17.04.1946
Neðri deild: 114. fundur, 64. löggjafarþing.
Sjá dálk 1717 í B-deild Alþingistíðinda. (2635)

105. mál, íbúðarhúsabyggingar í kaupstöðum og kauptúnum

Frsm. meiri hl. (Stefán Jóh. Stefánsson):

Hv. 2. þm. N.-M. (PZ) fór nokkrum orðum um vinnubrögð þau, sem hefðu átt sér stað um þetta mál á milli umr., og var það eins og venja er hjá honum, að hann er vandlátur við sína starfsbræður hér á Alþ. og finnst þeir ekki nógu samvizkusamir og iðnir við þingmálin. Ég álít, að hvað sem líður fundum í félmn., þá hafi verið rétt og eðlilegt að láta taka aftur nokkrar brtt., sem fram hafa komið við 2. umr., og gefa nokkurt tækifæri til þess að aðgæta þær nánar. Og eins og ég sagði á fundi í n. og líka við 2. umr. málsins, taldi ég rétt, að þessar till. yrðu nánar athugaðar við félmrh. og fjmrh. — Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til þess að ræða félagsmálanefndarfundina frekar. En ég skal aðeins geta þess, eins og hv. 2. þm. N.-M. tók fram, að n. sem slík tók enga afstöðu um neina framkomna brtt., og það, sem ég segi hér um brtt., sem liggja fyrir, er ekki mælt fyrir munn n., heldur er það mín skoðun, sem ég lýsi, enda þótt ég búist við, að sumir nm. séu mér sammála.

Hv. 2. þm. N.-M. hefur flutt brtt. á þskj. 872, og eru hinar 2 fyrstu þeirra nánast smáleiðréttingar á prentvillum, sem ég álít, að mætti leiðrétta án þess að til atkv. kæmi, enda væru þær ekki skoðaðar sem breyt. á frv., þannig að þær breyt. út af fyrir sig þyrftu ekki að gera það að verkum, að frv. færi þess vegna aftur til hv. Ed. Og ég vil skjóta því til hæstv. forseta hvað snertir 1. brtt. á þskj. 872, að það muni vera þar aðeins um leiðrétting að ræða, sem mundi vera samþ. án atkvgr. sem leiðrétting á málfari frv.

Um 2. brtt. á sama þskj. vil ég segja það, að mér finnst engin ástæða að samþ. hana, því að það stangast á engan hátt, sem segir um 80% í þessari gr. í samanburði við 45%, sem rætt er. um í frv.

Um 3. brtt. á sama þskj. vil ég geta þess, að hugmyndin, sem liggur til grundvallar þeirri brtt., er frá mínu sjónarmiði eðlileg og réttmæt. En ég álít, að það sé alveg eins hægt að ná tilgangi hennar, þó að þetta sé ekki sett í l. Þetta er algert framkvæmdaatriði, sem er á valdi viðskiptaráðs og viðskmrh. á hverjum tíma, og telja má víst, að ef byggingarfélög verkamanna eða byggingarsamvinnufélög óska eftir að geta flutt inn byggingarefni til eigin þarfa, þá muni það ekki verða hindrað af viðskiptamálaráðuneytinu eða viðskiptaráði.

Aftur er það að segja um brtt. á þskj. 871, sem fluttar eru af hv. þm: V.-Húnv. og hv. 2. þm. N.-M., að þar er um nokkrar efnisbreyt. að ræða og nokkuð víðtækar eða stórar, sérstaklega önnur, og tel ég mjög vafasamt, að eigi að taka þá brtt. inn á þessu stigi málsins, þar sem ég geri ráð fyrir því, að um hana kunni að verða talsvert skiptar skoðanir og umr., sem gætu valdið því, að afgreiðsla frv. drægist úr hófi fram eða yrði stöðvuð á þessu þingi, því að allt slíkt vildi ég fyrir mitt leyti forðast.

