12.12.1939
Efri deild: 82. fundur, 54. löggjafarþing.
Sjá dálk 120 í D-deild Alþingistíðinda. (3614)

145. mál, félagsdómur

*Flm. (Jónas Jónsson):

Það hafa verið tengdar töluverðar vonir við það, að félagsdómur myndi starfa á þann hátt, að hann gæti stillt til friðar milli stétta. Þetta mál var rækilega undirbúið, og kom úr ýmsum áttum stuðningur við það. Fyrst og fremst hafði hæstv. forsrh. barizt fyrir málinu í mörg ár, og hv. þm. Snæf. af hálfu Sjálfstfl., — og fleiri menn úr þeim flokki munu hafa staðið að því með honum. Í fyrstu náðist ekki samkomulag á Alþ. um málið, en það hefir nú tekizt og dómstóllinn starfað um skeið. Við því er ekki að búast, að almennt samkomulag geti orðið um niðurstöður allra dóma. Þess hefir heldur enginn vænzt af þessum dómstóli fremur en öðrum. Hitt er sanngjörn krafa, að félagsdómi sé það ljóst, að hann þarf að vinna sitt verk vel og vera alltaf verkhæfur, — alltaf til taks. Og það er einmitt þetta atriði, sem ég vildi hreyfa hér í dag, til þess að það yrði rætt hér á Alþ. meira en verið hefir, hvort þessi dómstóll og þeir málfærslumenn, sem við hann vinna, skilja raunverulega sitt hlutverk. Það er öllum kunnugt, að síðari hluta vetrar í fyrra urðu miklar deilur um verkalýðsmál í Hafnarfirði. Þær voru mjög byltingakenndar, án þess að ég fari nánar út í það. Stundum voru menn reknir hópum saman úr verkamannafélögunum, stundum stofnuð ný félög, o. s. frv. Lék mjög á tveim tungum, hvað væri löglegt í þessu og hvað ólöglegt. Þetta mál var svo alvarlegt og greip svo djúpt inn í atvinnulíf bæjarins, að um tíma lá við borð, að verkamenn í Reykjavík færu herhlaup til Hafnarfjarðar, og gerðu það að nokkru leyti. Ég hygg, að það hafi verið Héðinn Valdimarsson, sem sendi liðskost til Hafnarfjarðar dag eftir dag til þess að vera viðbúinn, ef á þyrfti að halda og upphlaupið tæki þá „vendingu“, sem honum og hans skoðanabræðrum þætti miður. Til þess að gera langt mál stutt, þá urðu málalok þau, að alþýðuflokksverkamennirnir, sem á sínum tíma höfðu hjálpað til að skapa félagsdóm, skutu máli sinu þangað. Í vetur kom svo dómur í málinu, sem var þeim alveg í vil. Félagsdómur gekk að lokum inn á það, að þessir menn, sem hlýddu lögunum, hefðu haft alveg rétt mál að verja. En hvað hafði gerzt á meðan rétturinn var að velta þessu máli fyrir sér? Þegar hinn löghlýðni hluti verkamannanna í Hafnarfirði hafði tekið þá ákvörðun að láta félagsdóm skera úr málinu, þá verður á því óskiljanleg töf. Þegar ég spurðist fyrir um, hverju þetta sætti, — ég spurði að vísu ekki dómarana, — þá er mér sagt, að þeir séu komnir í sumarfrí og að það sé aðalástæðan til þess, að þeir hafi ekki gert skyldu sína. Ég skrifaði um þetta grein í „Tímann“ og stakk upp á því, að þessum mönnum væri gefið langt sumarfrí, bara svo langt, að þeir þyrftu aldrei að koma til starfsins aftur. Mér skilst, að það liggi einmitt ekki fyrir þessum dómstóli að taka sér nokkurt sumarfrí eða frí á nokkurn hátt. Ég álít það jafnfjarstætt, að félagsdómur taki sér frí frá deilumálinu í Hafnarfirði eins og t. d. að héraðslæknirinn í Hafnarfirði færi í burtu í tvo mánuði án þess að biðja þá lækna aðra, sem þar starfa, að gegna störfum fyrir sig á meðan. –Hafnarfjarðarmálið lá svo niðri og fréttist ekkert um það fyrr en í haust, er dómurinn tók aftur til starfa. En þá höfðu bara málfærslumennirnir tekið sér fri. Niðurstaðan af öllu saman varð sú, að margir mánuðir liðu án þess að málið væri afgr. frá því að það fyrst var lagt fyrir réttinn.

Ég hefi ástæðu til að ætla, að ríkisstj. hafi aflað sér nokkurra upplýsinga í þessu máli, og þess vegna ætla ég ekki að segja meira nú, en heyra, hverjar þær skýringar eru, sem stj. ber fram.