17.04.1942
Neðri deild: 37. fundur, 59. löggjafarþing.
Sjá dálk 498 í B-deild Alþingistíðinda. (1392)

69. mál, tekjuskattur og eignarskattur

Frsm. (Skúli Guðmundsson):

Fjhn. hefur haft þetta frv. til athugunar, og er umsögn hennar um það í nál. á þskj. nr. 180. N. flytur nokkrar brtt. við frv. á þskj. 179, en engar eru þær veigamiklar. Á þrem öðrum þskj. eru brtt. frá einstökum nm., sem ekki varð samkomulag um í n.

Eins og menn muna, voru gerðar breyt. á skattal. á síðasta reglulegu Alþ., árið 1941. Í þessu frv. er gert ráð fyrir, að þau l. verði felld úr gildi, þar sem í þetta frv. hafa verið tekin upp þau ákvæði í þeim l., sem til er ætlazt að gildi framvegis.

Eins og venja er við 2. umr., vil ég ræða nokkuð einstakar gr. frv. og þær sérstöku breyt., sem þar er um að ræða frá gildandi l., og í því sambandi einnig brtt. n. við frv. Kemst ég þá ekki hjá því að minnast eitthvað á brtt. ýmissa nm. og lýsa skoðun minni á þeim, þó að hv. flm. þeirra hafi ekki enn talað fyrir þeim, en það munu þeir sjálfsagt gera.

Aðalbreyt. með þessu frv. á skattal., sem gert er ráð fyrir, að gerð verði, er sú, að framvegis verði ekki leyft að draga greiddan tekjuskatt og útsvar frá tekjunum, áður en skattur er á þær lagður, en skattstiginn verði lækkaður til samræmis við þá breyt. Skattskyldu tekjurnar verða þá hærri, en skattur reiknaður af þeim eftir lægri skattstiga. Nýi skattstiginn í 1. gr. frv. kemst hæst í 22% af tekjunum, en sá, er nú gildir, fer hæst í 40%. Nefnarmenn hafa reynt að gera sér ljóst, hver áhrif þessi brtt. muni hafa á skattgreiðslur manna almennt. Hafa þær athuganir leitt í ljós, að skattgreiðslur muni verða hjá almenningi mjög svipaðar eftir þessu frv. og núgildandi l. Að vísu getur breyt. valdið nokkrum mismun á skatti hjá einstaklingum fyrsta árið, hvort reiknað er eftir frv. eða gildandi l., en að meðaltali virðist n. útkoman vera sú, að tekjuskatturinn muni verða mjög svipaður og áður, eftir að þetta frv. er orðið að l. Við samanburð virtist svo sem lítils háttar lækkun á skattgreiðslu gæti orðið hjá einstaklingum með vissa tekjuhæð. Munu nefndarmenn athuga nánar fyrir 3. umr., hvort þeir telja ástæðu til að bera fram brtt. um skattstigann í 1. gr. frv.

Um 2. gr. frv. er það að segja, að eins og tekið er fram í grg. frv., þar er um að ræða nánari skýringu á því, að með orðunum „upphaflegt hlutafjárframlag“ sé átt við nafnverð hlutabréfanna. Það kom fram í ræðu hæstv. viðskmrh., við 1. umr. þessa frv., að l. hafa verið framkvæmd þannig. Hér er því ekki um efnisbreyt. að ræða, heldur nánari skýringu, til þess að öruggt sé, að lagagr. verði ekki misskilin. Tvær brtt. við þessa gr. frv. liggja hér fyrir frá einstökum hv. þm. Önnur er á þskj. nr. 178 frá hv. þm. Seyðf. (HG), og snertir hún það, er skattfrjáls aðili eignast hlutabréf. Þetta er atriði, sem þarf að athuga nánar, og vil ég leyfa mér að fara fram á það við hv. þm. Seyðf., að hann taki þessa brtt. aftur til 3. umr., svo að öðrum nm. gefist kostur á að athuga brtt. betur. Hin brtt. er á þskj. 182, frá hv. þm. A.- Húnv. og hv. þm. Dal. (ÞBr). Aðrir nm. gátu ekki á þá till. fallizt, og vil ég mæla gegn því, að hún verði samþ. Ef sú till. nær samþykki, opnast möguleiki til að sleppa við að greiða skatt af arði, sem úthlutað er við félagsslit. Eins og l. hafa verið framkvæmd, taka þeir menn, sem kaupa hlutabréf, á sig þá kvöð að borga skatt af þeim arði, sem kann að koma fram, þegar félaginu er slitið, miðað við nafnverð hlutabréfanna. Verði brtt. á þskj. 182 samþ., geta þeir, sem hafa keypt hlutabréf fyrir hærra nafnverð, sloppið við þá skattgreiðslu að meira eða minna leyti með því að fresta félagsslitum í 3 ár, eftir að þeir eignast hlutabréfin.

