29.04.1942
Efri deild: 42. fundur, 59. löggjafarþing.
Sjá dálk 519 í B-deild Alþingistíðinda. (1438)

69. mál, tekjuskattur og eignarskattur

*Viðskmrh. (Eysteinn Jónsson):

Hæstv. fjmrh. er bundinn við umr. í Nd: og getur því ekki mætt hér af hálfu ríkisstjórnarinnar.

Það er ekki ofsagt, þó að því sé slegið fram, að stjórnarandstæðingar eru í mestu vandræðum með sjálfa sig í sambandi við skattal. Þá langar til að vera vinstra megin, en gengur illa að fóta sig, svo að gagnrýni þeirra kemur fram meira af vilja en mætti.

Það hafa ekki verið bornar brigður á það af hálfu andstæðinganna, að sú meginbreyt., sem gert er ráð fyrir, sé til mikilla bóta, nefnilega sú, að hætta að draga frá tekjum greiddan skatt og útsvör, áður en skattstiginn er á þær lagður. Þessi breyt. er alger undirstaða þess, að stríðsgróðinn geti orðið verulega skattlagður. En engum hefur komið til hugar að taka meira en 100%.

Alþýðuflokksmenn hafa talið sér það til gildis, að þeir hefðu forustu í skattamálunum, og þeir sögðust ekki geta verið í ríkisstj. vegna ágreinings um þau mál. Gegnir það því furðu, hversu tómlátir þeir eru nú í þessum málum. Í fyrra felldu þeir ásamt sjálfstæðismönnum frv. Framsfl. Núna sagðist hv. þm. Seyðf. verða að fá frest til þess að athuga, hvort þessar breyt. væru til bóta eða ekki. Á 3. stríðsárinu voru þeir ekki komnir lengra í skattamálunum en þetta. Sérstaða og gagnrýni alþ.-flokksmannanna er einkum á tvennan hátt. Annars vegar finnst þeim of langt gengið í því að leyfa fyrirtækjum frádrátt á varasjóðstillögum. Hafa þeir orðað það svo, að með þessu væri tryggt, að auðfélög gætu haldið eftir 40% af tekjum sínum skattfrjálsum. En þessum mönnum vil ég benda á, að í skattal. frá síðasta þingi, sem þeir ásamt öðrum áttu sinn þátt i, var 50% af því fé, sem lagt er í varasjóð, skattfrjálst, auk þess sem frádráttarreglan gilti þá.

Þetta frv., sem hér er lagt fram, markar tímamót í skattamálum landsins. Nú er frádráttarreglan afnumin, svo að skattarnir eru það, sem þeir sýnast. Það þarf skarpan skilning til þess að sjá mun á þeim till., sem Alþfl. ber nú fram eftir að hafa haft frv. fyrir sér, og sjálfu frv. Mismunurinn er nú ekki meiri en það. Á hinn bóginn hafa svo alþýðuflokksmenn einkum beint gagnrýni sinni að því, að takmarkaður væri um of réttur niðurjöfnunarnefnda til þess að leggja á tekjur, sem skattlagðar eru með 90%.

Um þetta atriði hafa þeir haldið margar ræður. En við skulum nú athuga, hver áhrif það hefði, ef þetta væri látið frjálst. Þá var um tvennt að ræða, annaðhvort láta það afskiptalaust eða ákveða, hvernig stórgróðinn skyldi skattlagður til sveitar- og bæjarfélaga. Ef það hefði verið látið afskiptalaust, þá hefði ekki verið hægt að hafa skattstigann 90%, því að eitthvað varð að vera eftir handa niðurjöfnunarnefndunum. — Hann hefði aldrei getað orðið yfir 60%. — Niðurstaðan hefði svo orðið sú, að sums staðar hefðu bæirnir skattlagt stórgróðann, en í litlum bæjarfélögum hefði mjög lítið verið á hann lagt. Mörg stór fyrirtæki eiga heima í litlum bæjum, þar sem útsvarsþörf er lítil. Á öðrum stöðum borga fyrirtækin há útsvör til bæjarins auk ríkisskattsins. Þetta sá löggjafarvaldið, og var því skattstiginn ákveðinn 75% og þar af ákveðið tillag til bæjanna. Nú er sömu reglu fylgt, nema skattstiginn hækkaður upp í 90%. Þetta er því gert til þess að ná samræmingu í skattaálagningu stríðsgróðans, en láta það ekki vera komið undir tilviljun.

Þjóðfélaginu er nauðsynlegt að tryggja vissar reglur, sem ætlazt er til, að farið sé eftir. Þegar t.d. er ákveðið að taka 90%, er eðlilegt, að Alþ. vilji tryggja það, að varasjóðirnir séu ekki tæmdir í útsvör.

Hins vegar er þess að geta, að löggjafarvaldið ætlar sér ekki að binda alveg hendur bæjarfélaganna í þessum efnum. Svo gæti staðið á, að niðurjöfnunarnefnd teldi nauðsynlegt að leggja útsvar á þessi fyrirtæki. Það er því eftir sem áður opin leið til þess að leggja á veltu- og eignarútsvar.

Fer því fjarri, að þetta frv. bindi hendur niðurjöfnunarnefnda bæjanna eða leiði af sér, að auka verði útsvör á almenning, heldur eru þessi lög sett til þess að tryggja skattaálagningu stríðsgróðans og koma í veg fyrir rugling og grautargerð. Því að allir sjá, að ef mismunandi skattaálagning væri á mismunandi stöðum, yrði það til þess að orsaka flutning á milli staða, sem svo mundi auka enn meir á rugling og erfiðleika í þessum málum.

Þetta eru þau 2. atriði, sem einkum er deilt á af andstæðingum. Eins og menn sjá af þessu, sem ég hef nú greint, stendur deilan ekki um nein höfuðatriði málsins. Hér er aðeins um stigsmun að ræða. Það er aðeins deilt um, hve háa sjóði félögin megi leggja til hliðar og hvort bæirnir megi taka meira eða minna af þeim sjóðum í útsvör. Hins vegar er ekki deilt um aðalatriði málsins, 90% skattstigann og afnám frádráttarreglunnar. — Sjóðir félaganna eru til þess, að þau eigi fyrir töpum, og til þess að reisa ný atvinnufyrirtæki. Þessir sjóðir eru eins konar sameign hins opinbera og fyrirtækjanna.

Það er takmarkað, til hvers má nota þessa sjóði, en ef þeir eru notaðir til þess að greiða niður töp, er engin skattgreiðsla á þá lögð. Um þessa sjóði má deila aftur og fram, en um aðalatriði málsins er enginn ágreiningur.