Við 2. umr. málsins var lögð fram brtt. á þskj. 856 og brtt. við þá brtt. á þskj. 865. Þessar brtt. hafa að geyma heimild fyrir viðskiptamálaráðuneytið til þess að endurgreiða toll á tilbúnum húsum, sem flutt verða inn á árinu 1946. Um þessar brtt. vildi ég segja það, að eins og kunnugt er hér á Alþ., þá hefur verið skipuð n. að tilhlutun Alþ. til þess að athuga bæði toll o. fl. viðvíkjandi tilbúnum húsum, sem flutt væru hingað til landsins. Hæstv. félmrh. mun fyrir alllöngu hafa skipað þessa n. Nú hygg ég, að sú n. muni ekki enn hafa skilað áliti, og tel ég það fyrir mitt leyti vera réttustu leiðina að bíða eftir áliti þeirrar n. og sjá, hver yrði hennar niðurstaða. Ef niðurstaða hennar yrði á þá lund, að talið yrði hagkvæmt að flytja inn tilbúin hús til þess að bæta úr húsnæðisskortinum, þá álít ég, að vel gæti komið til mála að heimila félmrh. að gefa eftir einhvern toll, sem nú er lagður á þessi tilbúnu hús, þegar þau eru flutt til landsins. En ég tel, að á þessu stigi málsins sé ekki sérstök ástæða til þess að koma þessu ákvæði inn í frv., sem hér liggur fyrir, heldur bíða eftir niðurstöðum n., og nú er það vitað, að þing kemur ekki saman seinna en í byrjun okt. næstkomandi, og væri þá töluverður tími til þess á því þingi, ef fyrir lægi sú rannsókn og hentugt þætti að greiða fyrir innflutningi á tilbúnum húsum, að ákveða þá að auka þessa heimild fyrir ráðuneytið og gefa eftir toll af slíkum tilbúnum húsum. Ég álít því eðlilegast að láta þetta bíða, þangað til sú rannsókn væri búin. Ég hef rætt þetta mál við hæstv. félmrh., og er hann á sömu skoðun og ég um þetta atriði. Þá sé ég ekki ástæðu til þess að vekja nokkrar nýjar umr. um þá brtt., sem rædd var nokkuð við 2. umr. málsins og var frá hv. 11. landsk, og var þá felld, en er nú flutt af sama þm. og hv. þm. Snæf. Ég álít, að það sé þegar búið að ákveða hér í hv. d. um það atriði, og mun ég ekki fara um það fleiri orðum.

Hv. þm. Snæf. bar hér fram við 2. umr. og frestaði til þessarar umr. 3 brtt. á þskj. 853. Nú hefur hv. þm. lagt fram brtt. við eina hinna 3 brtt., að í staðinn fyrir 600 teningsmetra komi 500 tm. eða því sem næst. Ef á annað borð á að fara að samþ. einhverjar smábreytingar á þessu frv., sem taldar væru þess eðlis, að ekki væri til fyrirstöðu, þannig að það setti orðalag frv. í nokkra tvísýnu, þá er ég fyrir mitt leyti samþykkur þessari brtt. þannig breyttri, að það væri ekki einskorðað með stærðina, því að ef svo kynni að standa á, að hagkvæmara þætti, að húsnæðið væri 510 eða 520 teningsm., teldi ég eðlilegt að leyfa slíkt. Ég lýsti því yfir í n., að ég teldi, ef smábreyt. yrðu gerðar á frv., sæi ég ekki ástæðu til þess að mótmæla 1. brtt. hv. þm. Snæf., um það að færa nokkuð niður töluna, sem væri samþ. í byggingarsamvinnufélögunum. Og ef hv. d. sæi sér fært að gera þessar smábreyt. á frv., sem ekki tefldu því í neina hættu, væri ég fyrir mitt leyti fús til þess að standa að slíkum brtt.

Nokkuð svipað er að segja um aðra brtt. á sama þskj. frá hv. þm. Snæf., þar sem gert er ráð fyrir að veita fjmrh. heimild til þess að láta byggingarsamvinnufélög njóta ríkisábyrgðar í samræmi við frv. fyrir byggingar, sem byggðar hafa verið eftir 1. jan. 1943. Ég hygg að vísu eftir viðtali við fjmrh., að hann telji sig nú hafa heimild til þess og hafi óbundnar hendur um það, hve mikil ríkisábyrgðin er, sem hann veitir til bygginga slíkra samvinnubyggingarfélaga. Og það mundi þess vegna ekki breyta neinu verulegu, hvort þessi brtt. verður samþ. eða ekki. En hér er aðeins um heimild að ræða, og er það því á valdi ráðh., hvort hann notar þessa heimild.

