19.11.1941
Efri deild: 22. fundur, 58. löggjafarþing.
Sjá dálk 61 í B-deild Alþingistíðinda. (142)

4. mál, húsaleiga

Magnús Gíslason:

Eins og hv. frsm. tók fram, var allshn. öll sammála um að leggja til, að þetta frv., eins og það kom frá Nd., næði samþykki þessarar d. með þeim breyt., sem n. leggur til á þskj. 61. En tveir nm. skrifuðu undir nál. með fyrirvara, og var ég annar þeirra. Enda þótt ég legði til, að frv. yrði samþ., þá get ég ekki sagt, að ég sé fyllilega ánægður með ýmis ákvæði frv. Sérstaklega er það eitt ákvæði, sem sett var inn í Nd., sem mér finnst, að orki tvímælis, hvort rétt sé að lögfesta eins og nú stendur. Þetta er ákvæðið um, að húsaleigul, skuli nú einnig ná til alls húsnæðis, án tillits til þess, hvort um íbúðarhúsnæði er að ræða. L. hafa frá byrjun verið takmörkuð við íbúðarhúsnæði, og mér er mikil spurn, hvort nokkur nauðsyn hafi verið að útvíkka valdsvið 1. Að ég samt lagði til, að frv. væri samþ., stafar af því, að uppistaða frv. er brbl., sem ríkisstj. gaf út og hafa verið framkvæmd um tveggja mánaða skeið og á grundvelli þeirra kveðnir upp fjölda margir úrskurðir. Ef brbl. verða ekki samþ., eru þau fallin úr gildi. Yrði þá að taka upp nýja framkvæmd, sem kæmi í bága við það, sem gert hefur verið í tvo mánuði. Þetta mundi hins vegar skapa glundroða, sem ekki væri við unandi. Þess vegna tel ég sjálfsagt, að frv. nái fram að ganga, jafnvel þótt nokkrir annmarkar séu á því.

Það er í rauninni aðeins ein efnisbreyt., sem n. hefur lagt til. Hitt eru meira breyt. til að laga formið.

Í húsaleigul. eru ákvæði, sem ekki verða skilin öðruvísi en að úrskurðum húsaleigunefndar varðandi mat á húsaleigu verði ekki áfrýjað, en hins vegar er hægt að bera úrskurði húsaleigunefnda skv. 2. gr. húsaleigul. um það, hvort menn skuli víkja úr húsnæði eða ekki, undir dómstólana. Nú álitum við, að ef gr. um yfirhúsaleigunefnd ætti að standa, þá yrði annaðhvort að fella þetta ákvæði niður eða gera þá breyt., sem við leggjum til, vegna þess að það getur ekki hafa verið meining Nd. að bæta hér við einum nýjum „instans“, því það er ekkert vit í að hafa þarna 4 „instansa“, fyrst undirhúsaleigunefnd, yfirhúsaleigunefnd og svo dómstólana, bæði undirrétt og hæstarétt. Við getum ekki skilið annað en það sé rétt að láta ákvæðið haldast um, að það megi skjóta úrskurðum húsaleigunefndar undir dómstólana, enda ætti að vera enn þá meira öryggi í því en að skjóta því undir úrskurð þessa yfirmats. Þess vegna töldum við rétt, til að taka af tvímæli, að bæta inn í 4. gr. ákvæði um þetta, til þess að glöggt væri, hvað um væri að ræða, þ. e. a. s., að til þessa yfirmats yrði eingöngu skotið úrskurðum um mat á húsaleigu. Enda er þetta í samræmi við það, sem tíðkast í annarri löggjöf. Það þarf ekki annað en nefna eignarnám, þar sem metnar eru bætur fyrir eignarnám; það er ekki borið undir dómstólana, heldur aðeins réttmæti þess, að eignarnám megi fara fram. Hitt er komið undir mati, sem hvor aðili getur heimtað.

Vegna þess að þær brtt., sem n. ber fram, eru þess eðlis, að búast má við, að þær verði samþ., en ef svo fer, þarf málið að fara aftur til Nd., — þá vildi ég freista að bera fram eina brtt. á þskj. 60. Ég vil hins vegar taka það fram, að ef svo færi, að þessar till. n. yrðu felldar, þá mun ég taka mína till. aftur.

Þessi till. er á þá leið, að ákvæði húsaleigul. yfirleitt, bæði þessa frv. og fyrri l., skuli ekki taka til íbúðarhúsa, sem eru í smíðum, þegar l. öðlast gildi, og síðar kunna að verða reist.

