguliði. Munurinn milli okkar og hans, milli okkar, sem hér höfum talað, og hans og þeirra, sem hugsa eins og hann hugsar, er sá, að hann leggur enga áherzlu á það og virðist engan skilning hafa á því, sem við teljum, að sé sterkasti þáttur í lundarfari íslenzks bónda og sú skoðun, sem hefir staðið undir hinni hörðu lífsbaráttu íslenzka bóndans hér á landi. Hann hefir engan skilning á þessu, og þess vegna talaði hann eins og hann talaði, með tölum, sem hafa að vísu sönnunargildi, en vega ekki á móti kjarna lífsins, sem hann ekki kom auga á. Um hitt, hvort hann getur talað djarft úr flokki og áfellzt menn eins og hv. þm. Borgf., hv. þm. A.-Húnv. og hv. 7. landsk. fyrir, að þeir kunni lítið og þekki lítið í þessu efni, þá vil ég ekki fara út í samanburð á honum og þeim. En um það sérstaka atriði vil ég leggja orð í belg, þegar hv. 2. þm. N.-M. staðhæfði, að þessir menn, sérstaklega hv. þm. Borgf., séu að vaða reyk og fara með staðlausa stafi, þegar þeir segja, að hér sé um að ræða stefnumál, sem kom fram að svo miklu leyti, sem það kemur fram fyrir hönd Framsfl., sem nýr liður í þeirri ánauðarkeðju, sem Framsfl. var hengdur í undir valdstjórn sósíalista.

Hv. 2. þm. N.-M. neitaði þessu og vitnaði í það, að hann hefði undanfarin 24 ár sí og æ verið að minnast á þetta í ræðu og riti. Ég verð að biðja hann velvirðingar á því, að það hefir farið eins fyrir mér og hv. þm. Borgf., að ég hefi of lítið lesið af því, sem hann hefir skrifað, og það kann að vera, að einmitt fyrir það, hvað lítið ég hefi lesið af því, þá sé ég að rökræða um þetta. Það má vel vera, að mér þætti það tilgangslaust, ef ég hefði mikið eftir hann lesið. En hvað sem hann hefir sjálfur álitið í þessu efni í 24 ár, þá þarf ég skammt að rekja aftur í tímann til þess að benda honum á, að flokkur sá, sem hann telst til, hefir haft aðra stefnu í þeim málum.

Ég lagði upp í fundaleiðangur ásamt fleirum 13. sept. 1928, og var förinni heitið austur í Vestur-Skaftafellssýslu til fundarhalda. Í þessari för voru fyrir utan þáverandi form. Sjálfstfl., Jón heitinn Þorláksson, og nokkra aðra sjálfstæðismenn, form. Alþfl., hv. 4. landsk. og núv. hæstv. atvmrh., og frá Framsfl. voru þeir hv. þm. Mýr., hv. þm. V.-Ísf. og núverandi form. Framsfl., hv. þm. S.-Þ.

Það bar svo við á fundinum, sem haldinn var á Sauðhúsvöllum undir Eyjafjöllum, að núverandi hæstv. atvmrh. varpaði fram þeirri hugmynd, sem að sumu leyti kemur fram í þessu frv., að það ákjósanlegasta væri, að ríkið ætli allar jarðirnar, og sjálfsábúðin ætti í rauninni að hverfa úr sögunni.

Næsti ræðumaður á eftir var núverandi form. Framsóknarfl., hv. þm. S.-Þ. Hann svaraði þessu þannig, að þegar vitleysan keyrði svo úr hófi, og öfundin færi að verða svo uppivöðslusöm í þjóðfélaginu, að jafnaðarmenn ætluðu að afnema óðalsrétt íslenzkra bænda, þá tökum við framsóknarmenn höndum saman við íhaldið, sagði hann. Þetta var hans skoðun í september 1928, og það eru ekki liðin nema 8 ár síðan. Ég hygg því, að það verði nokkuð örðugt fyrir hv. 2. þm. N.-M. að leiða rök að því, að í 24 ár hafi það verið stefna Framsfl. að afnema óðalsréttinn á Íslandi.

Mér þótti rétt að segja þetta við þessar umr., því mér finnst, að hann geti ekki djarflega úr flokki talað. Ég hygg, að við sjálfstæðismenn höfum almennt ástæðu til þess að segja honum það, að þessi stefnu, sem kemur fram í þessu frv., sé nokkur hluti þess beiska kaleiks, sem Framsfl. hefir orðið að bergja í sambúðinni við sósíalista, eða ef hv. þm. velur heldur þann kostinn, að skoðanabræður hans og þar á meðal formaður flokks hans hafi farið með blekkingar fyrir bændum og ekki þorað að segja þetta fyrr en fylling tímans kæmi, eða fyrr en þeim í skjóli blekkinganna hafði tekizt að leiða bændur það langt frá ást hins íslenzka bónda á moldinni, að þeir treystu sér til þess, að láta sinn innri mann koma fram.

Ég læt hv. 2. þm. N.-M. velja um það, hvaða kost hann kýs flokksmönnum sínum til handa, hvað sem liður hans eigin fortíð í þessu máli.

Ég skal svo enda þessi orð mín með því, að ég ætla ekki að gera einstök atriði þessa máls að umtalsefni fyrir þær sakir, að flokksbræður mínir eru allir til samans og hver fyrir sig kunnugri þessu mál heldur en ég og hafa fært fram betri rök en ég að öðru leyti gæti komið fram með.