19.12.1942
Efri deild: 20. fundur, 61. löggjafarþing.
Sjá dálk 457 í C-deild Alþingistíðinda. (3363)

69. mál, jarðræktarlög

Pétur Magnússon:

Það er gamalt deilumál fyrir þinginu, sem hér um ræðir, hvernig úthluta ætti jarðræktarstyrknum. Í raun og veru er þetta deila um eðli jarðræktarstyrksins, mismunandi skoðanir á því, hvers vegna þjóðfélagið hefur talið ástæðu til þess að fara inn á þessa braut að greiða verðlaun fyrir gerðar jarðræktarframkvæmdir. Sumir hafa litið svo á, og ég er meðal þeirra, að þjóðfélagið veiti þennan styrk ekki sem persónulegan styrk, — og því hélt raunar hv. flm. fram líka — heldur geri þjóðfélagið þetta sjálfs sín vegna, af því að það telji vinning fyrir þjóðfélagsheildina að hvetja menn til þess að rækta jörðina.

Þetta er önnur skoðunin. Hin skoðunin er sú, sem mér finnst koma fram í þessu frv., að styrkurinn sé veittur til þess að gera einstökum mönnum léttara fyrir um að lifa af landbúnaði. Þá er í raun og veru litið svo á, að þetta sé persónulegur styrkur, nokkurs konar framfærslustyrkur, sem ákveðnum mönnum er veittur, af því að þeim sé ekki fært að sjá fyrir sér og fjölskyldu sinni nema því aðeins, að ríkið leggi þetta til.

Nú gefur að skilja, að ef þessi síðari skoðun er sú rétta, verður að greina á milli sauðanna og hafranna. Það er alveg rétt, sem hv. frsm. sagði, að það er engin ástæða til þess að veita mönnum, sem hafa nóg fyrir sig að leggja, styrk úr ríkissjóði, svo framarlega sem þjóðfélagið sér sér ekki sjálft hag í því. Og í því einmitt liggur skoðanamunur á þessu, hvort það er hagnaður fyrir þjóðfélagið að hvetja menn til þessa. Ég fyrir mitt leyti er sannfærður um, að svo er. Ef sú skoðun er rétt, þá er ekki heldur ástæða til þess að greina á milli þess, hvort meira eða minna er búið að rækta á einhverri tiltekinni jörð. Það kemur sem sé til greina mjög þýðingarmikið atriði, og það er býlafjölgunin í landinu. Það hefur verið veitt mikið fé á síðari árum til þess að fjölga býlum. Ég er enginn dómari um, hvernig þær tilraunir hafa tekizt, en ég hygg það sé almenn skoðun, að þær hafi tekizt miðlungi vel. Allur þorri þeirra býla, sem stofnuð hafa verið á síðari árum, eru a.m.k. enn sem komið er í því horfi, að þau megi naumast teljast lífvænleg. Og afkoma fjöldamargra manna, sem stofnað hafa nýbýli, er þannig, að þeir eru neyddir til að hafa aðra atvinnu að meira eða minna leyti sér til lífsframfæris. En það er vitanlega heppilegast, að þeir, sem stunda búskap, geti gert hann að aðalatvinnu, eins og reyndar er um hvaða atvinnugrein, sem er. Ég held þess vegna, að eina heilbrigða leiðin til að fjölga býlum í landinu sé sú, að á einstökum gömlum býlum sé ræktað það mikið land, að það dugi fyrir fleiri en eina fjölskyldu. Reynslan hefur sýnt, að þar, sem hefur orðið meiri túnrækt en til að framfleyta einni fjölskyldu, hefur jörðinni verið skipt, jafnaðarlega þannig, að annaðhvort börnin taka að búa og jörðin skiptist milli foreldra og barna, eða börnin skipta jörðinni að foreldrunum látnum. Og þetta hefur afar viða gefizt mjög vel. Það er haldið áfram með ræktun, og hún er fljótt komin í það horf, að hvort býlið hefur eins mikið ræktað land eins og upphaflega býlið hafði.

Ég er dálítið hræddur um, ef þessar leiðir væru farnar, sem stungið er upp á í frv., þá væri girt fyrir hina heppilegustu leið til býlafjölgunar í landinu. Ég skal náttúrlega játa, að ef sú skoðun verður ofan á, að jarðræktarstyrkinn eigi að veita sem persónulegan styrk þeim mönnum, sem ekki geta komizt af öðruvísi, en styrktir til að koma býli sínu í það horf, að það veiti þeim sæmilegt lífsframfæri, þá er óeðlilegt að veita sama styrk til þeirra býla, sem óvéfengjanlega hafa nægilegt ræktað land til að framfleyta fjölskyldu. En eins og ég sagði, er það mín skoðun, að þjóðfélagið geri þetta vegna sjálfs sín, til þess að möguleiki skapist fyrir fleiri menn að hafa sameiginlegt lífsviðurværi af landbúnaði. Og það beinlinis borgar sig fyrir þjóðfélagið sjálft, og þá jafnt, hvort meira eða minna er búið að rækta á einhverju tilteknu býli.