14.12.1937
Neðri deild: 49. fundur, 52. löggjafarþing.
Sjá dálk 1035 í B-deild Alþingistíðinda. (1384)

98. mál, bráðabirgðatekjuöflun ríkissjóðs og jöfnunarsjóðs bæjar- og sveitarfélaga

*Einar Olgeirsson:

Mér finnst óviðkunnanlegt, að þetta frv. fari svo gegnum þessa umr., að enginn minnist á það utan hæstv. fjmrh. Í þessu frv. kemur fram sú stefna, sem hæstv. ríkisstjórn og þeir flokkar, sem hana styðja, vilja fylgja í tekjuöflun til ríkissjóðs. Ég vil, að hv. þm. taki til athugunar í sambandi við þetta frv., hvort þeir vilji styðja þá stefnu, sem kemur fram svo greinilega í þessu frv., og hvort þeir geti bent á aðrar leiðir heldur en þær, sem hér eru farnar.

Það, sem sérstaklega er nýmæli í sambandi við þetta frv., eru þeir nýju tollar, sem lagðir eru á, með 3. gr. þess sérstaklega. Það er í fyrsta skipti í íslenzkri löggjöf, að fjöldi af vörum, sem hingað til hefir ekki þurft að borga toll af, er þar tollaður, þannig að nú eru varla nokkrar vörur eftir, sem ekki eru tollaðar. Og það er tekið fram í grg. frv., að það sé eðlilegt, að þarna sé um nauðsynjavörur að ræða, m. a. vegna þess, að innflutningur á ónauðsynlegum vörum hafi verið takmarkaður svo gífurlega, að ekki sé um annað að ræða en að tolla nauðsynjavörurnar.

Það er ekki vafi á því, að mjög þungt hefir verið að stíga það spor að tolla vörur, sem aldrei hafa áður verið tollaðar, og að þyngja tollinn á vörum, sem þegar voru áður tollaðar. Það var nógu slæmt, þegar það spor var stigið að leggja toll á vörur eins og hveiti, og það er þungt að þurfa að hækka hann úr 2% upp í 8%. Og ekki batnar það, þegar farið er að leggja toll á vöru eins og rúgmjöl, að ég nú ekki tali um sjávarútvegsvörur, þannig að á þessari braut svíkjast stjórnarflokkarnir frá yfirlýstri stefnu sinni í skattamálum. Bæði Framsfl. og Alþfl. hafa lýst yfir þeirri stefnu sinni að vera á móti tollum á nauðsynjavörum. Og einmitt við þær kosningar, sem fram fóru á síðasta sumri, var þetta eitt þeirra mála á stefnuskrá þessara flokka að þyngja ekki tollana á þjóðinni, heldur að svo miklu leyti, sem þyrfti að bæta við tekjur ríkissjóðs, þá yrðu þær teknar af þeim efnaðri, en ekki af þeim fátækari. Stefna þessa frv. veldur því mjög miklum vonbrigðum hjá þeim kjósendum, sem styðja þessa flokka og höfðu búizt við öðru eftir síðustu kosningar. Sú stefna, sem leggur þannig tolla á nauðsynjavörur almennings, er stefna, sem fyrst og fremst er kennd við íhaldið. Það er íhaldsstefnan í fjármálum og skattamálum þjóðarinnar. Það hefir alltaf verið stefna allra íhaldsflokka að vilja alltaf leggja fyrst og fremst tolla og skatta á hinar fátækari stéttir í landinu, en hlífa þeim efnaðri. Ég heyri sagt, að í umr. í hv. Ed. hafi það verið borið fram, að svo mikil gjöld í sköttum og tollum sé nú búið að leggja á þá ríku, að nú verði þeir fátækari að fara að borga. En ég held, að þessu megi nú snúa við og segja með sanni, að nú sé búið að leggja svo mikla tollabyrði á þá fátækari, að þeir ríkari verði nú að fara að borga.