3. gr. fjallar um 8. gr. skattal. Er hún aðallega um varasjóðshlunnindi félaga og hvernig skuli reikna skatt af varasjóðsinnstæðum, ef þær eru notaðar til annars en að tryggja rekstur félaganna. Í upphafi gr. er lagt til, að síðasti málsl. í 4. málsgr. 8. gr. l. verði felldur niður. Þessi málsliður er um það, að helmingur af varasjóðstillagi samvinnufélaga skuli undan, þeginn skatti. Þessi líður á að falla burt vegna þess, að síðar í 3. gr. frv. eru ný ákvæði um varasjóðshlunnindi þessara félaga. Í gildandi l. er ákveðið, að helmingur af varasjóðstillagi félaga skuli undanþeginn tekjuskatti og koma til frádráttar við ákvörðun skattskyldra tekna. Félögin gátu því haft undanþeginn skatti helming af þeim tekjum, sem afgangs voru, þegar öll gjöld voru greiða, þ. á m. skattar og útsvör af fyrra árs tekjum. Með ákvæðum 3. gr. frv. er gerð á þessu sú breyt., að þar miðast skattfrjálsa tillagið við ákveðinn hluta af hreinum ár stekjum félaganna, áður en skattar eru frá þeim dregnir. Jafnframt er gerður munur á varasjóðshlunnindum félaganna eftir því, hvaða atvinnurekstur þau hafa með höndum. Nokkur munur var á þeim gerður í þeim skattal., sem sett voru í fyrra, en þá var það nýmæli. Samkvæmt ákvæðum þessa frv. geta hlutafélög, samlagshlutafélög og önnur hlutafélög með takmarkaðri ábyrgð fengið skattfrjálst varasjóðstillag, sem nemur 1/5 hluta af tekjunum. Hins vegar geta félög, sem hafa sjávarútveg að aðalatvinnu, fengið skattfrjálst varasjóðstillag, sem nemur 1/3 af tekjum þeirra. Hér er gerður sá greinarmunur að veita þeim félögum, sem hafa áhættusaman atvinnurekstur, meiri hlunnindi viðkomandi varasjóðstillaginu heldur en öðrum, sem áhættuminni rekstur hafa. Verður það tæplega ágreiningsefni, að rétt sé að veita þeim félögum, sem hafa sérstaklega áhættusaman rekstur, nokkru meiri möguleika til að mynda varasjóði til tryggingar rekstrinum heldur en öðrum, sem áhættumnni rekstur hafa.

Þá er ákvæði um það í þessari frvgr., að félag, sem l. samkv. getur ekki úthlutað varasjóði sínum til félagsmanna, þegar félaginu er slitið, skuli einnig fá skattfrjálst varasjóðsframlag, sem nemur 1/3 af tekjunum. Þetta ákvæði nær til samvinnufélaga, sem starfa samkvæmt samvinnufélagal.

