23.05.1947
Efri deild: 145. fundur, 66. löggjafarþing.
Sjá dálk 1120 í B-deild Alþingistíðinda. (1192)

214. mál, framleiðsluráð landbúnaðarins o. fl.

Frsm. meiri hl. (Páll Zóphóníasson):

Herra forseti. Enda þótt hv. þm. Barð. gæfi með ræðu sinni tilefni til þess, að honum yrði svarað, þá mun ég ekki gera það. Hins vegar þarf ég að leiðrétta hann í einstökum atriðum án þess að fara að svara honum. Ég vil fyrst leiðrétta þann herfilega misskilning, sem kom fram hjá hv. þm., þegar hann kallaði Búnaðarfélagið stéttarsamband og talaði um, að styrkurinn yrði tekinn af því. Búnaðarfélag Íslands hefur haft tvenns konar starf með höndum. Annars vegar er það algerlega faglegur félagsskapur og vinnur að leiðbeiningum í landbúnaði. Hins vegar er búið að hlaða á það ýmsum störfum, sem eru í raun og veru störf landbrn. Þegar ég t. d. sem ráðunautur um nautgriparækt reikna út og athuga, hvaða styrk hvert nautgriparæktarfélag á að fá, þá ætti það verk að vera unnið í ráðuneytinu. En Alþ. hefur hingað til þótt heppilegra að láta þetta fara saman með ráðunautarstarfinu. Hitt er svo rétt, að um dálítið tímabil fór Alþ. inn á þá braut að reyna að þvinga Búnaðarfélag Íslands inn á það að fara inn á mál stéttarfélags bænda, t. d. með því, að ekki mátti greiða niður landbúnaðarvörur nema með leyfi Búnaðarfélagsins, sem þarna átti að koma í staðinn fyrir stéttarfélagsskap og ákveða, hvað mikið ætti að greiða niður. Nú vitum við, að til er aðili, sem hægt er að snúa sér til með svona mál, þar sem er stéttarfélag bænda. Það getur nú leyst Búnaðarfélagið af hólmi, enda á það ekki að koma nálægt þessum málum. En Alþ. hafði neytt það til að fara inn á þetta svið. Það hefur aldrei verið hætta á því, að Alþ. færi að svipta Búnaðarfélagið fé til síns upprunalega og rétta starfs. Hitt er trúlegt, að þróunin verði hér svipuð og í öðrum löndum, að sumt af því, sem Alþ. hefur falið Búnaðarfélaginu að annast, verði látið heyra undir ríkisstj. að framkvæma. Slík hefur þróunin orðið í nágrannalöndunum, þar sem félög svipaðs eðlis og Búnaðarfélagið hafa starfað. Aðeins faglega fræðslan hefur orðið eftir í verkahring þessara félaga, en hin störfin hafa færzt undir ríkisstj. Ég vona, að allir skilji þetta og hv. þm. Barð. líka.

Um búnaðarráð skal ég ekki ræða sérstaklega. Það er öllum vitanlegt, að ekki voru það allt bændur, sem í því voru og það voru menn, sem bændur alls ekki höfðu kosið til þessara starfa. Eins og komið hefur fram í mörgu, er ekki helmingur ráðsins skipaður mönnum, sem hafa trúnað bænda. Annars skal ég ekki fara út í það. Þá er það rangt hjá hv. þm., að ekki hafi verið um langt skeið mismunað eftir þyngd kjötsins. Kjötið hefur verið lengi flokkað eftir þyngd, eða síðan 1920. Aftur á móti hefur gæðaflokkun, sem er allt annað, ekki komizt á nærri alls staðar á landinu. Þá taldi hv. þm., að afleiðing 6 manna n. álitsins hefði orðið sú að raska hlutfallinu milli vöruverðs landbúnaðarins annars vegar og kaupgjaldsins hins vegar. Þetta er hreinn og beinn misskilningur og hann ákaflega greinilegur hvað kjötið snertir. Eins og hagstofustjóri hefur látið reikna út, þá var kjötverðið 1942 40% fyrir ofan 6 manna n. verð. Áður en 6 manna n. varð til, komst mest misræmi á milli kaupgjalds og afurðaverðs. Það, sem kom skriðunni af stað, skeði áður en 6 manna n. kom til sögunnar. Þetta er hægt að sannfærast um með því að líta á útreikninga hagstofustjóra um það, hvað verðið hefði átt að vera samkv. 6 manna n. álitinu árin 1941–'42. Að öðru leyti ætla ég ekki að svara hv. þm.