Mér virðist, ettir þeirri stefnu, sem kemur fram hjá ríkisstj. í þessu frv., að það sé hennar álif, að nú verði enn að þyngja þær álögur, sem á alþýðunni hvíla. Ég sé ekki betur en stjórnarflokkarnir hafi stigið hér spor í þá íhaldsátt, sem íhaldið hefir orðið alræmdast fyrir hér á landi. Og stjórnarflokkarnir hafa unnið sitt fylgi meðal þjóðarinnar að mjög verulegu leyti vegna þess, að þeir hafa ráðizt á þessar aðferðir í skattamálum og fjármálum í landinu. Það er því mjög slæmt, að þessir stjórnarfl. gerast sekir um það nú á þessu þingi að taka upp þessa aðferð í fjármálum landsins.

Við kommúnistar höfum borið fram á þessu þingi nokkur tekjuöflunarfrv., sem miða öll að því að ná í peninga til tekna fyrir ríkissjóð þar, sem þeir eru til, hjá þeim efnuðu í landinu. því hefir ekki verið mótmælt, að hægt væri þannig að ná inn þó nokkrum tekjum fyrir ríkissjóð, eða um 1 millj. kr. Stjórnarfl. hafa þó ekki sinnt þessum frv. Samt er hvert einasta af þeim frv., sem við kommúnistar höfum borið fram, meira og minna samkv. yfirlýstum stefnuskrám stjórnarfl. eða meiri og minni uppsuða á þeim frv., sem stjórnarfl. hafa borið fram á þingunum fyrir árið 1934. við kommúnistar höfum ekki gerzt svo djarfir á þessu þingi að bera fram álíka frumvörp og ýms þau, sem núv. stjórnarfl. báru fram, þegar þeir voru í stjórnarandstöðu, t. d. það, sem Alþfl. bar fram á Alþ. 1931 um 11 millj. kr. til atvinnubóta. Við höfum ekki farið lengra heldur en það, að bera fram frv., sem þýddi 1 millj. kr., sem teknar væru frá þeim ríku í landinu og notaðar væru til þess að létta sköttum af þeim, sem fátækari eru, og auka atvinnubótavinnu. Þessar hóflegu till. hafa ekki fundið þá náð fyrir augum stjórnarflokkanna, að þær hafi svo mikið sem verið athugaðar í n. þingsins. Það er nú hart, et það er ekki einu sinni lengur hægt að koma fram með frumvörp um nýja skatta á þjóðinni hér á Alþ. þannig, að þau verði athuguð í n. og að verða að horfa á þau þöguð í hel, bara vegna þess, að stefna þeirra miðar að því, að hinir ríku í landinu eigi að borga í stað þeirra fátæku, þó að þau séu í samræmi við þá stefnu, sem meiri hl. hinnar íslenzku þjóðar lýsti sig fylgjandi við síðustu kosningar. Mér virðist því eðlilegt, þegar þetta frv., sem hér liggur fyrir og ég hefi nokkuð lýst, kemur til 1. umr. hér í hv. d., að við kommúnistar hljótum að mótmæla þeirri skoðun, sem liggur á bak við það, að stjórnarfl. leggja slíkt frv. sem þetta fyrir þetta hæstv. Alþ. Óskir þeirra manna, sem stóðu á bak við þá framsóknarmenn og alþýðuflokksmenn, sem kosningu hlutu til Alþ. nú síðast, og óskir kommúnista eru og hafa verið þær, að skarpari barátta yrði tekin upp á móti tollum á nauðsynjavörum þeirra fátæku, en ekki þær, að auka slíka tolla eins og hér er stefnt að. Og þessir menn eru meiri hl. þjóðarinnar. Meiri hl. þjóðarinnar hefir vænzt þess, að reynt verði að framkvæma þær stefnur, sem vinstri flokkarnir í landinu hafa lýst sig fylgjandi, en sem eru andvígar frv. Spurningin er þess vegna sú, sem leggja verður fram með tilliti til aðgerða stjórnarfl., hvort þeir treysti sér til þess að framkvæma sína eigin stefnu og að reynast trúir sinni eigin stefnuskrá eða ekki.