Ég skal skýra, hvað fyrir mér vakir með þessari till. Mér skilst, að tilgangur húsaleigul. sé aðallega tvenns konar, í fyrsta lagi að bæta úr húsnæðisvandræðunum og í öðru lagi að sporna við því, að húsaleigan sé sett óhæfilega hátt. En ef fyrri tilganginum verður náð, með því að bæta að fullu úr húsnæðisvandræðunum, þá má segja, að síðari tilganginum sé líka náð, því ef nægilegt húsnæði er í framboði, er augljóst, að húsaleigan leitar líka jafnvægis. Það er þess vegna ekki hætta á því, eftir að nægilegt húsnæði er fyrir hendi, að húsaleigunni verði ekki stillt í hóf, en það stafar af því, að verðlag á húsnæði fylgir sama lögmáli og verðlag á öðrum verðmætum, það miðast við hlutfallið milli framboðs og eftirspurnar. Sé framboðið mikið, lækkar húsaleigan, en sé það lítið, hækkar húsaleigan. Þessi húsaleigul. voru sett vegna þess að menn óttuðust, að til slíks kynni að koma. En í húsaleigul. eru líka ákvæði, sem eiga að miða að því að bæta úr húsnæðiseklunni. Þessi fyrirmæli eru ekki sérstaklega merkileg, en þau hníga þó í þessa átt, þar á meðal eru ákvæði um, að ekki megi nota íbúðarhúsnæði til annars en íbúðar, enn fremur að húseigendur verði að takmarka húsnæði, sem þeir nota sjálfir, og loks að ef húsnæði stendur autt, þá er heimilt að taka það fyrir íbúð, ef þörf krefur. Þetta munu vera aðalákvæði í húsaleigul., sem miða að því að bæta úr húsnæðisvandræðunum, en önnur ákvæði þeirra, svo sem um mat á húsaleigu og um það, að ekki megi segja upp húsnæði, ganga í öfuga átt og miða að því að hindra, að úr húsnæðisvandræðunum verði bætt eins fljótt og annars væri kostur, því það er gefið, að l. hljóta að draga mjög úr áhuga manna til að leggja fé sitt í húsabyggingar. Þetta er ekki nema eðlilegt, þar sem menn geta búizt við að fá ekki einu sinni vexti af peningum sínum, og svo þegar húsið er komið upp, þá hafa menn ekki einu sinni umráðarétt yfir því og geta ekki ráðstafað því sem sinni eign. Til þess að bæta úr þessum vandræðum eru ekki önnur ráð en auka byggingar við miklum mun. Við vitum allir, hvernig ástandið er. Það þarf ekki að lýsa því. Sérstaklega er ástandið vont hér í Reykjavík, þar sem bæjarstjórnin hefur orðið að grípa til þess ráðs að byggja bráðabirgðaíbúðir til þess að koma fólki í húsaskjól. Þessi hús kosta mikið og eru þar að auki óhentug, þar sem ekki er ætlazt til, að þau standi nema skamma stund, og sú vinna, sem fer í byggingu þeirra, fer þar af leiðandi forgörðum, vegna þess að þau verða rifin aftur.

En nú skulum við athuga, hvaða áhrif það mundi hafa, ef gengið yrði inn á þá braut, seill mín till. gerir ráð fyrir. Fyrst er spurningin um það, hvort það sé forsvaranlegt á þessum tímum að verja fé til þess að setja í húsbyggingar eða hvort löggjöfin eigi að stuðla að því, að slíkt verði gert. Við vitum, að það er mikið talað um það peningaflóð, sem nú streymi inn í landið, og þá hættu, sem menn telja, að geti stafað af því, að þetta fé sé ekki notað á réttan hátt, og hvaða ráð eigi að taka upp af hálfu ríkisvaldsins til þess að beina þessu fjármagni. í réttan farveg. Það eru margar till. uppi um þetta. Sumir vilja hækka beina skatta og ná sem mestu af þessu fé í ríkissjóð, aðrir vilja koma á skyldusparnaði. Ég skal ekki fara út í umr. um þessi mál almennt, en skal geta þess, að ég er þeirrar skoðunar, að bezta og heppilegasta lausn þessa máls væri sú, ef hægt væri að nota þetta fé til þess að breyta því í arðbær verðmæti, sem gætu komið allri þjóðarheildinni að sem mestum notum. Á ég þar fyrst og fremst við, að þessir peningar yrðu notaðir til kaupa á ýmsum tækjum, sem gætu orðið til að tryggja atvinnurekstur landsmanna og til að auka ræktun, og hvers eins, sem gæti orðið til að tryggja betur lífsafkomu þjóðarinnar í framtíðinni. Þetta er það bezta. En í annarri röð tel ég hiklaust, að koma eigi húsabyggingar. Okkur vantar hús, og það rekur fljótlega að því, að við þurfum að setja mikið fé í húsabyggingar. Án þess að hafa sæmileg húsakynni getum við ekki lifað sómasamlegu lífi í framtíðinni. Þess vegna er það engin hætta, þótt þessu fjármagni verði beint inn á þá braut að leggja það í byggingar, en til þess að það verði gert, má löggjafarvaldið ekki gera sitt til þess að hindra það, að fjármagnið fái að streyma eftir þessum leiðum, en það er einmitt það, sem hefur verið gert með húsaleigul. Það má auðvitað benda á það, að húsaleigan yrði

eitthvað hærri í þessum húsum, ef það væri ekki háð eftirliti, en þó er líklegt, að það yrði ekki tilfinnanleg hækkun, þar sem nú er svo ákveðið, að húsaleigunefnd skuli, við mat á leigunni í nýjum húsum, taka nokkurt tillit til byggingarkostnaðarins. Hins vegar mun leigan lækka undireins og húsum fjölgar og framboð eykst. En ég verð að segja, að ef á annað borð á að meina utanbæjarmönnum að setjast að í Reykjavík eða annars staðar en í þeirra sveit, þá þykir mér eiga miklu betur við að setja um það sérstök lög heldur en að nota húsaleigul. til að koma þessu fram.

Ég vil að endingu segja, að aðaltilgangurinn með húsaleigulöggjöfinni hlýtur að vera sá, að reyna að bæta úr húsnæðisvandræðunum, og það verður ekki gert með öðru en að auka húsbyggingar. Og það er skylda löggjafans að stuðla að því, og það verður að styrkja einstaklinginn til framkvæmda í þessu skyni, í staðinn fyrir að leggja stein í götu manna eins og gert er með l. þessum.