22.05.1942
Neðri deild: 65. fundur, 59. löggjafarþing.
Sjá dálk 778 í B-deild Alþingistíðinda. (2320)

144. mál, Eyri við Ingólfsfjörð

*Sigurður Kristjánsson:

Ég ætlaði alls ekki að taka til máls nú, þó að ég sé flm. þessa máls. Vegna þess að hæstv. forseti hefur haft alveg sérstakan fund um þetta mál, ætlaði ég ekki að hafa neinar óþarfa umr. um það. Ég vissi ekki, að til vari neinn ágreiningur um málið.

Ég er þessu máli lítið kunnugur, þó að ég sé flm. þess, sem er af því, að það er alveg nýtt hér í hæstv. Alþ., sem aftur stafar af því, sem í grg. kemur fram, að það kom alveg á síðustu stundu í ljós, að lóðin, sem átti að byggja síldarverksmiðjuna á, var ekki nothæf. En ég tók þetta mál fúslega til flutnings, af því að ég taldi mér skylt að stuðla að því, að atvinnurekstur, sem mörg hundruð manna á landi og sjó byggja atvinnu sína á í framtíðinni, gæti verið rekinn, og þess vegna taldi ég, að ríkinu væri skylt að greiða fyrir því, að þetta fyrirtæki gæti komizt á fót. Mig undrar, að hv. 4. þm. Reykv. skuli ekki koma auga á þessa hlið málsins.

Ég er því alveg samþykkur, sem kom fram í ræðu hv. þm. N.-Þ. og hæstv. fjmrh. tók undir, að það er sjálfsagt, af því að þetta mál er svo snögglega tekið fyrir í þinginu, en hér er aðeins um heimild að ræða, að eiga það undir hæstv. ríkisstjórn, að hún athugi málið gaumgæfilega, áður en það er framkvæmt. Og ég sé ekki, að það sé nokkur ástæða til að efast um, að hæstv. ríkisstjórn geri það.

En viðvíkjandi andmælum hv. 4. þm. Reykv. gegn þessu máli vil ég segja það, að hann veit vel, að þessi lóð þarna er ekkert sambærileg við þær lóðir, sem Siglufjarðarbær fær keyptar í Hvanneyrarlandi. Hér er um að ræða eins konar eyðistað í samanburði við Siglufjörð, sem er við aðalsíldveiðisvæðið. Þarna er varla hægt að fá menn til þess að byggja síldarverksmiðju. Og menn hafa ekki viljað eiga síldarverksmiðjur austast og vestast við síldveiðisvæðið, nema með því móti að eiga síldarverksmiðjur á öðrum stöðum einnig. Að áliti hv. 4. þm. Reykv. er ákaflega lítill vandi að fá fé til byggingar síldarverksmiðja. Þó hygg ég, að það sé ekki á allra færi að fá tveggja millj. kr. lán til þess. Og Ef á að byggja síldarverksmiðju á svona stöðum, þeim síztu með tilliti til síldveiðisvæðisins, þá verður að tryggja það, að hagur þess fyrirtækis sé á nokkuð traustum og góðum grundvelli eftir því sem unnt er, þar sem það er vitanlega dálítið óálitlegra að reisa síldarverksmiðju á jaðri síldveiðisvæðisins heldur en um miðbik þess, eins og í nánd við Eyjafjörð.

Ég hef ekki fram að taka um þetta mál neitt fram yfir það, sem er í nál. Þar er alveg skýrt frá því, hvernig á því stendur, að þessir menn þurfa nú að fá viðauka við land sitt, það er nefnilega af því, að landspilda sú, sem þessir menn hafa keypt, hefur ekki reynzt nothæf til að byggja á henni síldarverksmiðju. En hreppurinn hefur fyrrum keypt lóð þá, er þeir ætluðu að nota til þessa, í þeim tilgangi að tryggja sér það, að þarna yrði sett síldarverksmiðja. Og það er mjög skiljanlegt, að stór, en fátækur hreppur telji sér ákaflega mikils virði, að settur verði slíkur rekstur á stofn innar sveitarfélagsins; það er bæði trygging fyrir atvinnulíf hreppsbúa og fyrir gjöldum til hreppsins. Hreppurinn hefur þess vegna að sjálfsögðu aldrei ætlað í sjálfu sér að nota þetta land beinlínis sjálfur, heldur frá upphafi ætlað að nota það til þess að geta fengið menn til að setja verksmiðju niður á þessum stað.

Að væntanlegir eigendur verksmiðju þarna geta ekki leigt það land, sem um er hér að ræða að veita heimild til að selja, stafar af því, að þetta land er áður leigt öðrum, og það eru ekki nema 13–15 ár eftir af leigutímanum. Og með þeim skilyrðum að fá landið leigt þannig, að þeir hafi ekki vissu um það lengur en þetta tímabil, geta þeir ekki grundvallað það fyrirtæki, sem hefur slíkan kostnað í för með sér sem bygging síldarverksmiðju hefur, er mundi kosta um 2 millj. kr. Út úr þessu er ekki önnur leið en sú að treysta á hæstv. ríkisstjórn um, að hún athugi málið, áður en hún gerir sölusamning. En ég álít það hins vegar ákaflega mikils virði fyrir hæstv. Alþ., að það kæmi ekki ð ástæðulausu í veg fyrir, að slíkt stórt fyrirtæki kæmist upp. Og það væri ákaflega athyglisvert fyrir þann fjölda manna, sem í framtíðinni á afkomu sína m.a. undir síldveiðunum, ef staðið væri í vegi fyrir því hér á hæstv. Alþ., að reistar gætu orðið síldarverksmiðjur á þessum jaðarsvæðum síldveiðanna. Því að það er ákaflega mikið skilyrði fyrir því, að síldveiðarnar notist vel, að síldarverksmiðjur verði reistar á jöðrum síldveiðisvæðisins.