30.03.1939
Efri deild: 29. fundur, 54. löggjafarþing.
Sjá dálk 139 í D-deild Alþingistíðinda. (3663)

41. mál, talstöðvar í fiskiskipum o. fl.

*Fyrirspyrjandi (Jóhann Jósefsson):

Ég hefi leyft mér að bera hér fram þessa fyrirspurn út af till. til þál., sem samþ. var í þessari hv. d. á siðasta þingi áhrærandi lækkun leigu á talstöðvum í fiskiskipum. Þingsályktun þessi var svo hljóðandi:

„Ed. Alþ. skorar á ríkisstj. að hlutast til um: 1. að afnotagjald af viðtækjum í fiskiskipum falli niður.

2. að leiga eftir talstöðvar lækki niður í 50 kr. á ári.

3. að strandargjald fyrir skeyti til fiskiskipa verði fært niður í 5 aura á orðið.

4. að leigjendum talstöðva verði framvegis ekki gert skylt að tryggja tækin fyrir hærri upphæð en 300 kr.“

Flm. þessarar till. voru Ingvar Pálmason, Sigurjón Á. Ólafsson og ég. Í grg. fyrir till. var tekið fram í fyrsta lagi það, sem almennt er nú viðurkennt, að talstöðvar séu svo að segja ómissandi í fiskiskipum. Það var tekið fram, að þær væru til mikilla þæginda við veiðarnar og sjóferðir yfirleitt, og það, sem mest væri um vert, væri öryggið fyrir sjómennina, sem þær sköpuðu. Þá var til þess vísað, að á aukafundi í S. Í. F. hefði verið samþ. áskorun til ríkisstj., sem væri shlj. þeirri till. til þál., sem hér lá fyrir. Ennfremur var svo á það bent, að fiskiþingið hefði samþ. samskonar áskorun, og loks, að Slysavarnafélag Íslands hefði sent Alþ. áskorun um málið. Við flm. bentum á það meðal annars, að okkur virtist, að útvarpið þyrfti ekki endilega að hafa gróða af þessari öryggisráðstöfun sjómanna. Við bentum á, að strandargjaldið væri of hátt og drægi úr notkun slíkra skeyta og þar með því gagni, sem væri að þessu fyrir fiskimenn. Á það var bent, að ein sérstök stofnun í landinu, Bátaábyrgðarfélag Vestmannaeyja, hefði tekið málinu sérstökum tökum, sem væri til eftirbreytni, sem sé að styðja að því, að taltæki séu notuð í fiskibátum og vátryggja þau endurgjaldslaust. Ég hefi nú ekki orðið var við breyt. á neinu þessu sviði. Ég hefi spurzt fyrir um þetta og ekki getað fengið upplýst, að neinstaðar hafi verið hliðrað til í þessum efnum. Af þeim ástæðum er þessi fyrirspurn hér fram komin. Ég álít ekki ástæðu til að fara út í almennar umr. um gagn af talstöðvum í bátum, af því að það er svo viðurkennd staðreynd. En ég vil minnast hér á 2 áskoranir frá mínu kjördæmi til Alþ., sem eiga að leggjast hér fram. Það er áskorun frá slysavarnadeildinni Kyndli, sem er kvennadeild Slysavarnafélagsins í Vestmannaeyjum. Áskorunin hljóðar þannig:

„Á aðalfundi „Kyndils“, kvennadeildar Slysavarnafélags Íslands í Vestmannaeyjum, 23. janúar 1939, var þessi tillaga samþ. með shlj. atkvæðum:

Aðalfundur slysavarnasveitarinnar Kyndils í Vestmannaeyjum 23. jan. 1939 samþ. að skora á Alþ. og ríkisstjórn að styrkja vélbátaeigendur til talstöðvakaupa og fella niður leigugjaldið. þar sem fæstum bátaeigendum er nú kleift að afla sér talstöðva í báta sína, með því verðlagi, sem nú er á þeim.

Virðingarfyllst. Í stjórn slysavarnasveitarinnar Kyndils, Dýrfinna Gunnarsd., Katrín Gunnarsd., Sylvía Guðmundsd.“

Hin áskorunin er frá sjómannafélaginu „Jötni“ í Vestmannaeyjum, og er hún svo hljóðandi: „Hver dagur, sem líður, má segja, sannar betur og betur, hversu nauðsynlegar talstöðvar eru í fiskibátum, og má telja víst, að þær hafi þegar afstýrt ekki allfáum slysum. Enn sem komið er eru þær hvergi nærri nægilega útbreiddar, og æðimargir bátar, sem eru án þeirra, sem stafar að verulegu leyti af þeirri ástæðu, að útgerðarmönnum er um megn að afla sér þeirra í báta sína vegna fjárhagsörðugleika. Á þetta sérstaklega við um alla smærri báta, sem velta minna fjármagni og verður því allur slíkur kostnaður hærri hundraðshluti en hjá hinum stærri, en þeim er engu síður þörf slíkra öryggistækja.

