01.02.1943
Sameinað þing: 18. fundur, 61. löggjafarþing.
Sjá dálk 208 í B-deild Alþingistíðinda. (491)

1. mál, fjárlög fyrir árið 1943

Helgi Jónasson:

Herra forseti. — Ég ætla ekki að fara að lýsa starfi fjvn. og þeim erfiðleikum, er henni hafa mætt í því starfi. Í áliti n. á þskj. 268 og í ræðu hv. form. fjvn., er hann flutti í upphafi þessarar umr., hefur ýtarlega verið greint frá starfi n., svo að ég sé ekki ástæðu til þess að vera að fjölyrða um þá hlið málsins.

En það, sem gaf mér tilefni til þess að kveða mér hljóðs, var hv. 2. þm. Reykv. og þau ummæli, er hann viðhafði í garð n. og meðlima hennar, sem ég get ekki látið ómótmælt hér í þ. Þessi hv. þm. gekk fram fyrir skjöldu og sagði, að fjvn. væri klofin, í n. væri misræmi og óeining í starfi hennar. Ég er nú alveg viss um, að hv. 2. þm. Reykv. gerir ekki flokksmönnum sínum, er sæti eiga í fjvn., greiða með þessu. — Ég veit ekki betur en n. hafi starfað í einingu að þeim málum, er hún hefur haft til meðferðar, og að hún hafi í sameiningu reynt að finna sem heppilegasta lausn á vandamálunum. Allir nm. standa og að nál. einhuga, nema hvað tveir nm. skrifa undir það með fyrirvara. En hv. 2. þm. Reykv. lá svo mikið á að fræða okkur hér í þ. um þessa óeiningu n., er hann segir vera, að þessir tveir nm. fengu ekki áður tækifæri til þess að gera grein fyrir þessum fyrirvara sínum. Sýnir þetta m.a. hversu fljótfærnislegar ásakanir hv. 2. þm. Reykv. eru í garð tvo.

Nokkrar umr. urðu um það í n., hvort brtt. skyldu koma fram við 2. eða 3. umr. Venjan hefur verið sú, að flestar brtt. hafa komið fram við 2. umr., og er það eðlilegt og sjálfsagt á venjulegum tímum. — En að vísu hef ég ekki setið lengi á þ., en þó nógu lengi til þess, að ég hef séð nógu marga auða stóla í þingsalnum við 2. umr. fjárl. Það hafa helzt ekki aðrir verið mættir þá en fjvnm. og svo aðrir þeir, er flutt hafa brtt. við frv.

Eins og kunnugt er, voru gefin út fyrir jólin I. um bráðabirgðafjárgreiðslur ríkissjóðs til janúarloka. Þann 21. jan. var haldinn kvöldfundur í fjvn. og þar rætt við fjmrh. um fjárlfrv. og tekjuöflun ríkissjóðs. Bar skoðunum ekki saman um það atriði, og vildi ég fá frest til að gera þar upp á milli. Fyrir það féllst ég á að fresta tekjuliðnum og brtt. fjvn. þar til við 3. umr.

Það er ekki rétt hjá hv. 2. þm. Reykv., að í n. hafi fyrst verið kominn ákveðinn meiri hl. fyrir því, að þessi aðferð yrði ekki farin. Hún var fyrst felld með 4:4 atkv. Ég sat hjá við atkvgr., en við nánari athugun sá ég, að rétt mundi að láta brtt. bíða til 3. umr.

Það virðist nú vera orðin tízka að kasta hnútum að Alþ. Það er ekki óalgengt að heyra farið niðrandi orðum um þessa stofnun í blöðum og útvarpi. Ég skal ekki segja, hversu mikinn hljómgrunn slíkt hefur meðal þjóðarinnar. En hvernig sem því er varið, þá máttum við ekki láta það ske, að það fyrsta, sem þjóðin heyrði frá Alþ. á nýja árinu, væri það, að það færði þjóðinni fjárlfrv. með tekjuhalla, en það hefði orðið að óbreyttri tekjuáætlun. En með hverjum deginum, sem líður, geta menn betur dæmt um tekjuáætlunina og haft hana ólíkt nákvæmari en orðið hefði. Nú daglega eru að berast skattaframtöl í Reykjavík, og kemur þá í ljós að sögn kunnugra, að tekju- og eignarskattur stórhækka árið 1943. N. hefur hlerað það, að siglingar muni fara batnandi til landsins. Það hefur líka áhrif á tekjuáætlunina. Svo mætti og áfram telja og draga fram það, er áhrif hefur á tekjuáætlunina.

Hv. 2. þm. Reykv. gat vitað, að n. hefur í undirbúningi að leggja um 13% af útgjöldunum til vegaframkvæmda, sem árið 1940 voru ekki nema 7,5% og eitthvað svipað árið 1939. Á þessu sést, að n. lítur svo á, að aukning tekna á að koma niður á auknum framkvæmdum í landinu.

Sama er að segja um hafnargerð; þar á upphæðin að nema um 0,63%, sem 1939 var 0,39%. Í frv. er gert ráð fyrir 150 ,þús. kr. til brúargerðar, en n. vill hækka þá upphæð í 1 millj. kr. — Ég fullyrði því, að hv. 2. þm. Reykv. er að reyna að stimpla einstaka nm. í fjvn. sem einræðismenn móti sinni betri vitund. N. hefur hagað störfum sínum eins og undanfarin ár, og fjvn. hefur reynt að miðla fé til verklegra framkvæmda, eftir því sem efni hafa staðið til, og reynt sem mest að fara eftir till. vegamála- og vitamálastjóra, svo og eftir ósk einstakra þm. Ég vísa því á bug þeim ásökunum hv. 2. þm. Reykv. sem algerlega tilhæfulausum og fram bornum gegn betri vitund.

