04.12.1944
Neðri deild: 86. fundur, 63. löggjafarþing.
Sjá dálk 1209 í B-deild Alþingistíðinda. (2837)

153. mál, hafnarbótasjóður

Frsm. (Jóhann Jósefsson):

Herra forseti. Þetta frv. hefur legið hjá sjútvn. talsverðan tíma og hefur verið almennt rætt í sambandi við önnur frv., sem fyrir n. hafa legið og snert hafa þetta mál. Á ég þar sérstaklega við frv. um breyt. á hafnarsjóði Akraneskaupstaðar, þar sem farið var fram á stórfellt framlag úr þessum sjóði til hafnargerðar á þeim sérstaka stað. En eins og kunnugt er, horfir einmitt svo við á Akranesi, að fyrirhuguð er þar allmikið aukin útgerð, auk þess, sem æ meir sækir í þá átt, að menn, sem ekki eiga þar heima, vilja komast að til að gera þar út báta sína vegna þess, hve vel hefur horft um fiskafla frá þessari veiðistöð. En hafnaraðstæður eru mjög erfiðar, jafnvel fyrir þann flota, sem fyrir er, hvað þá verulega aukningu. Fyrir því er um alveg sérstakar ástæður að ræða nú og stendur til, að af hálfu þessa kaupstaðar verði hafin stór átök til að tryggja góð hafnarskilyrði, bæði heimamanna og annarra, sem kynnu að verða þess aðnjótandi í náinni framtíð.

Þá er líka vitað, að suður með sjó, einkum í Keflavík, er talið, að mjög mikil þörf sé á framkvæmdum í þessum efnum á næstu árum, og vil ég geta þess hér um leið, að hjá fjvn. hefur mætt nefnd manna frá þessum stað, þ.e. frá Keflavík, til þess að ræða um hina sérstöku nauðsyn þess að stækka þar mannvirki, og hefur þegar verið hafizt handa í þeim tilgangi að tryggja betur en hingað til hefur verið gert tilveru þessa bátaflota, sem þaðan stundar veiðar.

Það er um tvær höfuðveiðistöðvar að ræða hér við Faxaflóa, og er vitað, að hvorug þeirra getur, svo að vel sé, fengið málefnum sínum borgið eftir vanalegum leiðum, þ.e. eftir vanalegri úthlutun á því fé, sem á fjárlögum er veitt til hafnarmannvirkja, þar sem í mörg horn er að líta. Leggur því meiri hl. sjútvn. til, og e.t.v. öll nefndin, þar sem svo var ástatt, að einn nefndarmaður var fjarstaddur, þegar málið var afgreitt, — að heimila, raunar með alveg sérstöku tilliti til þess ástands, sem ríkir um þessar hafnir við Faxaflóa, en líka með það fyrir augum, að aðrar stórar veiðistöðvar landsins gætu átt aðgang að slíkum aðgerðum, ef til þyrfti að taka, — að hér væri hafnarbótasjóður látinn rétta fram hjálparhönd. Þetta er frá sjónarmiði meiri hl. n. nokkurs konar lífsnauðsyn, þegar svo stendur á, að hrinda þarf í framkvæmd dýrum mannvirkjum á þeim stöðum, sem segja má, að svari fljótlega rentu, ekki síður en að nota hafnarbótasjóð til þess að létta undir með hafnarbótum á þeim stöðum, þar sem svo hagar til, að skilyrði eru góð til veiðifanga, hafnarskilyrði mjög hagstæð, fiskimið nálægt, en aðstæður erfiðar á slíkum stöðum til að standa straum af miklum kostnaði.

Ég skal kannast við það, að fyrir flm., sem fluttu frv. um hafnarbótasjóð í byrjun, vakti fyrst og fremst það, að hlutast til um að styðja hafnarframkvæmdir á þeim stöðum, þar sem menn hafa ekki efni á að ráðast í kostnað, en vænlegar aðstæður til að koma upp góðri veiðistöð. En þingið tók upp þá stefnu, að hinar stærri fiskihafnir gætu líka undir vissum kringumstæðum notið aðstoðar hafnarbótasjóðs til sinna framkvæmda. Var það gert með því að gefa kaupstöðunum yfirleitt færi á að vera ekki útilokaðir frá aðstoð sjóðsins.

