22.04.1936
Neðri deild: 54. fundur, 50. löggjafarþing.
Sjá dálk 78 í D-deild Alþingistíðinda. (3119)

130. mál, símaleynd

*Ólafur Thors:

Ég þarf ekki að vera mjög langorður, því hv. 5. þm. Reykv. hefir tekið fram margt af því, sem mér þótti sérstök ástæða til að taka fram. Hæstv. ráðh. vildi fullyrða, að í þessu hneykslismáli, sem hér er til umr., hefði lögreglan aðeins gert það, sem henni hefði verið heimilt og skylt að gera. Og rökstuðningur hans var sá, að lögreglunni væri heimilt að raska heimilisfriðnum, ef fyrir lægi rökstuddur grunur um lögbrot á heimilinu. Af þessari lögfræðilegu staðreynd vildi hann svo draga, að það, sem hér hefði farið fram, hefði lögreglunni verið tvímælalaust skylt að gera.

Mér þykir hér kenna lítillar rökvísi hjá hæstv. ráðh., því að hér er ekki um hliðstæður að ræða. Röskun heimilisfriðarins byggist á því, að raskað sé friði ákveðinna heimila, sem liggja undir grun um lögbrot, en það, sem hér er um að ræða, er það, að raskað hefir verið friði heimila, sem engin lögbrot höfðu framið og enginn grunur lá á. Í þessu liggur munurinn.

Ef það því hefir verið gert, sem gert hefir verið, að hlusta á öll samtöl við þessi ákveðnu númer, þá er hér um þrjá aðilja að ræða. Einn aðilinn er, skulum við segja, sá, sem hringir á bílstöðina og biður hana að selja sér áfengið, sem hún hefir keypt af verzlun hæstv. ráðh. Annar aðilinn er bílstöðin, sem vínið selur, eins og aðrir fleiri hafa gert, því að um það hefir vínverzlunin vitað, að menn hafa keypt kannske 100 vínflöskur á laugardögunum og selt síðan á einstök heimili. Þriðji aðilinn er svo sá, sem hringir á bílstöðina án þess að hann ætli að kaupa áfengi, og getur margt farið fram í þeim samtölum, sem óþægilegt er, að hlustað sé á. Mér er sagt, að hæstv. ráðh. hafi sjálfur verið meðeigandi í bifreiðastöð, og geri ég ráð fyrir, að hann hafi þá átt mörg símasamtöl við sína meðeigendur, sem hann hefir ekki viljað, að aðrir hlustuðu á. Ég skil þetta vel sjálfur, því að ég er meðeigandi í firma og tala mikið í síma viðvíkjandi því, sem ég vil ekki, að aðrir hlusti á.

Það geta líka verið annarskonar samtöl við bifreiðastöðvarnar. T. d. hringir bifreiðarstjóri, sem vinnur á stöðinni, til vinar síns, eða hringt er til hans til þess að tala um algerð einkamál. Þessir aðiljar eru algerlega ofurseldir. Á þessa aðilja sigar lögreglustjóri sporhundum sínum. Hvað hafa þessir menn til saka unnið? Er það svo mikil sök að kaupa áfengi með einum óþörfum millilið, er það svo mikil glæpur, að þetta vín sé keypt einni eða tveimur krónum dýrara en það er selt í verzlun hæstv. ráðh.? Hér á að víkja inn á þær reglur, sem gilda um almenna. Og þá vil ég spyrja: Er hér um svo mikla ástæðu að ræða, að það sé tilvinnandi að brjóta niður það öryggi, sem hver borgari hlýtur að hafa um að mega nota þetta tæki án þess að hlustað sé á það, sem sagt er? Ég neita því, að hér sé um svo stórvægilegt brot að ræða, að þess vegna sé heimilt að raska þessu öryggi, og ég neita því líka frá sjónarmiði landssímans og bæjarsímans, að rétt sé vegna þessara stofnana að gera þetta. Það, sem sótt er eftir, er ekki svo mikilsvert, að rétt sé þess vegna að setja í hættu afnot landssímans og bæjarsímans. Og það má hæstv. ráðh. vita, að ef fullkomið öryggisleysi ríkir um þessa stofnun, þá mun það verða til mikillar tekjurýrnunar fyrir símann.

