15.04.1941
Neðri deild: 35. fundur, 56. löggjafarþing.
Sjá dálk 779 í B-deild Alþingistíðinda. (1896)

79. mál, landnám ríkisins

Sigurður Kristjánsson:

Ég get ekki hjá því komizt, þegar ræða skal þetta mál til hlítar, að gera grein fyrir tveim atriðum hvað landnámið snertir. Í fyrsta lagi, hvaða. áhrif og þýðingu Það hefur fyrir fólk það, sem fyrir er í sveitunum, og í öðru lagi, hver afkoma hinna nýju landnema mundi verða, þegar þessi hverfi reyndust of lítil fyrir þá. Ég hef drepið á þetta í fyrri ræðu minni, og því hefur enn ekki verið svarað, en í staðinn fyrir að segja sitt álit um þessi atriði málsins, var hv. þm. Mýr. sífellt að tala um vonleysi mitt í sambandi við ræktun landsins. Okkur er vitanlega bezt að ala búpening okkar á fóðri af ræktuðu landi, í staðinn fyrir að gefa honum útheysreyting, sem bæði er mjög létt fóður og dýrt að afla þess. En ég tel, að fullyrðingar hv. þm. um vonleysi mitt á ræktun landsins séu ekki svaraverðar, enda kom ekkert fram í minni ræðu, sem bent gæti í þá átt, að ég hafi talið óæskilegt að rækta landið. Ég vil ekki ætla honum það, að hér hafi beinlínis verið um útúrsnúning að ræða, en það er harla kátlegt að svara í austur, þegar spurt er í vestur. Hv. þm. sagði, að landið væri svo að segja ónumið og það hlyti hver maður að sjá. En hann gerir sér ekki ljóst, að það að nema landið verður gert á tvennan hátt: með því að rækta landið og með því að hagnýta beitilandið sem bezt, þegar ræktunin er komin á það stig, að hægt er að fóðra búpeninginn á heyi af ræktuðu landi, sem er í sjálfu sér mjög æskilegt, komum við að hinu spursmálinu, hversu mikinn búpening sé hægt að hafa á þessu landi. Þar, sem beitiland er lítið eða ekkert, verður fóðrið bæði meira og dýrara. Það sjáum við bezt í ýmsum þorpum, þar sem landið er, svo takmarkað, að gefa verður kúm inni mestan hluta ársins. Auk þess er slíkt fyrirkomulag mjög gagnstætt eðli skepnunnar, sem þráir frjálsræðið og útiveruna. Á þessu vildi ég vekja athygli í minni fyrri ræðu.

Ég er sannfærður um, að það yrði til mikilla þyngsla fyrir fólkið, sem fyrir er í sveitunum, og fyrir sveitarfélögin í heild sinni, þegar menn flyttu í sveitirnar og settust að á nýbýlum sínum, sem reyndust of lítil til að standa undir búi þeirra. En þeir, sem fyrir eru, yrðu að berjast við greinilega örðugleika í sölu afurða. Þessu hefur hv. þm. Mýr. enn ekki svarað. Hann sagði, að markaðsörðugleikarnir stöfuðu af því, að varan væri of dýr fyrir fólkið, og þess vegna ætti að veita þeim mönnum tækifæri til að afla sér landbúnaðarvöru sjálfir, sem ekki hefðu efni á að kaupa hana. Mér finnst þetta vera alveg óviðunandi lausn á þessu máli, og það leiðir af sjálfu sér, að þeir menn, sem nú stunda framleiðslu á mjólk og kjöti, eru sviptir nokkrum hluta af sínum viðskiptamönnum.

Ég fékk enga viðunandi skýringu hjá hv. þm. Mýr. á því, hverjar líkur væru til þess, að menn, sem hafa illa getað bjargazt á góðri jörð með góðum ræktunarskilyrðum, gætu frekar bjargazt, ef þeir hefðu minna land. Ég er sannfærður um, að hann sjálfur mundi ekki telja það efnilega breyt. hjá sér, og er þó víst, að öðrum mundi verða smábúskapur enn örðugri. Reynslan um búskap sýnir, að ekki er hægt að lifa á jafnsmáum jarðarnytjum og ætlazt er til hér, nema því aðeins, að menn hafi annað við að styðjast, sjósókn, daglaunavinnu eða einhvers konar iðnað.

Hv. 2. þm. Skagf. talaði nokkur orð og skýrði málið að ýmsu leyti vel. hað er rétt, að það er ekki hægt að segja um það fyrirfram, hvernig þetta fari. En tilraunir geta orðið nokkuð dýrar, og hér er stofnað til of dýrra tilrauna. Í því sambandi verður mér á að hugleiða, hvort ekki mundi mega setja styrkar stoðir undir þann búskap, sem nú er rekinn, með slíku fjármagni. Er líklegt, að þetta frv. verði til meiri farsældar landsfólkinu heldur en ef það fjármagn, sem gert er ráð fyrir, yrði notað til að styrkja þann búskap, sem nú er rekinn í landinu.

Það var eftirtektarvert, sem hv. þm. sagði um Það, hve sárir menn væru á að láta af hendi blett afjörðum sínum, og sárast væri þeim um að veita beitarhlunnindi. Ég skal í þessu sambandi aðeins benda á það, sem við minntumst á báðir, sem sé rannsóknir á áhrifum beitar á beitilönd. Ég veit, að það er verið að gera tilraunir um það, hvort beit hefur áhrif á það, hvernig landið blæs upp og hversu mikil áhrif. Ágangur búfjár hefur valdið uppblæstri, og er ekki hægt að koma í veg fyrir það. Væri æskilegt, að þessar rannsóknir yrðu gerðar ýtarlega.

Hv. þm. benti á, að ég hefði sótt um lán og styrki til nýbýla fyrir menn. Það er alveg rétt. Margir urðu til að sækja um þessa styrki, bæði þeir, sem ekki höfðu um annað að velja, og líka þeir nýjungagjörnu. Það er öllum vitanlegt, að það að fá styrki freistar manna til að leggja út í hitt og þetta, sem þeir mundu ekki annars hugsa um. Ég sá ekki ástæðu til að neita mönnum um að reka slík erindi fyrir þá. Þeir hefðu þá hvort eð var snúið sér annað. Ég skal jafnframt taka það fram, að ég hef aldrei haft trú á, að þessi smábýlabúskapur lánaðist, nema önnur skilyrði væru fyrir hendi en að lifa á ræktun tiltölulega lítils bletts. Það eru örfáar undantekningar frá þessu. Það eru til þeir afburðamenn, að ekki er hægt að setja þeim svo hörmuleg skilyrði, að þeir sigrist ekki á örðugleikum lífsbaráttunnar.

Það var rétt hjá hv. 2. þm. Skagf., að það var atvinnuleysið undanfarin ár, sem olli því, að menn fóru að reyna að koma fleira fólki upp í sveit. Það var neyðarástand, sem má alls ekki teljast heilbrigt, sem olli því, að menu hafa gert þessar tilraunir. Ég vil taka undan þá staði, sem höfðu sérstök skilyrði að bjóða, t. d. jarðhita, eða þar sem að hálfu leyti var hægt að nytja sjóinn.

Ég hef þetta ekki lengra, en vil leggja áherzlu á, að að mínu áliti er smábýlabúskapur skynsamlegur, ef hægt er að hafa mörg járn í eldinum, en það þarf að athuga málið gaumgæfilega áður en ríkið fer að freista manna með styrkjum til að hefja vonlausan búskap í sveitum landsins og vera þeim til örðugleika, sem fyrir eru.