07.08.1942
Sameinað þing: 3. fundur, 60. löggjafarþing.
Sjá dálk 20 í D-deild Alþingistíðinda. (844)

2. mál, söluverð á síldarmjöli til fóðurbætis

Haraldur Guðmundsson:

Ég tók svo eftir hjá hv. þm. Str., að hann léti þau orð falla, að með því að taka úr ríkissjóði til að greiða mismun á markaðsverði og söluverði til bænda á síldarmjöli væri verið að losa ríkisverksmiðjurnar við skuldlindingar, sem á þeim hvíla samkv. l. (HermJ: Að nokkrum hluta.) Ég hygg þetta sé ekki rétt. Mér er kunnugt um það ákvæði, sem hann á við, en skilningur hans á því fær ekki staðizt. Verksmiðjunum er skylt að taka síld til vinnslu af framleiðendum og skila þeim því verði, sem fyrir afurðirnar fæst, að frádregnum vinnslukostnaði.

Hvernig er unnt að ákveða framleiðslukostnað á mjöli úr þessari síld öðruvísi en eftir á, og þá á sama hátt, þ. e. markaðsverð að frádregnum kostnaði við sölu til útlanda? Og sama hlýtur að eiga við um þá síld, sem keypt er föstu verði, þegar litið er til fleiri ára. Því að ef ríkisverksmiðjurnar selja verulegan hluta mjölsins innan lands fyrir lægra en markaðsverð, geta þær eigi greitt jafnhátt verð fyrir síld og aðrar verksmiðjur.

Ég fagna því, að hæstv. forsrh. leggur nú til, að þessi verðmunur verði endurgreiddur ríkisverksmiðjunum, því að það er sú eina sjálfsagða og eðlilega leið í þessu efni. Ég er því samþykkur, að ráðstafanir séu gerðar til þess að sjá bændum fyrir fóðurbæti með því verði, sem hér er um að ræða, og tel það, eins og ástatt er, eðlilega ráðstöfun, enda sé tillit til þess tekið við ákvörðun um verð á landbúnaðarafurðum. Hins vegar verð ég að segja það, að út af fyrir sig sé ég ekki frekari ástæðu til að binda þær tekjur, sem koma af útflutningi af ísfiski, sérstaklega til þessara aðgerða. Mér sýnist það „skúffukerfi“ ástæðulaust.

Annars gáfu ummæli hæstv. forsrh. í fyrstu ræðu hans og enda í síðari ræðu líka tilefni til ýmissa hugleiðinga. Sérstaklega minntu þau mig á gamalt orðtak, að batnandi manni er bezt að lifa. (Forsrh.: Þegar maður er kominn í svona góðan félagsskap!) Ég hygg, að hæstv. forsrh. hafi hitt naglann á höfuðið. Ég get ekki látið hjá líða að minnast á, að allt frá 1940 hefur Alþfl. stöðugt krafizt þess, að útflutningsgjald væri lagt á gróða af ísfisksölunni. Fyrst var ekki lagaheimild til þess, en hún var tekin upp vorið 1941. En heimildin hefur ekki fengizt notuð fyrr en nú þrátt fyrir mjög ákveðnar áskoranir Alþfl. Og ekki get ég neitað, að mér finnst ákaflega slysalegt hjá hæstv. ráðh., svo að ekki sé dýpra tekið árinni, að hafa frestað svo lengi framkvæmd l. Það er bersýnilegt, að þegar hann nú telur vel fært að leggja 10% útflutningsgjald á þessa sölu, þá var það brýn og óhjákvæmileg skylda hans að gera það fyrr, meðan meiri gróði var á sölunni, fyrir öll þau skip, sem voru í ísfiskflutningum og keyptu afla úr bátum hér við land. Því að það er verulegur munur, hvort þau þurfa að borga 45 eða 35 aura fyrir hvert kg af þorski og tilsvarandi hækkandi verð fyrir annan fisk. Hitt er líka slysalegt, þegar svo loks reglugerðin kemur, að þá skuli allir skornir niður við sama trog. Hæstv. ráðh. er svo kunnugur þessum atvinnuvegi, að hann veit vel, að slíkt er engin sanngirni, enda viðurkennt í umr. Ég hygg, að fyrir togarana og hin stærri flutningaskip, sem a. m. k. sigla á hafnir, þar sem þau þurfa ekki að bíða lengi eftir afla, sé tiltölulega auðvelt að greiða þetta gjald, og miða ég þá ekki við sölu síðustu daga, heldur um nokkuð lengri tíma. Aftur þekki ég það, að á Austfjörðum hafa engin skip íslenzk keypt fisk, að undanteknum þeim, sem búsett eru á Norðfirði, og útgerðarmenn þar eystra eiga sölu sína að langmestu leyti undir því, að Færeyingar séu til að kaupa. Þessi kaup hafa verið Ákaflega illa skipulögð, skipafjöldi óþarflega mikill, og hafa skipin orðið að bíða upp í 6 vikur, kannske lengur, eftir förmum, sem í mörgum tilfellum eru ekki stærri en 50–60 tonn og kannske minni. Það liggur í augum uppi, að það er mikill aðstöðumunur hjá þessum skipum, sem eru svona lítil og fá litla farma, sem tekur langan tíma að ná í, eða hinum stærri skipum, sem koma á hinar stærri hafnir, fá fljóta afgreiðslu og taka stærri farma., svo að ekki sé borið saman við togarana, sem selja eigin afla. Sá aðstöðumunur er svo mikill, að það er engin skynsemi að setja sömu ákvæði í báðum tilfellum um útflutningsgjald. Og ég fagna því, að hæstv. ráðh. hefur lofað að athuga skjótlega, hvort ekki sé ástæða til að fella einhver af þeim flutningaskipum, sem minnst geta flutt, en erfiðasta hafa aðstöðu, undan þessu gjaldi. Miðað við þá útreikninga, sem hæstv. ráðh. flutti hér, þar sem hann gerði ráð fyrir, að flutningaskip, sem flytur 100 tonn af þorski og selur fyrir 7200 pund, ætti að hafa sæmilega útkomu, þá hygg ég það sé alveg rétt. Sé aftur á móti um 50–60 tonna farm að ræða, skiptir þetta gjald mjög miklu máli. Þess verður enn fremur að gæta, að í því tilfelli, sem hæstv. ráðh. talaði um, er breyt. frá því, sem var í vetur og allt til 1. júlí, að nýr samningur var gerður við Breta, miklu meiri en útflutningsgjaldinu nam. Því að farmurinn kostar nú 45 þús. kr. samkv. hinum nýju samningum í staðinn fyrir 35 þús. kr. fyrir 1. júlí. Sé auðvelt að greiða útflutningsgjald nú, var óafsakanlegt að innheimta það ekki, meðan verðið, sem fiskimönnunum hér var greitt, var svo miklum mun lægra en nú. Það er ekki óalgengt, að Færeyingar kaupi fiskinn með haus og afhausi hann til að spara flutningsrúm. Stundum er fiskurinn flakaður. Til þessa verður að taka tillit við ákvörðun útflutningsgjaldsins.