Það er ekki vafi á því, að sú leið, sem farin er í þessu frv., að leggja á tolla, er tiltölulega auðfarin leið fyrir alla stjórnmálaflokka. Það er ákaflega auðvelt að slengja þessu á alþýðuna með því að láta innheimta þessi gjöld um leið og vörurnar koma til landsins. Og venjulega er hægara að dylja fyrir fólkinu, að það er að greiða gjöld í ríkissjóð, með því móti heldur en þegar beinum sköttum er beitt. Það var líka ein röksemdin, sem notuð var af andstæðingum íhaldsins á fyrri þingum, til þess að sýna, hversu ósvífin tollastefnan væri, þar sem með tollunum væri seilzt í vasa almennings til þess að ná af honum peningum, án þess svo að segja, að hann yrði var við. Ég man eftir mörgum yfirlýsingum framsóknarmanna á þingi og í blöðum frá árunum 1921–1926 um það, hvað tollafarganið væri svívirðilegt. Ég álít, að gjarnan væri rétt fyrir þá hv. þm., sem nú fylgja þessu frv., að rifja þau ummæli upp. Nú hafa þeir völdin. Þeir geta gert það, sem þjóðin ætlast til af þeim. Stjórnarfl. hafa nú ekki aðeins þingræðismeirihluta, heldur hafa þeir einnig lýðræðislegan meiri hl. þjóðarinnar á bak við sig um að framkvæma sína stefnuskrá í skattamálum. því að Kommfl. mun fyllilega vera með þeirri stefnuskrá og þeim loforðum, sem stjórnarfl. hafa gefið viðkomandi þessum málum áður fyrr. Það, sem því nú reynir á, er, hvort stjórnarfl. og stjórnin hafa kjark í sér til þess að framkvæma þá stefnu, sem þeir hafa lofað þjóðinni, að þeir skildu vinna eftir.

Hér er að vísu við harðvítug öfl að etja, sem eru auðmannastéttin hér í Reykjavik, sem berst á móti því með öllum aðferðum, sem til áhrifa eru líklegar, og öllu móti, hvernig sem því verður við komið, að sú skattastefna komist í framkvæmd, að taka peningana af þeim ríku, sem geta greitt þá, en ekki af hinum fátæku. Þessu berst auðmannastéttin á móti. Það hefir þess vegna reynt á það meðal stjórnarflokkanna og í þeirra afstöðu til tekjuöflunar nú, hvort þeir þyrðu að fara þessa leið, að setja þyngri skatta á þá ríku við kommúnistar höfum bent á leiðina til þess. Því hefir ekki verið mótmælt, að hún væri fær. Því hefir ekki heldur verið mótmæli, að það væri í samræmi við það, sem framsóknarmenn hafa áður borið fram; og ekki heldur mótmælt, að við komumst með þeim frv. ekki þar með tærnar, sem Alþfl. hafði hælana meðan hann var í stjórnarandstöðu. Við höfum farið hóflega í sakirnar. Við höfum borið fram þau frv. í því augnamiði að benda stj.flokkunum á og rifja upp fyrir þeim þær leiðir, sem þeir sjálfir töldu færar áður, — benda þeim á, að þessar leiðir eru færar enn. Ég þykist vita, að Alþfl. hafi ekki gert það með glöðu geði að ganga inn á þá aðferð að ná tekjum ríkissjóðs á þann hátt, sem hér er farið fram á í frv. Ég þykist einnig vita, að ekki aðeins fylgjendur Framsfl., heldur einnig ýmsir þm. flokksins muni vera mjög óánægðir með þá leið, sem farin er í þessu frv. Ég leyfi mér að fullyrða, að það, að þessi leið skuli vera farin, er eingöngu í samræmi við vilja afturhaldssömustu klíkunnar hægra megin í Framsfl., mannanna, sem standa í nánustu sambandinu við auðmannastéttina hér í Reykjavík og eru undir hennar valdi. Í því sambandi vil ég segja það, að aðferðin til að knýja það fram, að meiri hl. þjóðarinnar fái að ráða í þessu efni, hún er ekki sú af hendi Alþfl. og þeirra framsóknarmanna, sem í hjarta sínu eru andvígir þessari tollastefnu, að sitja aðeins undir og þola það, að þeir flokkar séu bendlaðir við annað eins og þessa tollahækkun, sem hér er farið fram á. Þeirra aðferð til þess að berjast á móti þessu ætti að vera sú, að þeir færu til þjóðarinnar og segðu henni, að þeir væru á móti þessu og að þeir vildu ekki bera í bætifláka fyrir þessa íhaldsstefnu, sem þar með er kennd við núv. stjórnarflokka og ríkisstj. Þeir eiga að segja við þjóðina: Við höfum ekki getað annað en verið á móti þessu og viljum berjast gegn því. Það er aðferð til að knýja þetta mál fram. Sú aðferð er að tryggja meiri áhrif fólksins sjálfs á þingið og á flokkana heldur en nú er gert. Það er nú kosið hér til þessa þings fjórða hvert ár. Og rétt fyrir kosningar koma þingmenn, sem þá eru bara frambjóðendur, fram fyrir kjósendur með mjög fögrum loforðum um allt mögulegt og segjast vera auðmjúkir þjónar fólksins og fulltrúar, sem framkvæmi vilja þess. En þegar þeir koma hingað, eru þeir herrar þjóðarinnar. Þá eru það þeir, sem segja fyrir verkum, og þjóðarinnar að hlýða. Það er þetta, sem þarf að breytast; og það er þetta, sem við kommúnistar göngum út frá, að bæði Alþfl. og meginhluti Framsfl. ætti að vera fylgjandi að breyta, að tryggð væru áhrif þessa fólks, sem fær að láta í ljós sína skoðun fjórða hvert ár, tryggð áhrif þess líka milli þessara kosninga. Það fengist með því, að sjálfir flokkarnir og stjórnir þeirra stæðu í meira sambandi við kjósendurna, og að kjósendurnir skipulegðu sig sameiginlega til þess að hafa áhrif á stjórnarflokkana. Núv. stjórnarsamsteypa á að vera vinstri stj. í landinu. En þó beitir hún þeirri aðferð, að það er samið af þingflokkunum á bak við tjöldin, aðeins kosnar þriggja manna nefndir af hálfu flokkanna og miðstjórnanna til þess að semja um, hvað gera skuli. Og svo koma þær nefndir fram með annað eins og þessa bráðabirgðatekjuöflun og segja síðan sínum flokki: Nú er annaðhvort að ganga að þessu eða ekki. En það er ekki á þennan hátt, sem lýðræðisflokkar eiga að vinna að málunum, sem þeim eru falin. Ef farið væri að á þann hátt að láta kjósendurna sjálfa ráða málunum, ef þeir legðu þau fyrir fólkið, Framsfl. og Alþfl., svo að menn gætu rætt þau í verklýðsfélögunum og samvinnufélögunum og látið kjósa nefndir á hverjum stað til þess að ræða málin, þá yrði útkoman öðruvísi; ef séð yrði um, að fólkið sjálft fengi að segja til um stefnuna í þessum stórmálum. Ef skipulögð væri virkileg þjóðfylking í landinu, þá yrði ekki svona pólitík rekin sem nú er, og þá ættu þessir flokkar ekki heldur á hættu að hljóta fordóm hjá meiri hl. fylgjenda sinna sem óhjákvæmilega afleiðingu af þeirra pólitík.