Í sambandi við það, sem að ofan er sagt, skorar sjómannafélagið „Jötunn“ hér með á hið háa Alþingi og ríkisstjórn að veita svo ríflegan styrk til framangreindra öryggisráðstafana, að enginn vélbátur með þilfari þurfi í náinni framtíð að vera án talstöðvar.

Vestmannaeyjum, 17. febr. 1939. Virðingarfyllst. Í stjórn sjómannafélagsins „Jötuns“, Guðmundur Helgason, Jóhann Sigfússon, Kristinn Ástgeirsson, Sighvatur Bjarnason, Finnbogi Finnbogason.“

Ég vil benda á, að fiskiþingið hafði þetta mál til meðferðar, og að áskorun þess fór í sömu átt og þessar áskoranir sem ég hefi nú lesið. Einnig hafa undir þetta tekið S. Í. F. og Slysavarnafélag Íslands, bæði mjög eindregið. Þetta og margt fleira sýnir, að það er sannfæring manna yfirleitt, að það verði að greiða úr þessum málum og að taltæki komist í sem flesta báta. Ég get upplýst það, samkv. heimildum frá landssímanum, að talstöðvar munu nú vera komnar í um 250 báta. Þar með eru ekki talin stærri fiskiskip eða togarar. Það sést á þessu, að framförin í þessu máli er allör. Og mér er sagt, að það megi búast við, að tala tækjanna verði komin upp í 280 áður en þetta ár er liðið. Allar þessar talstöðvar eru frá landssimanum, að undanskildum fjórum, sem hafa verið látnar í bátana í útlöndum, en það er í Hugana frá Ísafirði og Sæhrímni frá Siglufirði. Hér er því um að ræða mikið af talstöðvum, sem hafa verið teknar í notkun, en það er hinsvegar stór hluti fiskibáta landsins ennþá án þessa dýrmæta hjálpartækis. Það þarf þess vegna að létta undir með mönnum, sem enn hafa ekki fengið slík tæki, með stofnkostnað þeirra, og eins þarf að reyna að gera mönnum sem léttast fyrir um rekstrarkostnað tækjanna. Bátaábyrgðarfélag Vestmannaeyja hefir sýnt ágætan skilning á þessu máli hvað Vestmannaeyjar áhrærir, en þessi afskipti snerta vitaskuld ekki aðrar veiðistöðvar en Vestmannaeyjar. Þegar ég þess vegna geng eftir því hjá hæstv. ráðh., hvernig rekstri þessa máls líði, þá verður ekki hægt að ásaka mig fyrir það, að ég sé að berjast hér fyrir neitt sérstakt kjördæmi, enda er það ekki svo.

Ég skal nú mönnum til glöggvunar gefa upplýsingar um það, hvað kostnaðurinn er mikill við að setja slík viðtæki og taltæki í báta. Á þeim reikningi, sem ég hefi hér í höndum, en bann er frá 3. marz þ. á., er viðtæki frá viðtækjaeinkasölunni reiknað á 500 kr., hátalari 35 kr., 3 Telefunken-lampar á 15 kr. stykkið 45 kr., einn slíkur lampi í viðbót, sem kostar 9 kr., 3 rafhlöður á 59 kr. og 2 rafgeymar á 44 kr., uppsetning talstöðvar er 20 kr., loftnet kr. 40.95 og jarðsambandsplata á 40 kr. Þetta verður til samans kr. 792.95. Þetta getur auðvitað verið breytingum undirorpið. Ég skal geta þess, að reikningurinn, sem ég vitna í, er frá Vestmannaeyjum, en eftir upplýsingum, sem ég hefi fengið frá Bolungavík, þá mun stofnkostnaðurinn vera svipaður þar. En svo kemur hinn árlegi rekstrarkostnaður: ársleiga til landssímans fyrir tækið 120 kr., afnotagjald til útvarpsins 30 kr., og svo kemur árlegur viðhaldskostnaður. Ég tel ekki fjarri að reikna 150–200 kr. í viðhaldskostnað. Ofan á þetta kemur svo vátrygging á tækjunum, en landssíminn heimtar, að tæki þau, sem hann leigir, séu tryggð fyrir 1200 kr. Iðgjaldið af tryggingu fyrir þau verður því um 90 kr.

Ég hefi verið að taka þetta svona nákvæmlega fram til þess að gefa hv. þm. sem bezt yfirlit yfir þann kostnað, sem er við það að setja taltæki í báta og greiða af þeim rekstrarkostnað. Einmitt með tilliti til þessa er það sýnilegt, að það er þörf á að fá þessa kostnaðarliði niður færða.

Ég skal að svo komnu ekki hafa um þetta fleiri orð, en vænti þess að fá að heyra frá hæstv. atvmrh. um það, að hverju leyti hæstv. ríkisstj. hefir í hyggju að taka til greina þá áskorun þessarar d., sem ég hefi þegar bent á og fyrirspurnin er risin út af.