Í þessum vandamálum öllum, er fyrir lágu„ þótti meiri hl. sjútvn. rétt að breyta frv. þeim um breyt. á l. um hafnarbótasjóð, sem fyrir n. lágu, á þann veg, sem segir á þskj. 576. Er þá að sjálfsögðu fullnægt tilgangi 1. gr. þessa frv., sem segir, að ekki megi greiða fé úr sjóðnum nema eftir sérstökum lögum í hvert sinn, því að í breyt. meiri hl. sjútvn. felast till. um það, hvernig fara skuli með sjóðinn að þessu leyti. Hann getur flýtt fyrir aðkallandi hafnarbótum á þeim stöðum, þar sem hafizt er handa um framkvæmdir og framlög úr ríkissjóði að hverju sinni hrökkva ekki til. Ríkisstj. hefur þá heimild til að leggja fram úr hafnarbótasjóði viðbótarframlag, jafnóðum og verkinu miðar áfram, þó aldrei hærra en svo, að framlagið í heild nemi þeirri hlutfallsupphæð af verkkostnaði, er hafnarlög staðarins ákveða.

Þá leggur nefndin enn fremur til, að þetta fé sé aftur endurgreitt hafnarbótasjóði á tiltölulega stuttum tíma. Á þann hátt er honum gert mögulegt að fullnægja hlutverki sínu að öðru leyti, sem og að geta líka verið nokkurs konar varasjóður til aðkallandi starfa eða framkvæmda, eftir mati þings og stjórnar á hverjum tíma.

Mér virðist ekki, að hér sé farið fram á neitt, er geti talizt ósanngjörn eða ranglát meðferð á þessum sjóði, og enn fremur, að ekki sé farið fram á annað en það, sem skynsamlegt getur talizt og vel framkvæmanlegt eftir atvikum. Þar, sem útgerðin er í örum vexti og henni há örðug eða jafnvel ómöguleg hafnarskilyrði, og þar, sem enn fremur íbúarnir eru þess fúsir í hvert sinn að leggja fram stórfelld framlög að sínum hluta, verður ekki annað sagt en að það sé alveg sjálfsagt, að hafnarbótasjóður sé notaður sem viðauki við venjuleg framlög til hafnarbóta, ef þess þarf með, og það, sem sjútvn. vill, er einmitt það, að þörfin sé metin í hvert sinn. Fyrir því þótti nefndinni ekki rétt að binda fjárveitingu alveg ákveðið við nokkurn vissan stað, þótt því sé hins vegar ekki að leyna, að hafðir voru fyrir augum innan n. þeir tveir staðir, er ég minntist á.

Ég vil sérstaklega benda á það, að með því ákvæði, sem ætlazt er til, að samþ. verði um endurgreiðslu til sjóðsins, er á engan hátt stefnt að því að torvelda, að hafnarbótasjóður verði á næstu árum einnig notaður til að styðja framkvæmdir á hinum smærri stöðum, sem aðeins geta lagt lítið í kostnað af eigin rammleik.