Ég ætla þá að fara nokkrum orðum um brtt. á þskj. 974, sem minni hl. n. leggur fram. Fyrsta brtt. er um það að breyta um nafn. Það skiptir nú ekki miklu máli, hvert þetta er kallað mjólkursölusvæði eða framleiðslusvæði, og er því engin ástæða til að vera að þessari nafnbreyt. hér. Á eftir 3. gr. eiga að koma 2 nýjar gr. Hér er gert ráð fyrir að skipta landinu í framleiðslusvæði eftir mjólkur- og kjötframleiðslu, og skal sums staðar framleitt eingöngu kjöt og annars staðar eingöngu mjólk. Hv. minni hl. vill láta frv. kveða á um þá verkaskiptingu, sem hann telur eðlilega og svo sjálfsagða, að hún eigi að koma og hlýtur að koma. Ég tel aðeins, að það sé fjarri því, að sá skilningur sé fyrir hendi í þessu máli, að þetta sé tímabært, eins og sakir standa. Undirtektirnar voru ekki svo góðar, sem frv. fékk, er búnaðarþing sendi út fyrir nokkru um þetta. Því var hvergi nærri nógu vel tekið meðal bænda, sem ekki töldu sig tilbúna til að ganga inn á þá breyt., sem þar var gert ráð fyrir. Og þeir eru áreiðanlega ekki tilbúnir ennþá. Ég vil benda á, að þessi þróun getur aldrei orðið í stökkum, hún verður að eiga sér stað smám saman. Og framleiðsluráðið á að vinna að því. Ég held hv. þm. hafi ekki gert sér ljósa grein fyrir því, hver er munurinn á verðinu fyrir mjólk til bændanna, sem geta selt beint til neytenda, og þeirra, sem selja mjólkina til vinnslu. Verðið er mjög misjafnt, allt frá 30 aurum og upp í 40–50 aura. Og það er ekki alltaf gott að gera upp á milli svæðanna. Sem dæmi skulum við taka t. d., að komið væri mjólkurbú á Hvammstanga. Ég er ekki í vafa um það, að menn þar mundu telja sig hafa eins góða aðstöðu til að flytja mjólk til Reykjavíkur eins og menn vestan af Snæfellsnesi. Það er ekki lengra að norðan og til Borgarness en vestan úr Staðarsveit. Þess vegna er ekki gott að leyfa einum að selja mjólk, en öðrum ekki. En verðjöfnuninni, sem frv. gerir ráð fyrir, er ætlað að draga úr þessum mismun, svo að ásóknin verði ekki eins mikil. 20. gr., sem hv. þm. fella niður, gerir það að verkum, að menn á sama svæði fá ekki misjafnt verð fyrir vöruna. Hér á mjólkursvæði Reykjavíkur getur þetta munað 10 aurum og meira á mönnum, sem eru á sjálfu bæjarlandinu. Og alls staðar, þar sem l. ná til, getur þetta munað 20 aurum. Þessi mismunur gerir það að verkum, að hér er þegar verðjafnað. Hvað kjötið snertir, þá er ég með því, að það eigi að leggja meira upp úr gæðamati en gert hefur verið. Því er ekki að leyna, að stærsti markaðurinn, hér í Reykjavík, hefur staðið á móti gæðaflokkun. Hins vegar tei ég ekki enn vera mögulegt að ná því með að samþykkja svona gr. Ég tel, að enn sé ekki fenginn sá jarðvegur meðal bænda, að slíkar ráðstafanir komi að gagni með einfaldri samþ. ofan frá. Hér á ég líka við 5. gr., undir staflið b, þar sem ákveðið er, að verðið skuli vera misjafnt á svæðunum, sem afmörkuð eru, og skal framleiðsluráð ákveða, hver Hæstv. landbrh. hefur talað um það. En ég vil segja það, þrátt fyrir það að hv. þm. Barð. sé sá mismunur skuli vera. Um 3. brtt. við 5. gr., sem hjá honum verður 7. gr., hef ég ekki neitt að segja, svo mjög mikið á móti þessum fulltrúum, þá held ég, að vont sé að finna 3 fulltrúa, sem hafa á bak við sig fleiri neytendur en þessir 3 fulltrúar, sem frv. gerir ráð fyrir. Þess vegna tel ég óþarft að samþykkja þessa brtt. Brtt. við 18. gr. er um það, að framleyðsluráð ákveði skipun mjólkursölusvæða og framleiðslusvæða. Á mjólkursölusvæði skal ekki fara fram nein sauðfjárrækt. Sú breyt. er sízt til bóta, því að þótt þetta geti átt við t. d. hér í nágrenni Reykjavíkur, þá getur það ekki passað víða annars staðar, t. d. í Ólafsfirði og Norðfirði. Það væri fjarstæða, að þeir menn, sem vildu fullnægja mjólkurþörfinni þar, mættu ekki eiga kindur. 5. brtt. er um, að 20. gr. falli niður. Hún er varðandi verðjöfnun mjólkurinnar innan sölusvæða. Ég tel alveg rangt að fella þá gr. úr frv. Ég tel ekki eðlilegt að samþykkja nokkra af þessum brtt. Þær eru allar frekar til þess að spilla en til bóta. Og það stafar m. a. af því, að skilningur bænda á sumu þessu er ekki orðinn það mikill enn, að tímabært sé að samþykkja svona ákvæði.

Það er þrennt í þessu, sem ég tel, að skipti mestu máli, og það er í fyrsta lagi, að með þessu fá bændur sjálfir málin í sínar hendur. Þeir eiga sjálfir að fjalla um málið og skipulagið í framtíðinni. Í öðru lagi á framleiðslurá.ð að vinna að meiri verkaskiptingu en verið hefur. Í þriðja lagi er hér lögð áherzla með mörgum ákvæðum á það, að bændur framleiði góðar vörur og í formi, sem hentar neytendum bezt. Og ég held, að ef þetta fer vel úr hendi, þá geti orðið góð samvinna milli þeirra, sem framleiða og kaupa. Og það er einmitt það, sem þarf að vera.