Hv. þm. Seyðf. flytur brtt. á þskj. 178 við þetta ákvæði frv. Hann er að vísu samþykkur því, að félögin fái skattfrjálst varasjóðstillag, sem nemur 1/5 og 1/3 af tekjunum. En hann vill setja það skilyrði fyrir þessum hlunnindum, að félögin leggi nokkru meira fé í varasjóðina, þ.e.a.s. þau leggi einnig í varasjóðina nokkurn hluta af skattskyldu tekjunum. Aðrir nm. hafa ekki getað fallizt á þessa brtt. Eins og að er vikið í nál., fer mestur hluti skattskyldu teknanna, eftir að þær hafa náð vissri hæð, í opinber gjöld, þar sem 90% af þeim skattskyldu tekjum, sem eru umfram 200 þús. kr., er tekið í tekjuskatt og stríðsgróðaskatt samkv. þessu frv. og frv. um stríðsgróðaskatt, sem einnig liggur fyrir þessari hv. d. Eftir að t.d. útgerðarfélög hafa greitt tekjuskatt og stríðsgróðaskatt samkv. þessum frv. af þeim tekjum, sem eru umfram 200 þús. kr., og bundið 1/3 teknanna í varasjóði og nýbyggingarsjóði, eins og þetta frv. gerir ráð fyrir, þá hafa þau eftir laust aðeins milli 6 og 7% af tekjunum. Möguleikar félaganna til að binda meira af þessum tekjum í varasjóði eru því ákaflega takmarkaðir. Hv. þm. Seyðf. heldur því að vísu fram, að hlutfallslega nokkru meiri afgangur muni verða af þeim tekjum, sem eru fyrir neðan 200 þús. kr., vegna þess að þá eru skattarnir ekki komnir í hámarkið. En hversu mikill sá afgangur verður, er ekki hægt að segja, vegna þess að fyrirfram er ekki hægt að vita, hve há útsvör verða lögð á þær tekjur. Meiri hluti n. hefur því, eins og áður segir, ekki getað fallizt á þessa brtt. hv. þm. Seyðf.

Nú er það svo, að þótt ákveðið sé, að félögin geti fengið nokkurn hluta teknanna undanþeginn sköttum gegn því að leggja hann í varasjóð, þá eru fyrirmæli í þessari sömu frvgr. um það, að ef félögin verja nokkru af varasjóði til úthlutunar til hluthafa, til einkaþarfa þeirra á einn eða annan hátt eða til annars en þess að mæta rekstrarhalla félagsins, þá skuli greiða skatt af því varasjóðsfé, sem þannig er notað. Ákvæði frv. um þetta efni eru að efni til að mestu þau sömu og nú eru í l. Það hefur verið svo undanfarið, að þegar fé hefur verið tekið úr varasjóði til arðsúthlutunar eða einhvers annars en þess að mæta rekstrarhalla fyrirtækjanna, hefur verið reiknaður skattur af því fé, og þá af 20% hærri upphæð heldur en skattfrjálst var, þegar féð var lagt í sjóðinn. Samkvæmt núgildandi l. er helmingur af varasjóðstillaginu skattfrjáls, en sé fé varasjóðs notað þannig, að það verði skattskylt, er reiknaður skattur af 3/5 þeirrar upphæðar, sem þannig er varið. Samkvæmt 3. gr. frv. er þessu haldið óbreyttu að því, er snertir þá varasjóði, sem til eru, þegar þetta frv. verður að l., og fram tekið í næstsíðustu mgr., að þeir varasjóðir eyðist á undan þeim sjóðum, sem síðar myndast. Undantekning er þó um þá eign í varasjóði, sem myndaðist vegna tapsfrádráttar hjá útgerðarfélögum eftir l. frá 1941, en um þann hluta varasjóðs gilda áfram sérstök ákvæði, sem sett voru á því þingi, og eru tekin upp í 12. gr. þessa frv. Vík ég að þeim síðar. En vegna þeirrar breyt., sem hér er gerð, að framvegis verður allt varasjóðstillag skattfrjálst, innan þeirra takmarka, sem áður eru nefnd, verður að setja aðrar reglur en áður giltu um skatta af því fé, sem tekið er úr varasjóði til annars en að mæta rekstrarhalla félaga, sem er það ákvæði í 3. gr. frv., að ef sú varasjóðseign, sem myndast eftir að þetta frv. verður að l., er notuð þannig, að skatt eígi að greiða af henni, skuli reikna skattinn af 20% hærri upphæð en þannig er varið úr sjóðnum. Er þetta í fullu samræmi við þau fyrirmæli, sem gilda um eldri varasjóðina.