Ég vil í þessu sambandi vekja athygli á því, að það eru ákaflega ströng ákvæði um brot á þagnarskyldu símans. Hér liggur það ekki fyrir, að sú þagnarskylda, sem talað hefir verið um í þeim l., hafi verið brotin. En það hefir verið hleypt að öðrum aðiljum en þeim, sem ætlazt er til, að geti vitað um, hvað talað er, og þeim er leyft að hlusta í símann, og það á þau samtöl, sem er ætlazt til, að enginn fái að hlusta á. Það er því enginn vafi, að þessi úrskurður lögreglustjóra er rangur.

Við skulum segja, að lögreglustjóri hafi eitthvað sér til málsbóta. En hvað á að segja um afstöðu þeirra manna, sem skipta við þessa stofnun og greiða stóra fjárfúlgu fyrir þau viðskipti? Þeir hafa fengið beina og óbeina yfirlýsingu frá yfirmanni símans um það, að öll samtöl færu fram í fullkominni friðhelgi. Þar sé óhætt að tala um sérhvert einkamál, því að það sé bannað að hlusta og ekki hægt að hlusta. Í þessu skjóli hafa samtölin farið fram, og í þessu skjóli eru þessi fríðindi símans keypt því verði, sem raun ber vitni um. Ef nokkur maður hefir skyldu til að tryggja, að þessari friðhelgi sé ekki raskað, þá er það landssímastjóri. (Forsrh.: Á landssímastjóri ekki að hlýða lögunum?). Hæstv. ráðh. grípur fram í fyrir mér og hyggst að hafa hrakið það, sem ég sagði, með því að spyrja, hvort landssímastjóri eigi ekki að hlýða lögunum. Ég er enginn lögfræðingur, en ég veit ekki betur, — hæstv. dómsmrh. hrekur það, ef það er vitleysa, — ég veit ekki betur en að landssímastjóri hafi lög og rétt til, þegar honum sýnist, að neita að hlýða lögreglustjóra. Og ef það er rétt hjá mér, að hann hafi haft lög og rétt til að neita að hlýða úrskurðinum, þá bar honum að gera það. Það verður að játa, að slíkur áfrýjunarréttur landssímastjóra felur það í sér, að það er landssímastjóri, sem sker úr, hvort svona rannsókn fer fram, því að um leið og hann áfrýjar úrskurðinum, fá allir að vita, að þessari aðferð átti að beita, og þar með er hún að engu gerð. Þetta verður þá á mati landssímastjóra, og hann er settur til þess að gæta friðhelgi þessarar stofnunar, vernda rétt notenda og ekki síður að vernda fjárhagslega afkomu símans. Og það sér hver maður, að ef almenningur missir traust á þessari stofnun, þá hlýtur það að draga úr notkun símans og verða til þess, að síminn fer á mis við sínar eðlilegu tekjur.

