21.12.1939
Neðri deild: 89. fundur, 54. löggjafarþing.
Sjá dálk 987 í B-deild Alþingistíðinda. (1946)

149. mál, héraðsskólar

*Eiríkur Einarsson:

Þótt mér þyki sitthvað í þessu frv. þannig, að betur mætti fara á annan hátt, þá vil ég lýsa því yfir fyrir mitt leyti, að ég tel, að í frv. séu ýmsar umbætur frá þeim lögum, sem fyrir eru, og að frv. eigi fullan rétt á sér.

Ég vil geta þess, að það, sem ég tel aðalkost þessa frv., er sú viðleitni, sem þar kemur fram til að auka nám á hagnýtum fræðum og í verklegum greinum og auka yfirleitt verklega þekkingu manna, en hana þarf einmitt að glæða. Sé ég svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta atriði, — það skýrir sig sjálft.

Þá er annað atriði í frv., sem ég tel fela í sér mikla réttarbót, og það er ákvæðið um fjárreiður skólanna og aukin framlög ríkissjóðs. Ég segi þetta ekki af því, að ég telji hag ríkissjóðs standa með svo miklum blóma, að fært sé beinlínis að leggja á hann ný útgjöld, heldur af því, að ég sé ekki, hvernig slíkur kostnaður á að greiðast annarstaðar frá. Það hefir verið tekið fram, að þungar byrðar væru lagðar á sum sýslufélög vegna héraðsskólanna, en það hefir verið lagt nokkuð af handahófi á þau, en slíkt getur ekki gengið til langframa án þess að leitað verði lagfæringar á því, annars verður það til að auka leiðindi og misrétti. Þetta er réttarbót að því er ég tel, og næg ástæða til þess, að frv. ætti að ná fram að ganga. Því vil ég segja, að þótt ég sé ekki allskostar ánægður með frv., þá sé ég mér ekki annað fært en að greiða atkv. með því.

Eins og ég gat í upphafi máls míns, tel ég vera sitthvað í frv., er skjóti skökku við, og vil ég í því sambandi minnast á það ákvæði frv., er fjallar um ráðstöfun á orku skólastjóra og kennara yfir þann tíma, sem ekki standa yfir námskeið í skólanum. Það er auðvitað ekki nema eðlilegt, að þessir menn eyði mestum starfstíma sínum í þágu stofnananna og einnig þeim tíma sumarsins, sem þeir ekki þurfa til annara starfa. En ég tel það of strangt að setja í l., að kennarar séu skyldir til að inna þessi störf af höndum þann tíma, sem skólarnir starfa ekki, störf, sem þeir eru e. t. v. á engan hátt sérlega vel hæfir til. Ég tel, að það hljóti að hafa veruleg áhrif á afkomumöguleika kennaranna, því þeir eru með þessu sviptir möguleikanum til að vinna sér eitthvað inn með sjálfstæðu starfi í sínum frítíma. Þá yrði a. m. k. að bæta kjör þeirra svo, að þeir gætu af launum sínum haft lífsframfæri handa sér og sínum af kennslunni, hafi þeir ekki getað það áður. Laun þeirra verða að stillast svo í hóf, að öruggt sé, að þeir geti séð sér og sínum farborða.

Það er líka í sambandi við þetta atriði, sem ég tel varhugavert orðalagið í niðurlagi brtt. hv. menntmn., um það, hvað ákveða megi með reglugerð viðvíkjandi sumarskyldum kennaranna. Þetta getur orðið svo mikið hagsmunamál fyrir kennarastéttina, að þar megi engin tilviljun ráða eða það verða neitt náðarbrauð að fá slíka undanþágu. Ég tel af tvennu illu, að betra sé að lögfesta þetta, og tel málið því betur komið, sem það er fastar bundið.

Eins og ég hefi áður getið, þá tel ég ýmsar þær réttarbætur felast í frv., sem geri það að verkum, að ekki megi tefja málið; þá tel ég, að þegar að fara á að semja slíkan lagabálk um marga skóla, þá megi færa rök fyrir því, að þar megi varhugar gæta að taka þessa stefnu á núverandi stigi málsins. Af því, sem fram hefir komið hér, og einnig liggur það í hlutarins eðli þá stendur fyrir dyrum, að eftir kröfu almennings í landinu fari fram athugun á því, hvort ekki væri til bóta að sameina ýmsa skóla undir einu og sama þaki og breyta þeim á róttækan hátt.

Það, sem vakir fyrir mér og þeim, sem flutt hafa þetta frv., svo og öðrum, sem áhuga hafa fyrir þessu máli, er, að breyta eigi kennslunni meir og meir í þá átt að auka verklegt. hagnýtt nám fyrir sveitafólkið í þessum skólum og það er að breytast æ meir í þá átt í öllum skólum. Þar sem flestir sveitaskólarnir eru miðaðir við þarfir fólks úr bændastétt, þá er maður kominn að þeirri spurningu, hvort ekki sé rétt að draga þá meira saman og samræma þá. Ég miða t. d. við það, að í frjósömu héraði eins og Borgarfirði, þar er stór héraðsskóli í Reykholti, búnaðarskóli á Hvanneyri og húsmæðraskóli á Staðarfelli. Er þá ekki möguleiki fyrir að sameina þá undir einu og sama þaki, þar sem skólarnir eru allir að færast meir og meir í sama form.

Þótt ég hafi aðeins orð á þessu sem framtíðardraum um þessi málefni, þá vildi ég láta þess getið, því ég er viss um, að þetta mál verður rætt á alþingi áður en langt um líður.

Ég vildi óska, að áhugi yrði til staðar fyrir slíku frv., er það kemur fram á Alþingi, ekki síður en fyrir þessu frv., sem vissulega horfir til umbóta, þótt ég hefði óskað, að þar væri lengra farið en reynd er á orðin.

Ég vil alls ekki sýna neina andstöðu gegn frv., þótt ég hafi þessar skoðanir um einstök atriði þess.