20.03.1939
Efri deild: 20. fundur, 54. löggjafarþing.
Sjá dálk 40 í B-deild Alþingistíðinda. (86)

8. mál, námulög

*Frsm. (Magnús Gíslason):

Allshn. hefir haft frv. þetta til athugunar og orðið sammála um að leggja til, að það verði samþ. óbreytt. Hinsvegar hefi ég skrifað undir nál. með fyrirvara, en hann er aðeins um eitt atriði frv., en það er, að niður úr 1. gr. verði fellt á tveimur stöðum orðið „sjóða“. Um þetta hefi ég því leyft mér að bera fram brtt. á þskj. 72. Ástæðan fyrir því, að ég ber fram brtt. þessa, er sú, að ég vil vekja athygli á því, hvort rétt sé að lögfesta það, að ákvæði frv. nái til jarða, sem eru eign opinberra sjóða. Frv. það, sem hér er um að

ræða, er lagt fyrir Alþingi samkv. 23. gr. stjórnarskrárinnar. Námulögin frá 1909 taka eingöngu til þjóðjarða og kirkjujarða, eða m. ö. o. eingöngu til jarðeigna ríkissjóðs. Hvorki á þinginu 1909 eða síðar, svo mér sé kunnugt um, hefir það sjónarmið verið uppi, að rétt sé að takmarka á nokkurn hátt umráðarétt eða ráðstöfunarrétt einstakra manna yfir málmum eða öðrum verðmætum efnum, sem finnast kunna í landareignum þeirra. Nú er það svo, að sjóðir, sem stofnaðir eru með gjöfum og framlögum einstakra manna, hlíta að lögum sömu reglum sem gilda í viðskiptum manna á milli eftir borgaralegum rétti. Sjóðir, sem gefnir eru, eru ekki eign ríkissjóðs, og ef tala má um eignarrétt yfir sjóðum í venjulegri merkingu þess orðs, þá virðist mér helzt að álykta, að þeir séu eigendur sjóðanna, sem njóta eiga ávaxtanna af þeim. Afskipti ríkisstj. af sjóðunum eiga að lögum ekki að vera önnur en þau, að hafa eftirlit með því, að fyrirmælum gefendanna um meðferð sjóðanna sé fylgt, m. a. á þann hátt, að þeir, sem sjóðunum stjórna, hvort heldur sem það eru félög eða einstaklingar, gæti þess vandlega að geyma fé þeirra á öruggum stöðum og á þann veg, sem gefendurnir hafa fyrir mælt.

Í skipulagsskrám allra sjóða er mælt fyrir um það, hverjir skuli hafa stjórn þeirra á hendi, ásamt óskoruðum rétti um yfirráð yfir eignum þeirra, aðeins með þeim takmörkunum, sem sett kunna að vera af stofnendunum, og þeim reglum ber að sjálfsögðu að hlíta eins og öðrum ákvæðum skipulagsskránna.

Með þeirri löggjöf, sem hér er farið fram á að setja, sé ég ekki betur en verið sé að ganga inn á ráðstöfunarrétt sjóðanna, a. m. k. hvað námuréttindin snertir, með því að lögfesta það, að úrslitavaldið í þeim málum sé tekið af stjórnendunum og afbent ríkisvaldinu, en með því er í raun og veru verið að breyta með lögum ákvæðum allra gildandi skipulagsskráa að því er snertir ráðstöfunarrétt yfir þessum tilteknu réttindum. Ástæðan fyrir því, að ég tel þetta ekki rétt, er sú að ég tel það skyldu löggjafarvaldsins að virða rétt gefendanna í öllum atriðum, því ef horfið yrði að því, að löggjafar- og framkvæmdavaldið fari að breyta almennt út af fyrirmælum stofnendanna, þá myndi það án efa verða til þess að draga úr áhuga manna fyrir því að gefa fé sitt til almenningsheilla, en um það munu allir sammála, að þjóðfélagi okkar sé þess full þörf að fá sem flesta og öflugasta sjóði til þess að halda uppi margháttaðri menningar- og umbótastarfsemi, sem ríkinu sjálfu væri jafnvel ofviða að halda uppi sökum fjárskorts.

Þetta eru í stuttu máli rök þau, er ég hefi fram að færa fyrir brtt. minni. Ég hefi viljað bera hana fram til þess m. a. að gefa hv. þdm. tækifæri til þess að greiða atkv. um þetta atriði frá því sjónarmiði, sem ég nú hefi skýrt. Hvað mig sjálfan snertir, þá tel ég mér ekki fært að stuðla að því með atkv. mínu að skapa það fordæmi í íslenzkri löggjöf, sem stefnt er að í frv. hvað þetta atriði snertir.