15.01.1945
Sameinað þing: 83. fundur, 63. löggjafarþing.
Sjá dálk 585 í D-deild Alþingistíðinda. (5722)

242. mál, vinnuhæli berklasjúklinga

Flm. (Jóhann Jósefsson):

Herra forseti. — Ég hef, ásamt 13 öðrum hv. þm., leyft mér að flytja þá till. til þál., sem hér er um að ræða, í þá átt, sem þar segir, að fela ríkisstj. að taka að sér að greiða laun væntanlegs yfirlæknis við vinnuheimili Sambands íslenzkra berklasjúklinga. — Öllum hv. þdm. er kunn saga þessa máls og það, með hverjum ágætum hið háa Alþ. og þjóðin öll hefur tekið þessari mikilsverðu tilraun berklasjúklinga til þess að tryggja þann bata, sem berklasjúklingar fá á heilsuhælum, og svo að forða þeim frá því að missa þann bata, heldur þvert á móti að efla hann, þar til fullri hreysti er náð, og í öðru lagi að leitast við að notfæra vinnuþol þessara manna á þann hátt, sem heilsa þeirra leyfir og kraftar og geta, þeim sjálfum til framdráttar og þjóðfélaginu til gagns.

Nú er það, eins og kunnugt er, þannig, að vinnuheimilið að Reykjum í Mosfellssveit, er hér um ræðir, er nú svo langt komið, að það getur tekið til starfa, þegar læknir hefur verið ráðinn og reglugerð um það samþ. Og í sambandi við það vil ég geta þess, að reglugerð hefur verið samin, en ég er ekki viss um, að hún hafi enn verið staðfest. Ég geri ráð fyrir, að hún hafi verið send á réttan stað, þ. e. a. s. til hæstv. heilbrigðismálaráðh., og muni þar fá afgreiðslu án stórra breyt. — Nú er það svo, að fyrst verða þarna á vinnuheimilinu að vísu ekki margir vistmenn, sem þeir verða nefndir. En rúm er þar nú þegar fyrir 20 vistmenn, og gert er ráð fyrir, að innan þriggja mánaða verði sú tala tvöfölduð, sem hægt er að hafa af vistmönnum á heimilinu. Og eftir því, sem stjórn S. Í. B. S. hefur upplýst fyrir nokkrum okkar flm. þáltill., er þess að vænta, að innan skamms verði sú tala aftur tvöfölduð, þannig að um 80 sjúklingar verði þarna langvistum.

Það leiðir af sjálfu sér, að við slíka stofnun sem þessa er nauðsynlegt, að þegar frá byrjun sé læknir þar yfir, til þess að starf og meðferð þessara manna geti frá upphafi miðazt við þeirra ástand, sem náttúrlega er eins misjafnt og mennirnir eru margir. Það þarf að hafa daglegt eftirlit með heilsu þeirra, þ. e. a. s. vinnuþoli þessara manna, og líka með aðbúnaði þeirra. Þá þarf og að gæta þess, að hegðunarreglum, svipuðum og eiga sér stað á hinum eiginlegu heilsuhælum fyrir berklaveikt fólk, sé fylgt út í æsar, og það fer tæplega vel fram, nema yfirlæknir sé á staðnum. Þá er enn fremur mjög mikilsvert atriði, sem varðar nágrenni vistheimilisins, þ. e. a. s. það fólk og þau heimili, sem verða nágrannar þessara sjúku manna. Því að vitaskuld verða þeir sjúkir að meira eða minna leyti, og er það ekki hvað þýðingarminnst, að þar sé gætt allrar þeirrar varasemi, sem unnt er, svo að nágrenni staðarins geti ekki stafað smithætta af vistmönnunum. Þegar á þessu stigi málsins hefur orðið vart við það, að nokkur uggur er í því fólki, sem kemur til með að hafa nábýli við þetta vinnuheimili, og er það í sjálfu sér eðlilegt, þegar þess er gætt, hvað hér er um smitandi sjúkdóm að ræða og hvað það er orðið öllum ljóst, að allrar varúðar verður að gæta í umgengni við berklaveika menn.