Hv. 2. þm. Reykv. minntist nokkuð á það ég vil segja alvörumál —, hvaða vandkvæði kynnu að því að liggja að afla nægilegs lánsfjár til bygginga verkamannabústaða, og það vandræðaástand, sem skapazt hefði síðustu tíma um útvegun þessara lána. Nú hefur þessi hv. þm. tekið upp hér að lútandi brtt., sem gerð var við 2. umr. málsins, að skylda Landsbankann til þess að kaupa fyrir ákveðinn milljónafjölda skuldabréf byggingarfélags verkamanna. Og get ég vísað um það til þess, sem ég sagði við 2. umr. málsins. En út af því, sem komið hefur fram, bæði við þessa umr. og í sambandi við stofnlánin til bústaðanna, vildi ég segja það, að mín skoðun er yfirleitt sú, að þjóðbankinn eigi að sjálfsögðu að starfa í samræmi við þá stjórnarstefnu, sem ráðandi er á Alþ. og í ríkisstj. á hverjum tíma, og að bankaráð á að tryggja það. Þjóðbankinn er þjóðfélagsstofnun, sem á að greiða götu þeim málefnum, sem það ráðandi pólitíska vald á hverjum tíma vill láta greiða fyrir. En ég hygg, að það muni nokkuð fátítt, jafnvel þar, sem þjóðbankar — sem víðast hvar eru — skilja hlutverk sitt fullkomlega, að þjóðfélagsþegnarnir leggi skyldur á herðar þjóðbankans án þess að við þá sé rætt um atriðið og hann sannfærður um það, að þetta sé skylda hans og hann verði að verða við þeim óskum, Ég tel eðlilegustu og réttustu leiðina í þessum málum, að þegar ríkisstj., sem studd er af meiri hl. Alþ., vill fá þjóðbankann til þess að láta af hendi rakna lánsfé til einhverra þjóðþrifaframkvæmda, þá sé leitað til stj. þjóðbankans og fengið samkomulag við hana á þann hátt. Og að sjálfsögðu mundi þá þjóðbankastjórnin beygja sig fyrir þeim rökum, sem ráðandi ríkisvald hefði bent henni á í þessum efnum.

Nú hefur hæstv. félmrh. við 2. umr. þessa máls lýst því yfir, að hann og hæstv. fjmrh. mundu gera það, sem í þeirra valdi stæði, til þess að ná samkomulagi um það við þjóðbankastj. eða á annan hátt að reyna að fá lán til byggingar verkamannabústaða handa byggingarsjóði verkamanna. Ég vil mega treysta því, að úr þessum framkvæmdum geti orðið, og verður afstaða mín til þessara brtt. sú sama og afstaða mín til sams konar en þó hærri breyt. og þar af leiðandi dálítið öðruvísi, sem flutt var af hv. 11. landsk. við 2. umr. málsins. Ég vil ekki greiða atkv. gegn slíkri brtt., en ég tel eðlilegustu leiðina í þessum efnum, að ríkisvaldið leiti til Landsbankans um þetta atriði. Og ég vil mega treysta því, að þjóðbankinn, ef hann hefur getu til þess, bregðist vel við þessari ósk ríkisstj. og ríkisvaldsins. Þess vegna legg ég mjög mikið upp úr yfirlýsingu hæstv. félmrh. um þetta atriði og tel, að eftir að þetta frv. er orðið að l., megi vænta þess, að hægt verði að afla nægilegs fjár til byggingar verkamannabústaða, þó að í þeim séu ekki nein fyrirmæli um það að skylda þjóðbankann til að lána vissa upphæð til byggingarsjóðs verkamanna.

Ég mun svo ekki fjölyrða meir um þessar brtt. Þetta hefur verið mín persónulega skoðun um brtt., en ég tala ekki fyrir neinn ákveðinn hl. n., því að einstakir nm. munu telja sig hafa óbundnar hendur um þær brtt., sem nú liggja fyrir.