Hv. 5. þm. Reykv. spurði um, hvort slík misnotkun hefði áður átt sér stað, og ég ætla, að hæstv. ráðh. hafi sagt nei við því. En hann upplýsti, að í sambandi við skeytasendingar til togara hefði ráðh. ekki talið nauðsyn á dómsúrskurði. Hæstv. ráðh. segir því í öðru orðinu: „Ríkisstj. hefir hér ekkert vald. Þessi fávísi 5. þm. Reykv. spyr út í hött.“ En hann er varla búinn að sleppa þessum orðum, þegar hann les upp þær upplýsingar, að hann hafi einu sinni áður gefið fyrirskipun um rannsókn á skeytum og narrað landssímastjóra til að leyfa það og engan dómsúrskurð talið þurfa. Hvar er þá aðgreiningin milli starfsviðs dómsmrh. og lögreglustjóra? Og hvað er þá eftir af ræðu hæstv. ráðh. annað en bull og blekkingar? Hann játar að hafa látið gera þetta einu sinni. Hann játar kannske í næstu ræðu að hafa látið gera það öðru sinni. Og ég staðhæfi í viðurvist alls þingheims, að meðan bílstjóraverkfallið stóð yfir, hafi hæstv. ráðh. fyrirskipað, að hlustað skyldi í símann, og ég skora á hæstv. ráðh. að neita þessu, ef hann hefir manndóm til; annars er hann ber ósannindamaður. Mér er grunur á, að ég hafi átt eitt af þessum númerum, en það voru a. m. k. blöð Sjálfstfl. Lá fyrir dómsúrskurður, þegar þetta var gert, eða var það gert samkv. fyrirmælum stjórnarvaldanna einna? En eitt er víst, að þetta var gert. Njósnarþrælar ríkisvaldsins voru látnir liggja í símum okkar bæjarbúa og hlera eftir því, sem talað var. Ég víti það athæfi. Þetta getur enginn kinnroðalaust reynt að verja. Ég tel, að hér sé því miður um stórvægilega misbeitingu embættivalds að ræða. Ég geri ráð fyrir, að þessir menn séu báðir góðir embættismenn, og þegar talað er um, hver refsing liggi við þessum brotum, þá skal ég enga kröfu setja þar fram, en ég get ekki orðað það öðruvísi en svo, að hér sé um stórvítaverða yfirsjón að ræða.

Annars verð ég að segja, að það er meira en lítið broslegt að sjá í stjórnarblöðunum margbrotin viðtöl við landssímastjóra, þar sem hann, eftir það hneyksli, sem hér er skeð, svarar kröfum Morgunblaðsins frá símanotendum um að fá trúnaðarmann við símann með því að segja: „Ég er trúnaðarmaðurinn.“ Það er satt, hann ætti að vera trúnaðarmaður símanotenda. En hver getur síður verið það en hann, sem hefir svikið trúnað við símann og hefir áður látið ginna sig til afbrota alveg af sama tægi, nema verra sé?

Ef hæstv. ráðh. treystir sér ekki til að hrekja það, sem ég hefi sagt, að hlustað hafi verið á samtöl við númer vissra borgara í sambandi við bílstjóraverkfallið, þá spyr ég: Hvað hafa þessir menn til saka unnið? Hver var sá rökstuddi grunur á þessa menn? Hver var hann?

Í þessu sambandi vil ég aðeins minna á orð hæstv. ráðh. í hans síðari ræðu. Hann sagði, að öryggið væri jafnt fyrir heimilin og símann, ef löghlýðnir borgarar ættu hlut að máli. En ég vil spyrja: Hverju megum við búast við, sem vorum undir njósn þessa daga? Megum við ekki jafnvel búast við því, að leitað verði í rúminu okkar? Vildi hann sætta sig við það, ef ég yrði dómsmrh., að ég léti fara inn til hans og leita að brennivínsflösku milli hjónanna? Hæstv. ráðh. slær því föstu, að sami friður eigi að vera um símann og á heimilinu, og ég slæ því föstu, að hlustað hafi verið á númer saklausra manna vegna hræðslu hans í bílstjóraverkfallinu, að gera ætti byltingu.

Ég hefi þá sett það fram, sem mér þykir mestu máli skipta í þessu efni. Ég vænti þess, að hæstv. ráðh. gefi greið svör, og ég vænti þess sérstaklega og skal ljúka máli mínu með því, að svar hæstv. ráðh. taki af öll tvímæli um það, hvort látið hafi verið hlusta á viss númer í bænum meðan stóð á bílstjóraverkfallinu, og ef það hefir verið, þá spyr ég, á hverju sú ráðstöfun hafi verið byggð, og ég spyr, í hverju hafi falizt rökstuddur grunur um afbrot þessara manna, sem hafa verið friðhelgir að dómi hæstv. ráðh., svo að hann leggur það til jafns við friðhelgi heimilisins. Allt, sem ég hefi sagt, er hjal hjá þessu. Ég skora á hæstv. ráðh. að svara þessu, ekki með orðskrúði og málalengingum, heldur skýrt og ákveðið.