Í þeirri reglugerð, sem ég minntist á, er í 4. gr. talað um tilgang stofnunarinnar, og vil ég þar drepa á nokkur atriði. Tilgangurinn er fyrst og fremst að sjá þeim sjúklingum, sem lokið hafa vist á heilsuhæli fyrir berklasjúklinga, fyrir vinnu við þeirra hæfi, þeim til þjálfunar, svo og námi og sjúkrahjálp, eftir því sem þarf. Í öðru lagi er tilgangurinn að taka við til vistar berklasjúklingum með langvinna berklaveiki, sem ekki hafa lengur not heilsuhælisvistar og mega ekki dveljast á einkaheimilum vegna smithættu. Í þriðja lagi að taka á móti öðrum berklaöryrkjum, sem ekki hentar vist á sjúkrahúsum eða heilsuhælum.

Þetta er þá þannig, að í þessum þremur flokkum eru taldir þeir menn, sem sérstaklega er ætlað að njóta vistar og aðhlynningar á þessu vinnuheimili.

Í 5. gr. er tekið fram, að það sé skilyrði vistar samkv. 4. gr., að vistþegi hafi að dómi yfirlæknis heimilisins minnst þriggja stunda vinnuþol daglega. Þetta bendir á það, að mjög nákvæmt eftirlit verður að hafa með því, hvað sjúklingar eða vistmenn þola að leggja á sig af vinnu, og tel ég það á einskis annars manns færi en læknis, sem er kunnugur sjúklingunum og þeirri veiki, sem hér er um að ræða.

Þá er í 12. gr. ákveðið, að sérhver vistmaður sé skyldugur til að hlíta þeim reglum, sem settar kunna að verða sérstaklega um sjúklinga í berklahælum ríkisins. Þar með er sagt, að vistmennirnir eigi að hlíta hinum almennu reglum, sem settar hafa verið og kunna að verða í sjálfum berklahælunum. Þá eru og vistmennirnir háðir, samkv. þessari gr., hegðunarreglum, er yfirlæknir stofnunarinnar setur.

Þá er í 13. gr. gert ráð fyrir því, hvernig með skuli fara, ef vistmaður veikist á ný.

Þessar greinar, sem ég hef drepið á, segja nægilega mikið til þess að færa hverjum manni heim sanninn um það, að þarna þarf að hafa sérstakan lækni með kunnugleika og það gerþekkingu á vistmönnum heimilisins eða sjúklingum og sjúkdómnum, og hann þarf að vera til staðar. Því að dagtegt eftirlit með heilsufari og hegðun vistmannanna, þ. e. að settum reglum sé hlýtt, verður tæplega framkvæmt svo, að fullnægjandi sé, nema læknir sé þar að staðaldri.

Nú munu margir segja, að hér sé um stofnun að ræða, sem ekki sé ríkisstofnun, og að það sé ekki viðeigandi, að ríkið kosti að öllu leyti þann yfirlækni, sem slík stofnun hefur. Þar til vil ég svara því, að til eru þær stofnanir í heilbrigðismálum hér á landi, sem eru ekki ríkiseign og hafa lækni launaðan á einhvern hátt. En þessi stofnun snertir berklaveiki, sem þjóðfélagið á alveg sérstakan hátt hefur tekið að sér að reyna að vinna bug á, með þeim árangri, sem kunnur er og telja má mjög góðan, að það hefur áunnizt í seinni tíð, að berklaveikin fer rénandi í landinu. Og af því að hér er um að ræða þennan sérstaka og erfiða og smitandi sjúkdóm, þá hefur ríkið lagt mjög mikið á sig til þess að kosta hælin og hjúkrun þar. Og virðist það því vera í fullu samræmi við það, sem þjóðfélagið hefur áður gert í þessu efni, að ríkið taki á sig þann kostnað, sem leiðir af því, að yfirlæknir sé hafður við þessa stofnun. Enn fremur má á það benda, að í umr. um þetta mál hér á hæstv. Alþ. hafa allir, sem um það hafa talað, og þar á meðal núv. hæstv. heilbrmrh., látið orð falla um það, að enginn efi væri á því, að þetta vinnuheimili, sem er eiginlega eins konar berklahæli í sjálfu sér, yrði að njóta mjög ríflegs styrks úr ríkissjóði. Og virðist mér, með því að allt mælir með því að sanngjarnt sé, að samþ. verði að fela ríkisstj. að sjá fyrir þessum mjög mikilsverða þætti við rekstur vinnuheimilisins, sem sé að kosta laun þess yfirlæknis, sem valinn verður.

Ég veit, að þetta mál þarf athugunar við í n., og tel heppilegast, að því verði, að lokinni umr., vísað til síðari umr. og hv. fjvn.