Ég vil því í sambandi við þetta frv. vekja eftirtekt stjórnarflokkanna á því, þó að ég búist við, að þeir hafi séð það áður, að það er ekki hægt að halda áfram í þessa átt. Ég þykist alveg sérstaklega vita. að Alþfl. sjái þetta, og ég býst við, að menn í þeim flokki séu ákveðnir í því að beygja sig ekki aftur fyrir svona tollaálagningu, sem hér á fram að ganga. En ég álít, að samvinnumenn landsins, og sérstaklega sá flokkur, sem kennir sig við samvinnu, ætti líka að athuga alvarlega sinn gang. Flokkur, sem berst á móti dýrtíð í landinu, flokkur, sem berst á móti því, að hækkað sé verð á nauðsynjavörum til almennings í landinu og berst fyrir, að verð lækki eins og hægt er, hann ætti að athuga, hvílíkt hróplegt ósamræmi það er við stefnu hans og fortíð að fara inn á að leggja á nýja tolla. Við kommúnistar höfum staðið með því, að vinstri stjórn sé í þessu landi og vinstri flokkarnir skipi ríkisstj. í krafti síns þingmeirihl. og þjóðarmeirihl., en álitum ekki, að eigi að reka íhaldspólitík, heldur vinstri pólitík, pólitík í samræmi við sína stefnuskrá. Það er þetta, sem þarf að vera, svo framarlega sem slík vinstri stjórn á ekki að verða sjálfri sér og lýðræðinu að fótakefli. Ég álít þess vegna, að í sambandi við þetta frv., sem liggur fyrir, sé að miklu leyti verið að taka ákvörðun um framtíðarpólitík vinstri flokkanna í landinu. Ég býst við, að báðir vinstri flokkarnir séu sammála um, að það sé neyðarúrræði, sem þeir grípa nú til, og slíkt muni ekki ske aftur. En það hefðu þeir átt að athuga fyrr, ettir kosningarnar í sumar, eftir að sýnt var, hver var vilji fólksins, — að gera þá ráðstafanir til að reyna að framkvæma þann vilja. Það er ekki orðið of seint ennþá. Það er hægt fyrir næsta þing að knýja slíkt fram, að það verði skipuð þjóðfylking milli vinstri flokkanna og tekin upp pólitík af hálfu ríkisstj., sem virkilega berst gegn auðmannastéttinni í landinu og sýnir í verkinu vilja sinn til að hlífa alþýðunni við aukinni dýrtíð og til að bæta hennar kjör, — sem ekki vill taka úr einum vasanum og láta í annan, heldur taka frá þeim auðugustu til þess að láta til þeirra fátækustu.

