17.04.1947
Sameinað þing: 43. fundur, 66. löggjafarþing.
Sjá dálk 306 í D-deild Alþingistíðinda. (5151)

293. mál, skattgreiðsla samvinnufélaga og Eimskipafélags Íslands

Sigurður Kristjánsson:

Herra forseti. Ég mun ekki ræða mikið um þessa till., en ég vil benda á, að hv. þm. S-Þ. er hér að spyrða saman tvö ólík fyrirtæki. Um Eimskipafélag Íslands er það að segja, að ég er sammála hv. þm. um það, að félagið hefur haft sérstöðu um skattgreiðslu til ríkisins, og hefur það orðið til blessunar fyrir land og þjóð. En þó brá svo undarlega við, að þegar almenningur fékk að vita, að Eimskipafélag Íslands hafði starfað af meiri forsjá en önnur fyrirtæki og eignazt nokkurt fé, þá sló óhug á ýmsa, og þeim fannst ótækt, að félagið hafði búið sig undir að halda uppi siglingum. Þó hélt ég, að hverjum ætti að vera ljóst, hvað eyþjóð á mikið undir því að eiga skipastól. Ég get ekki orðið sammála hv. þm. S-Þ. um, að óhug hafi slegið á alla landsmenn, því að það var aðeins óverulegur minni hl., og veit ég ekki, hvort á að kalla það landsmenn, þó að við verðum að sitja uppi með þá. En það skal tekið fram, að um skattfrelsi Eimskipafélags Íslands er ekki að ræða, vegna þess að það greiðir 5% af gróða sínum til sveitarsjóðs, og hefur það greitt 1,7 millj. til Reykjavíkur síðasta ár, og er það sami hundraðshluti og einkasölurnar greiða, en það ber að athuga að Eimskipafélag Íslands vinnur sem alþjóðarfyrirtæki. Það má kannske segja það sama um einkasölurnar, en þær okra á almenningi til að ná tekjum í ríkissjóð, sem þó eru stundum notaðar misjafnlega. Skattfrelsi Eimskipafélags Íslands til ríkisins byggist á því, að það starfar í þágu alþjóðar, og má þar t.d. geta þess, að félagið sér um strandsiglingar kringum landið. Á þeim hefur það stórtapað, en hefur séð um þær, til að almenningur geti komizt með sæmilegum kjörum sinna nauðsynjaferða. Þetta hefur Eimskipafélag Íslands gert, þótt það hafi skort skip til utanlandssiglinga, sem hafa svarað góðum arði, þótt á innanlandssiglingum hafi orðið tap. Sýnir þetta, að Eimskipafélag Íslands er rekið með hliðsjón af þörfum almennings. En samvinnufélögin eru hins vegar gróðafyrirtæki fyrir sína félagsmenn og er enda ætlað að vera það. Hafa þau einnig fengið allgóða aðhlynningu. Samvinnufélögin hafa grætt á stríðsárunum, og er því einkennilegt, að hv. flm. skuli nú þykja ástæða til að bera fram till. til að leysa þau undan opinberum sköttum og gjöldum. Það er vitað mál, að S.Í.S. og samvinnufélögin hafa 30% af innflutningsverzluninni, og ég held, að samræmi sé milli verðlags þeirra og annarra innflytjenda, og öllum er ljóst, að mjög mikill gróði er hjá viðskiptastéttinni.

Þessar tekjur verzlunarstéttar hljóta að verða teknar sem gróði. En kaupfélögin eru ekki aðeins vörusalar á erlendum vörum, þau eru líka iðnrekendur, og nú á stríðsárunum hafa þau getað selt iðnaðarvörur sínar við hvaða verði, sem þeim þóknaðist að setja á þær, auk þess sem iðnaður er hér verndaður með háum tollum. Þegar verið var að koma á skattaívilnunum samvinnufélaga, var sagt, að það væri aðeins til bráðabirgða. Það var sagt, að félögin þyrftu að safna sjóðum, en þegar þau nú eru orðin rík, er lítil ástæða til að skattleggja þau ekki eins og hver önnur fyrirtæki, enda hefur það mjög mikla þýðingu fyrir sveitarfélögin, þar sem dæmi munu til þess, að þau hafi orðið gjaldþrota, vegna þess að kaupfélögin útrýmdu öllum öðrum iðnrekstri, sem þar hafði verið, og tóku þannig mjög fyrir tekjustofna sveitarfélagsins. Þessi ástæða var því til áður, en ekki nú. Það er rétt að lofa þessari till. að fara til n., en þar sem till. fjallar um skattgreiðslur fyrirtækja, held ég hún eigi heima í fjvn., og ef flm. hefur ekki á móti því, mun ég leggja til, að henni verði vísað til fjvn.