Á þskj. 179 flytur fjhn. eina brtt. við 3. gr. frv. Er það aðeins orðalagsbreyt. til þess að fyrirbyggja misskilning, en engin efnisbreyt.

Í 3. gr. frv. er enn fremur ákveðið, að ef félag, sem nýtur eða notið hefur varasjóðshlunninda, ver eignum sínum með þeim hætti, sem um getur í a-, b- og c-liðum þessarar gr., skuli það teljast ráðstöfun á fé varasjóðs, og reiknast þá skattur af því fé samkv. fyrirmælum þeirrar gr. A- og b-liðir eru óbreyttir í frv., eins og þeir eru í gildandi l., en í c-lið eru ný fyrirmæli. Er þar ákveðið, að ef félag kaupir eign fyrir óeðlilega hátt verð að dómi skattan., skuli telja mismun kaupverðs og matsverðs skattan. ráðstöfun á fé varasjóðs, og verður þá reiknaður skattur af því fé. Er þetta sett til þess að fyrirbyggja, að hægt sé að úthluta eignum varasjóðs á þann hátt að kaupa eignir fyrir óeðlilega hátt verð af hluthöfum eða öðrum.

Hv. þm. Seyðf. flytur brtt. á þskj. 178 um að taka inn í þessa gr. nýjan lið, sem er í l. frá í fyrra. Hvað sem annars má um það ákvæði segja, vil ég benda á, að reynslan hefur sýnt, að slíkt er mjög erfitt í framkvæmd, og því vafasamt gagn að þessu ákvæði, a.m.k. eins og það nú er. T.d. getur orðið ágreiningur um það; hvað sé óviðkomandi rekstri félaganna og hvaða eignir geti talizt nauðsynlegar fyrir rekstur þeirra. Hefur þegar risið, að sögn, nokkur ágreiningur út af því atriði. Tel ég, að það sé því vafasamúr ávinningur að samþ. þetta.

Síðasta málsgr. 3. Gr. frv. er um það, að ef hreinar árstekjur félags að viðbættri hreinni eign, sem félagið kann að eiga umfram varasjóð og hlutafé, svo sem á höfuðstólsreikningi og tekjuafgangsreikningi, hrekkur ekki fyrir skatt og útsvarsgreiðslum og því varasjóðstillagi, sem undanþegið er skattgreiðslu samkv. l. þessum, þá sé heimilt að taka þá fjárhæð, sem á vantar, úr varasjóði. Vegna þeirrar aðalbreyt., sem gerð er hér á skattal., að leyfa ekki frádrátt á skatti og útsvari, áður en ákveðnar eru skattskyldar tekjur, má búast við, að þessi heimild verði notuð á þessu ári. En aftur mun varla þurfa síðar að grípa til þessa, nema samanlagður skattur og útsvar fari fram úr 100% af skattskyldu tekjunum.

Þá er 4. gr. frv. Hún er eðlileg afleiðing af þessari aðalbreyt., sem frv. gerir ráð fyrir, sem sé að hætta að draga frá tekjunum tekjuskatt og útsvar, áður en skattur er á lagður. En eftir sem áður á að vera heimilt að draga eignarskatt frá tekjunum.

Fjhn. flytur brtt. við 4. gr. á þskj. 179. Í a-lið leggur n. til, að ákvæðunum verði breytt þannig, að í stað þess að nú er ákveðið í l., að draga megi frá tekjunum iðgjöld, svo sem um ræðir í d-lið 10. gr. l., allt að 500 kr., megi nú draga frá 1000 kr. N. þótti þetta eðlileg breyt. vegna þeirrar breyt., sem orðið hefur á verðgildi peninganna.

