25.02.1942
Efri deild: 5. fundur, 59. löggjafarþing.
Sjá dálk 104 í B-deild Alþingistíðinda. (228)

9. mál, eftirlit með ungmennum o.fl.

*Forsrh. (Hermann Jónasson):

Þetta frv. stendur í nánu sambandi við annað frv., sem tekið var fyrir í gær, en það var frv. til l. um vegabréf. Því miður vildi svo til, að ég gat ekki verið viðstaddur þær umr., vegna þess að ég þurfti að vera á fundi annars staðar. Þetta frv. stendur í beinu sambandi við það, og til þess að þetta verði framkvæmanlegt, er óumflýjanlegt, að frv. um vegabréf verði að lögum. auk þess geri ég ráð fyrir, að þau lög verði sett, til þess að hægt yrði að fylgjast betur með öllu eftirliti, ef eitthvað kynni að koma fyrir, árásir eða annað, sem við vitum auðvitað ekkert um.

Þetta frv. er samið upp úr frv., sem ríkisstjórnin hafði komið sér saman um í aðalatriðum, áður en aukaþingið kom saman í haust. Frv. hafði verið undirbúið af nefnd, 3 konum og 2 lögfræðingum, sem ríkisstjórnin hafði kvatt til þess að endurskoða það. Kom í ljós af viðtali við þm. úr flestum flokkum á Alþ., að þeir voru ekki ánægðir með frv. eins og það var. Þeim þóttu afskipti af málum þess fólks, sem hér er um as ræða, vera of víðtæk. Var auðsætt, að málið mundi af þeim ástæðum ekki fá fylgi á Alþ. Vegna þessarar óánægju var frv. ekki lagt fyrir aukaþingið, og ekki var búið að lagfæra það fyrr en að því þingi loknu. Nú má segja sem svo, að þar sem lítið hafi verið gert í þessum málum hingað til, þá hafi verið mjög hæpin þarf á að gefa út brbl. um þetta atriði. En því er til að svara, að fyrst og fremst var nokkur þörf á undirbúningi undir þessar framkvæmdir, sem hlutu að miðast við það, hvernig þessum brbl. yrði tekið. Brbl., sem lágu fyrir í gær, eru þegar byrjun að framkvæmdum, og án þeirra er mjög erfitt að framkvæma ákvæði þessara l.

Í annan stað var búizt við af hálfu ríkisstjórnainnar, að mögulegt yrði að hrinda þessum l. að einhverju ndi í framkvæmd fyrir síðastl. áramót. En vegna mikillar húsnæðiseklu hér í bænum, var hið eina hús, sem ríkisstj. gat í bráðina tekið til afnota í þessu skyni, sóttvarnahúsið, tekið sem bráðabirgðaíbúð handa húsnæðislausu fólki. Urðu ráðh. sammála um að láta sjónarmið þessa fólks sitja fyrir. En til þess að hefja framkvæmdir í þessum málum þarf athuganastöð og móttökustöð, og um ekkert annað húsnæði var að ræða í því skyni en sóttvarnahúsið. Auk þess mátti búast við, að flytja þyrfti fyrirvaralítið úr því húsi, af skæðar farsóttir kæmu upp í bænum og taka þyrfti það til sóttvarna, sem það er gert fyrir. En þegar sóttvarnahúsið var athugað, kom í ljós, að gera þurfti við það, en það var ekki hægt fyrr en eftir áramót, að fólkið flutti þaðan. Jafnframt var gert ráð fyrir að koma upp dvalarheimili fyrir þau ungmenni, — sérstaklega ungar stúlkur —-, sem voru svo langt leidd, að þau þyrftu að dvelja á uppeldisstofnun. Í þessu skyni hafði ríkið ætlað í haust að kaupa jörðina Kleppjárnsreyki í Reykholtsdal, þegar hinn nýi læknisbústaður væri tilbúinn. Nú var þetta nýja læknishús síðar tilbúið en gert var ráð fyrir, vegna þess, hve erfitt er að fá verkamenn og smiði til þess að reisa hús. Nú hefur ríkið fest kaup á Kleppjárnsreykjum samkv. heimild í l. frá síðasta Alþ. Hefur það sent mann þangað til að athuga húsið, og er ætlazt til, að það verði dvalarheimili fyrir ungar stúlkur, sem ekki nægir að leiðbeina á þann hátt, sem tekið er fram í l. þessum. Jafnframt þarf að velja menn til að standa fyrir framkvæmdum þessum.

Ég hef nú gert nokkra grein fyrir, hvers vegna brbl. voru sett. Tilgangurinn með þeim var sá, að hægt yrði að hefja framkvæmdir á áramótum, en það reyndist ókleift vegna húsnæðisleysis og fólkseklu. Ég ætla ekki, án sérstaklega gefins tilefnis, að orðlengja frekar um þetta mál. Ég hygg, að flestir séu sammála um það nú, að Alþ. geti ekki látið undir höfuð leggjast að gera ráðstafanir í þessu máli. Það voru ef til vill skiptar skoðanir um, hvort nokkuð ætti að gera í þessu máli. En nú hefur reynslan sýnt, að hjá einhverjum ráðstöfunum til varnar verður ekki komizt. Um það eru flestir sammála nú. Enn halda sumir því fram, að mál þetta sé búið að grafa svo um sig, að láta fólkið, sem í þessi vandræði er komið, eiga sig. Ekkert muni þýða að taka það „úr umferð“, eins og sagt er um ölvaða menn. Nýtt fólk mundi koma í þess stað, og bezt sé að láta það sitja þar, sem það er. Ég geri mér ekki von um, að hægt verði að leiðrétta þær misfellur og bæta það tjón, sem þegar er orðið.

Ég veit dæmi til þess, að einstakir menn hafa gert tilraunir til þess að fá ungt fólk, sem komið er út á þessa hálu braut, til að snúa til baka, og margir fullyrða, að þær hafi borið árangur. Ég býst ekki við, að það tjón verði bætt, sem þegar er orðið. En við megum búast við, að styrjöldin standi lengi yfir enn, þó að við vitum það ekki. Þess vegna þarf að gera ráðstafanir til þess að hindra, að ungmenni, sem eftir 1 –3 ár komast á hið hættulega aldursskeið fyrir unglingana hér í bænum, gangi sömu götu og það fólk, sem er 3–4 árum eldra. Það má búast við, að engu minni hættur verði á leið þessara barna en þeirra unglinga, sem nú hafa glatað svo miklu vegna þess, hvernig þeir höguðu sér gegn hættunum, sem nú eru í landinu.

Eins og hv. þm. sjá við athugun á frv., er gengið sem allra skemmst í því að hefta einstaklingsfrelsið, þar sem ekki er gripið til þessara úrræða fyrr en í lengstu lög, eftir að allar leiðbeiningar hafa reynzt árangurslausar. Það eru barnaverndarnefndir og skólanefndir, sem hafa hér mikið starf að vinna með áminningum og leiðbeiningum. Þetta fólk er ekki svipt frelsi, fyrr en áminningar og leiðbeiningar hafa ekki náð tilgangi sínum. Ég vildi að síðustu óska þess, þó að frv. yrði eitthvað lagfært, að það fengi að halda sér í öllum aðalatriðum og því verði að lokinni umr. vísað til 2. umr, og allshn.