Ég álít þess vegna, að með þessu frv. brjóti ríkisstj. og núv. stjórnarflokkar í bága við þeirra eigin stefnu og stigi óheillaspor. Ég ætla strax að taka fram, að það er enginn efi á því, að þetta frv. hefir bæði verið og verður alveg sérstaklega notað af hálfu Sjálfstfl. til þess að sýna fram á, hve fjandsamleg núv. stj. sé alþýðunni í landinu. Ég held nú, að þeir þm. Sjálfstfl. ættu ekki að tala freklega í þessu máli. Það eru einmitt þeir, sem hafa innleitt þessa stefnu fyrst og fremst hér á landi. Þeir hafa lagt á þyngstu tollana. Og þeirra tal nú stafar eingöngu af því, að þeir taka aðra afstöðu nú í stjórnarandstöðunni, að þeir eru að reyna í umboði þeirrar stéttar, sem þeir starfa fyrir, auðmannastéttarinnar í Reykjavík, að slá tvær flugur í einu höggi: Annarsvegar með áhrifum auðmannastéttarinnar á stjórnarflokkana að fá þá til að framkvæma íhaldspólitík og hinsvegar láta líta svo út á þingi og Morgunbl., að Sjálfstfl. sé orðinn svo róttækur, að hann sé orðinn á móti álögum og tollapólitík. Það er þess vegna slæmt, að núv. stjórnarflokkar skuli með þessari íhaldspólitík gefa Sjálfstfl. þannig undir fótinn, gefa honum tilefni til lýðskrums í þessu sambandi. Hinsvegar kann að vera, að Sjálfstfl. sé að þykjast taka upp þá baráttu, sem Kommfl. einn flokka hefir barizt fyrir, og skreyta sig þannig með stolnum fjöðrum. En ég verð að segja, að engar fjaðrir fara flokknum eins illa og þær.

Ég vonast þess vegna til þess, og vil bera fram þá ósk í sambandi við þessar umr. um tollafrv. þetta, sem nú er til umr., að þetta verði í síðasta skipti, sem slík till. komi fram frá stjórnarflokknum. Að næst þegar Alþingi kemur saman til þess að ákveða sín fjárl., þá verði öfl vinnandi stéttanna í vinstri flokkunum nægilega sterk til þess, að þau óheillaöfl, sem nú valda því, að þetta frv. liggur hér fyrir okkur, verði sigrað, og að alþýðan í þessu landi, sem stendur bak við þessa flokka og hefir ráðin og hefir meiri hl., geti komið vilja sínum fram, og að það verði ekki sú tálmun, sem nú hefir reynzt fyrir vilja hennar. Að það verði til þess, að næst þegar vinstri flokkarnir leggja sína stefnu í fjármálum og skattamálum þjóðarinnar fyrir þetta þing, þá verði þeir ríku látnir borga, og að það spyrjist ekki lengur, að flokkar alþýðunnar í þessu landi slengi þyngri tollum á alþýðuna en áður voru og láti íhaldið berja sér á brjóst eins og faríseinn og þykjast alsaklaust.