Nú sé ég, að komnar eru brtt. fram frá hans flokksmönnum, og mér virðist þeir síður en svo vera stórtækir og hafa ekki af miklu að státa. Þeir komast ekki nálægt þeim upphæðum í brtt. sínum, sem n. hefur þegar ákveðið, hverjar vera skyldu, nema þá í till. sinni um brúargerðir. Mér þykir það leitt., ef hv. 2. þm. Reykv. hefur einhverju áorkað með áróðri sínum í þá átt að spilla samstarfinu í n., en ég vona, að hv. þm. sjái við því og svari á viðeigandi hátt.

Þá var hv. þm. að minnast á sumarþingið og allt bruðlið, sem þá hefði átt sér stað, og er sjálfsagt eitthvað til í því, en mér finnst það bara sitja hálf illa á honum að vera að minnast á slíkt. Það er raunasaga, sem við hann og hans flokk er þar tengd, sem verður geymd en ekki gleymd, þótt þar eigi fleiri sökótt en hann og hans flokkur.

Þá minntist hv. 2. þm. Reykv. á einstaka liði í nál. fjvn., og hnaut hann þá um það atriði, að fjvn. leggur til, að dálítilli fjárhæð sé varið til að vernda bæina Keldur, Glaumbæ og Grenjaðarstað, 10 þús. kr. til hvers, þar sem um er að ræða verndun á merkilegum fornminjum úr okkar sögu.

Það kann að vera, að honum sé sama um fornminjar okkar og sögu, en ég veit, að allur almenningur er á annarri skoðun og vill gjarnan vernda þær fornminjar, sem við eigum. Ég tel því, að óþarfi sé fyrir þennan hv. þm. að kasta hnútum að þessu. Þá var hann einnig að tala um aðrar „keldur“. Hann var allan tímann að tala um .,keldur“ og hann endaði á „keldum“. Það, sem hann var síðast að tala um, voru Keldur í Mosfellssveit. Rannsóknastofa háskólans hafði þar bú um skeið fyrir dýr þau, sem hún þurfti að nota við rannsóknir sínar. Meðal annars var framleitt þar mikið af blóðvatni úr hestum. Nú fyrir nokkru varð það svo úr, að ríkið keypti Keldur, og er nú búið þar með tilheyrandi framleiðslu og rannsóknum rekið sem sjálfstæð stofnun laus frá Rannsóknastofu háskólans. Hefur nú verið fenginn ungur og duglegur hæfileikamaður, Guðmundur Gíslason læknir, til þess að veita þessari stofnun forstöðu. Ég tel því, að þeim árlega kostnaði, sem til þess er veittur, sé sæmilega varið, þar sem það er einnig vitað, að þessi maður er mjög vel fær í sinni grein.

Það mun nú ekki margt eftir hjá þessum hv. þm., sem ég þarf að minnast á. Hann virtist hneykslast mjög á því, að ríkisstj. hafði veitt dýrtíðaruppbót til nokkurra stétta, sem harðast hafa orðið úti upp á síðkastið. Ég skal nú ekki mikið ræða um þetta, en mun þó víkja nokkrum orðum að einni þessari stétt, læknastétt landsins. Það er vitað, að læknar taka laun sín sumpart úr ríkissjóði, en auk þess fá þeir borgun fyrir veitta læknishjálp. Laun þau, sem flestir héraðsleknar fá úr ríkissjóði, eru mjög lág; byrjunarlaun munu oftast vera 2500 kr., en hækka síðan smám saman upp Í 3500 kr. Þetta eru heldur lág laun, þótt einnig sé tekið tillit til þess, að þeir fá aukatekjur. En þegar allir fengu kjarabætur 1941, þá var einnig rætt um, að læknar fengju hækkun á gjaldskrám sínum, og þá fóru þeir fram á að fá taxta sinn hækkaðan. En landlæknir vildi síður fara inn á þá braut, meðal annars vegna þess, hve erfitt mundi að fá hann lækkaðan aftur. Í fámennum héruðum eru litlar aukatekjur, og er því oft erfitt að fá þangað lækna. En það mundi verða mun hægara, ef þeir fengju beina hækkun á föstu launin. Árið 1919, er þetta sama mál var á dagskrá, þá veitti þingið 100% hækkun á aukatekjur. Þeir, sem voru læknar í fjölmennum héruðum, fengu því sumir mjög mikla uppbót úr ríkissjóði, en ég veit um einn lækni, sem var í fámennu héraði og hafði aðeins 100 kr. í aukatekjur og fékk því aðeins 100 kr. í uppbót. Það er því ljóst, að þetta hefur komið mjög misjafnt niður, og það var þetta, sem landlæknir vildi forðast. Það var því nú aðeins veitt uppbót á föstu launin, enda er það miklu eðlilegri lausn á málinu en taxtahækkun. Mér finnst óþarft að ávíta fjvn. fyrir þetta, þar sem hún hefur ekki látið í ljós álit sitt á þessu máli og enga afstöðu tekið til þess.

Ég skal svo ekki segja miklu meira við hv. 2. þm. Reykv. Hann hefur reynt að kljúfa fjvn., og hann á sök á því, ef samstarf í n. verður slæmt hér eftir. Það verður honum til hæfilegs og viðeigandi sóma.