B-liður er um það, að til viðbótar því, að nú er leyft að draga frá tekjunum iðgjöld, m.a. til sjúkrasamlaga og sömuleiðis til stéttarfélaga og styrktarsjóða, þá verði heimilt að draga frá tekjunum sjúkrakostnað þeirra manna, sem ekki hafa aðgöngu að sjúkrasamlagi, enda séu fullar sönnur færðar fyrir þeim útgjöldum að dómi skattanefndar. N. telur það ósanngjarnt, að þeir, sem eru í sjúkrasamlögum, fái að draga iðgjöldin frá tekjunum og sleppa við það að greiða skatt af þeim hluta teknanna, en hinir, sem ekki hafa aðgöngu til að vera í sjúkrasamlagi, verði að greiða skatt af alveg hliðstæðum kostnaði, sjúkrakostnaðinum.

C-liður er um það, að eignarskatt sé heimilt að draga frá eins og áður.

5. gr. er alveg óbreytt frá núgildandi l. um persónufrádráttinn.

Í 6. gr., sem fjallar um eignarskattinn, er gerð sú breyt., að ekki þarf að greiða skatt af minni eign en 10 þús. kr. í stað þess, að áður hefur þetta verið bundið við 5 þús. kr. eign. Auk þess er lítið eitt lækkaður eignarskatturinn af eign undir 30 þús. kr.

Um 7. gr. varð ágreiningur í. n. Hún er um það, að hlutabréf skuli talin til eignar með nafnverði, ef hlutaféð er óskert, en annars með hlutfallslegri upphæð, miðað við upphaflegt hlutafé. Eftir gildandi l. hefur þetta verið framkvæmt þannig undanfarið, að hlutabréf þessi eru metin til eignar hjá eigendum þeirra eftir eign hlutafélagsins og eignarskattur reiknaður af þeirri matsupphæð. En svo hefur verið, — og ætlazt er til, að svo verði áfram að eignarskattur hefur verið reiknaður hjá félögum af nettóeign þeirra, þannig að þessi hlutabréf hafa verið tvísköttuð til eignar. Hér er lagt til, að þessi tvísköttun verði niður felld. Hv. þm. Seyðf. er mótfallinn þessu og vill, að gr. verði felld niður.

8. gr. frv. er um að auka nokkuð kaup skattanefnda. Þykir sjálfsagt að gera það. Við þessa gr. flytur n. brtt. á þskj. 179 . um það, að niður falli síðasti liður þessarar gr., orðin: „Borgun til formanna telst þó innifalin í embættislaunum þeirra.“ N. telur ekki eðlilegt, að formenn skattan. fái enga þóknun fyrir skattanefndarstörf.

9. og 10. gr. frv. þurfa ekki skýringa við.

11. gr. er um það að hækka nokkuð dráttarvexti af sköttum frá því, sem nú er, ef greiðsla þeirra dregst fram yfir næstu áramót, eftir að þeir eru á lagðir.