Ég sé, að fram er komin brtt. á þskj. 591, frá hv. 2. þm. S.-M. Ég fæ ekki betur séð en að hv. þm. í grundvallaratriðum fallist á þá stefnu, sem fram kemur í nál. á þskj. 576. Hins vegar leggur hann til í sinni brtt., að sú fjárveiting, sem hér er átt við og ég vildi nefna viðaukafjárveitingu úr þessum sérstaka sjóði, sé veitt á fjárlögum, sem ég vildi mega kalla í fjárlögum. Það kann að vera, að margt mæli með að slá föstum slíkum till. í fjárl., en ég vil benda á, að hér stendur sérstaklega á, því að hér er átt við viðaukatillag fram yfir það fasta tillag, sem er í fjárl., og þetta viðaukatillag á aðeins að greiða eftir því, hvað verkinu miðar áfram. Það er bundið við þær framkvæmdir, sem raunverulega fara fram, en þau venjulegu framlög til hafnarbóta, sem eru í fjárl., eru venjulega miðuð við staði, og þau standa þar það ár, sem þeim er ætlað að standa þar, hvort sem viðkomandi framkvæmdahérað vinnur svo mikið að endurbótunum eða framkvæmdunum, að kallað verði eftir öllu þessu framlagi úr ríkissjóði eða ekki. Það er vitað, að í þessu eins og mörgu öðru er það svo, að þegar í fjárl. er veitt fé bundið við ákveðna staði eða framkvæmdir gegn tilteknu framlagi frá staðarins eða fyrirtækisins hálfu, þá er það því aðeins greitt úr ríkissjóði, að tiltekin framlög séu fram reidd af þeim, sem framkvæmdanna eiga að njóta, og því aðeins, að verkið sé unnið svo mikið sem þar greinir. Þegar á þetta er litið, tel ég ekki heppilegt að binda þetta í fjárl. Við höfum hins vegar viljað láta það vera á valdi þess ráðh., sem hefur sérstaklega eftirlit með þessum hafnarbyggingum og framkvæmdum, og hann greiðir þá ekki þetta viðbótarframlag úr hafnarbótasjóði, nema komið sé á hverjum þeim stað, sem eftir framlaginu kallar, yfir það hámark, sem hægt er að komast fyrir fjárveitingu ríkisins að viðbættu tilskildu framlagi frá staðnum sjálfum.

Þetta vildi ég taka fram til þess í fyrsta lagi að gera það ljóst, hvenær ráðh. á að grípa til sjóðsins til þessara hluta, og í öðru lagi til að sýna, að það er ekki nauðsyn og meira að segja óheppilegt, að þetta fé sé veitt bundið í fjárl.

Enn fremur vil ég benda á, að við slíkar fjárveitingar úr hafnarbótasjóði í fjárl. er óhjákvæmilegt að binda fjárveitingarnar við nöfn sérstakra staða, en það er ekki tilgangurinn með brtt. okkar að binda þetta við nöfn neinna staða, heldur að láta hina raunverulegu þörf vera leiðarsteininn í þessu efni og treysta svo réttdæmi ráðh. til að synja um eða veita þær viðbótargreiðslur, sem hér er átt við.

Þá er líka óhætt að benda á, að ef fara á inn á þá braut að romsa upp í fjárl. upptalningu yfir aukafjárveitingar úr hafnarbótasjóði til Péturs og Páls, þá er hætt við, að það mundi endurtaka sig, sem komið hefur fyrir á svo mörgum sviðum, að menn hafa viljað hnýta aftan í og koma með þessi og þessi nöfn, án þess að hægt væri að vita, hvort í raun og veru væri nokkur þörf fyrir að áætla þeim stöðum, sem þm. kynnu að finna upp á að bera brtt. um, viðaukaframlag á þennan hátt.

Ég ætla þess vegna, að öllum sé ljóst, að það eru fleiri gallar en kostir á að sundurliða þetta í fjárl., og það er í sjálfu sér tæplega hægt. Hins vegar er alveg áhættulaust að láta þetta standa opið eins og ég hef þegar lýst.

Mér virðist þá, að málið hljóti að liggja ljóst fyrir. Ég get a.m.k. ekki séð að svo komnu máli, að mér sé unnt að bæta neinum nýjum skýringum við, en ég geri ráð fyrir, að hv. þdm. hafi skilið tilgang þeirrar. breyt., sem hér er um að ræða. Hins vegar er ég þess albúinn að mæta fyrir n. hönd þeirri gagnrýni, sem hér kynni að koma fram, og bíð að því leyti átekta.