25.04.1936
Efri deild: 56. fundur, 50. löggjafarþing.
Sjá dálk 596 í C-deild Alþingistíðinda. (2959)

123. mál, klaksjóður og klakstöðvar

*Pétur Magnússon:

Mér þykir rétt að láta það koma fram við þessa umr., að þó að ég vildi ekki gera ágreining um það, að n. flytti þetta í heild. þá eru viss atriði í frv., sem ég er ekki samþykkur. Sérstaklega eru það ákvæði 4. gr., þar sem heimilað er að taka eignarnámi veiðiréttindi í tveimur laxám hér á landi. Ég sé ekki fyrir mitt leyti, eins og málum horfir við, að nokkur nauðsyn sé að heimila þetta eignarnám. Ríkissjóður getur án efa reist klakstöðvar og starfrækt, eftir því sem föng standa til, án þess að taka nokkra á eignarnámi. Í laxveiðalögunum er heimild til að veiða í klak jafnvel í annara manna veiðiá. Og ríkisstj. getur það eins og hver annar, sem klak rekur, og þarf ekki að fá sérstaka heimild til. Auk þess býst ég ekki við öðru en að margir eigendur veiðiánna mundu verða þakklátir fyrir, að klakstöðvar væru reistar við ár þeirra, ekki sízt þegar tillit er tekið til þess, að í frv. sjálfu eru ákvæði um það, að þá á, sem stofnveiði er tekin úr, skuli láta fá allt að 10% af árlegri framleiðslu.

Af þessum ástæðum sé ég ekki, að neina brýna nauðsyn beri til þess að fara að veita heimild til eignarnáms þessa. Auk þess er ég í miklum vafa, hvort önnur af þessum ám, sem frv. nefnir, sé heppileg í þessu skyni, sem sé Laxá í Kjós. Ég ætla, að í þeirri á sé æðimikið af smálaxi, eða yfirgnæfandi hluti laxmergðarinnar, sem í hana gengur. Og sé það rétt, sem haldið er nú fram af fiskifræðingum, að smálax sé sérstök tegund af laxi, þá er sennilega ekki heppilegt að velja slíka á til þess að taka úr henni að miklu eða öllu leyti laxastofn; hvort sem er fyrir stangarveiði eða netaveiði er vitanlega heppilegast, að sem mest sé af stórlaxi. Slíkar ár eru miklu verðmeiri til stangarveiði, jafnvel þó að laxamagnið sé minna. Um Laxá í Þingeyjarsýslu er mér síður kunnugt, en ég ætla, að laxinn í henni sé talsvert stærri en í Laxá í Kjós. A. m. k. hefi ég séð talsvert mikið af frosnum laxi þaðan að norðan. og virtist tiltölulega mikið af stórlaxi þar í.

Ég álít nú samt sem áður fullkomlega eðlilegt og réttlátt, að ríkissjóður leggi eitthvað af mörkum til þess að stuðla að laxaklaki í landinu. Því að ég er fullkomlega sannfærður um, að laxveiðiárnar geta orðið margfalt meira verðmæti en þær hafa verið til þessa. Laxveiði er og hefir verið rekin á allan hátt mjög óskynsamlega; en eitt skilyrði fyrir góðum arði þessarar veiði er, að laxamergðin sé aukin. Og þó að kannske séu ekki fullkomnar sannanir fengnar fyrir því hér eða annarsstaðar, að klak miði að því að auka laxmergðina, þá skilst manni yfirgnæfandi líkur til, að svo sé.

Það eru fleiri ákvæði frv. en ég hefi nefnt, sem mér þykja orka tvímælis. T. d. hygg ég, að klaksjóðsgjaldið, sem ráðgert er, 6 aurar á kíló, sé helzt til hátt, miðað við það framlag ríkissjóðs, sem l. gera ráð fyrir til klakstöðva. En þetta má vitanlega athuga í n. og lagfæra, ef þörf er, sama hátt er sjálfsagt að athuga, hvort verðið á seiðum, 8 kr. þúsundið, er hóflega sett. Ég þori ekki að fullyrða neitt um þetta; en augljóst er, að ef kaupa á seiði í stórum stíl í einhverjar ár, er það ekki lítill kostnaður fyrir þá, sem eiga að kaupa. Náttúrlega er sjálfsagt, að þeir leggi eitthvað verulegt af mörkum, en verðinu þarf að stilla á það stig, að menn þori almennt að nota sér klakið svo sem vert er. Sérstaklega er ástæða til að kaupa seiði í stórum stíl í þær ár, þar sem laxveiði er lítil eða engin fyrir það, að laxinn hefir verið upprættur.

Þessar aths. vildi ég láta komu fram við 1. umr. málsins, þó að ég í heild fylgi þeirri stefnu, sem farið er inn á í frv., og vilji styðja að því, að löggjöf um þetta efni nái fram að ganga.