Í 12. gr. eru tekin upp ýmis ákvæði úr l. frá í fyrra, að miklu leyti óbreytt, sem gert er ráð fyrir, að gildi áfram. A-liður þeirrar gr. er um umreikning á tekjum eftir vísitölu. Sú breyt. er þar á gerð, að hér er tekjuhæðin 15 þús. kr. í stað 12 þús. kr. áður, sem miðað er við viðvíkjandi umreikningsreglunum. Hafa þau rök verið færð fyrir þeirri breyt., að eftir að hætt er að draga frá skatt- og útsvar, áður en ákvarðaðar eru skattskyldar tekjur, þá sé eðlilegt, að þessi upphæð sé nokkuð hækkuð. Um þessa gr. vildi ég taka það fram, að við framsóknarmenn hefðum eins og áður talið eðlilegra, að þessi umreikningur væri felldur niður, en í staðinn kæmi hækkun á persónufrádrætti: En aðrir flokkar hafa ekki getað fallizt á það, svo að við höfum ekki borið fram um það brtt. Þá eru í b-lið ákvæði um, að félög skuli leggja helming varasjóðstillaga sinna í nýbyggingarsjóði þá, sem stofnaðir voru með lögunum í fyrra. Liðurinn er óbreyttur að öðru en því, að það voru 40%, en er nú hækkað í helming. C- og d-liðir eru óbreyttir og fjalla um nýbyggingarsjóði. Þá er e-liður, um þá nefnd, sem hafa skal umsjón og eftirlit með þessum sjóðum og notkun á fé úr þeim. Við liðinn er brtt. á þskj. 179 og þó engin efnisbreyting, aðeins tekin upp ákvæði um það úr l. í fyrra, hvernig nefndin skuli skipuð eða endurskipuð; ef einhver þeirra, sem í henni eru nú, skyldi hverfa þaðan. F-liður er óbreyttur. Í g-lið eru þau ákvæði, að einstaklingar og sameignarfélög, er stunda sjávarútveg sem aðalatvinnurekstur, megi draga frá skattskyldum tekjum þær fjárupphæðir, sem þau leggja í nýbyggingarsjóð af útgerðartekjum sínum, þó eigi hærri fjárhæð en nemur 20% af hreinum árstekjum þeirra af útgerð, áður en tekjuskattur, stríðsgróðaskattur og útsvar, sem greitt hefur verið á árinu, er dregið frá tekjunum, enda sé tekjum af útgerðinnihaldið greinilega aðskildum frá öðrum tekjum gjaldanda. Þetta er ekki nýmæli. Í l. í fyrra var einstaklingum gert fært að leggja í nýbyggingarsjóði og veitt nokkur hlunnindi fyrir það fé. — H-liður snertir tapsfrádrátt, sem veittur var á síðasta ári, og skal hann talinn sem varasjóðstillag og mætir hreinum rekstrarhalla félagsins að svo miklu leyti sem aðrar eignir þess hrökkva ekki til, svo að þetta tillag eyðist síðast allra eigna félagsins, en sé nokkru af fé þessu varið til annarra hluta, greiðist skattur af því.

Þá vil ég minnast nokkuð á brtt., sem flutt er af mér og hv. 1. þm. Rang., á þskj. 181, um það, að skipa skuli sérstakan lögfræðing til að hafa á hendi rannsóknir í skattamálum og hafi hann heimild til að hefja rannsókn og setja rétt í hvaða umdæmi landsins, sem er, og geti krafizt upplýsinga og sama aðgangs að bókum og skjölum og ríkisskattan. hefur. Rannsókn skal hefja samkv. till., er yfirskattn. eða ríkisskattan. telur hennar þurfa til að vita rétt um tekjur eða eignir skattþegns. Einnig getur fjmrh. fyrirskipað rannsóknina. Skal að rannsókn lokinni senda afrit af prófum, málsins ásamt greinargerð um niðurstöður þess til aðila þess, er rannsóknar hefur beiðzt, og haga nefndirnar síðan álagningu eftir því. Við teljum, að vald skattanefnda sé ekki nóg til að komast að niðurstöðu um þessi mál í öllum tilfellum og leiða hið rétta í ljós. Í b-lið till. er um það eitt að ræða að færa 42. og 43. gr. saman í eina, til þess að ekki þurfi að breytast greinatala í aðalköflum laganna.

Í 13. gr. frv. eru ákvæði um, að l. öðlist þegar gildi og komi til framkvæmda við álagning skatta á þessu ári, sem lagðir verða á tekjur ársins 1941. Jafnframt skulu falla úr gildi skattalagabreyt. frá 5. maí 1941.

Eins og nál. á þskj. 180 ber með sér, mælir n. með, að frv. verði samþ. Skattanefndum er það mikil nauðsyn að geta lokið starfi sínu sem fyrst, en verða að bíða eftir afgreiðslu þessa frv. Ég vil því leggja áherzlu á, að afgreiðslu verði hraðað, svo sem tök eru á.