06.02.1943
Neðri deild: 51. fundur, 61. löggjafarþing.
Sjá dálk 501 í B-deild Alþingistíðinda. (720)

116. mál, húsaleiga

Páll Þorsteinsson:

Herra forseti. — Það er fram tekið í nál. allshn., sem og öllum þm. er kunnugt, úð fyrir þinginu hafi legið nokkur frv. varðandi húsnæðismál og n. hafi tekið þau öll til athugunar og fært ákvæði þeirra inn í þetta frv. Þetta var líka ítrekað af hv. frsm., þm. Siglf. Hér hafði fyrir nokkru verið flutt frv. á þskj. 143, og þegar það var til umr., talaði ég alllangt mál, og sé ég ekki ástæðu til að endurtaka það hér. Ég sé, að meginatriði þess frv. eru tekin upp í brtt. á þskj. 301. Get ég ekki látið hjá líða að drepa á örfá atriði varðandi brtt. 301. Út af margendurteknum fullyrðingum hv. þm. Siglf. vil ég geta þess — og það verður sennilega tækifæri til að leiðrétta það á öðrum vettvangi, ef ástæða þykir til —, að ég hygg, að gæti misskilnings um þennan ljósatoll. Ég hef áður upplýst, að það gilda sérstakar ástæður um þetta á Hornafirði. Það eru 3 olíuhreyflastöðvar á Hornafirði, og til gæzlu þeirra eru ráðnir sérstakir menn, sem kaupfélagið kostar. Í sambandi við þá staðhæfingu, að það sé ein 40 kr. lukt, sem hver verbúð fær að njóta, vil ég benda á, að á síðustu vertíð í fyrra, voru 26 bátar gerðir út þarna, og jafnvel þó að það væri rétt, að hver skipshöfn þyrfti að greiða 350 kr., verða það ekki nema rúmar 9000 kr. Síðan þarf að taka frá fyrir viðhaldskostnaði, kaupa olíu og launa gæzlumennina, en þegar búið væri að greiða þessa þrjá liði, má það ljóst vera, að leigusali hefur ekki dregið í sínar hendur afskaplega fjárfúlgu, því að 9000 kr. eru ekki meira en ein verkamannslaun í þessum bæ.

Ég skal ekki lengja umr., en benda á, að það er gert ráð fyrir að reikna vísitölu húsaleigunnar með hliðsjón af viðhaldskostnaði. Það er ekki alls kostar sambærilegt, hvert er viðhald á húsnæði til íbúðar eða húsum og mannvirkjum til útgerðar, og því er ekki réttmætt, að það sama gildi um hvort tveggja. Ef á að fella undir l. bryggjur og fasteignir utan húss, kemur til álita, hvort þau eiga ekki að ná yfir fleira en bryggjur og palla til línuveiðabáta.

Ég vil spyrja hv. flm. um eitt atriði. Í 2. málsgr. till. á þskj. 301 er gert ráð fyrir, að sú skipun verði sett á, að leigutaki geti krafizt, að leigan verði metin til peningaverðs, þar sem hún er greidd í aflahlut. Ég vil biðja um upplýsingar um, hvort þetta sé orðað svo með ráðnum hug, að leigutaki einn geti krafizt mats á leigunni, en ekki leigusali, eða hvort það orð hefur fallið úr. Það er ekki sanngjarnt, ef á að krefjast mats, að það nái einungis til annars aðilans. Í framkvæmdinni mundi það verða svo, að í upphafi vertíðar væri samið um að taka ákveðinn aflahlut í leigu. Ef mikið fiskast, sér leigutaki, að hann muni greiða meiri leigu en hann álítur sanngjarnt, og þá á hann að fá að krefjast mats og heimta endurgjald. En komi í ljós, að aflahluturinn er lítill, og verðmæti hans nemur ekki því, sem húsaleigul. gera ráð fyrir, að sé sanngjarnt, á þá ekki líka að veita leigusala rétt til mats og viðbótar gjalda? Mér finnst það óhjákvæmilegt. Út af þessu vil ég benda á, að þetta hlýtur að leiða til þess, að aðilar þreytast á að krefjast mats sitt á hvað, og mundi það leiða til þess, að hætt yrði við þetta hlutaskiptafyrirkomulag. Er rétt að gera sér grein fyrir, hvort hagkvæmt er að stefna að því. Ég hygg, að rétt sé sú stefna, sem hefur verið tekin upp á síðari árum, að sjómenn fái frekar kaup í aflahlut en peningum, sem sé, að allir beri úr býtum í hlutfalli við það, hvernig framleiðslan gengur. Mér finnst, að þm. verði að gera sér ljóst, hvort væri betra: að Alþ. skærist í leik til að hamla hlutaskiptafyrirkomulaginu eða reyna að halda því.