21.05.1947
Efri deild: 139. fundur, 66. löggjafarþing.
Sjá dálk 897 í B-deild Alþingistíðinda. (810)

195. mál, fjárhagsráð, innflutningsverzlun og verðlagseftirlit

Frsm. minni hl. (Brynjólfur Bjarnason):

Herra forseti. Eins og hv. frsm. meiri hl. tók fram, hefur n. klofnað um þetta mál. Ég hef ekki getað orðið meðnm. mínum sammála um þetta mál. Ég hef ekki getað fylgt frv. nema á því yrðu gerðar veigamiklar breyt. Þess vegna hefur n. ekki getað orðið sammála. Þeir, sem hafa fengizt við framkvæmd nýsköpunarinnar á undanförnum 2 árum, hafa fyrir löngu gert sér ljóst, að nauðsynlegt hafi verið að gera víðtækar skipulagsbreyt. á þessum málum. Það er ekki hægt að vinna eftir áætlun og yfirleitt ekki með nein föst markmið í huga, nema eftirlitið og yfirráðin yfir allri fjárfestingunni sé á einni hendi og ráðstöfun gjaldeyrisins sömuleiðis. Þess vegna þurfti að sameina nýbyggingarráð og viðskiptaráð í eitt. Um þetta hefur oft verið rætt. En það hefði þurft að vera búið að gera það fyrir löngu. Þá hefði verið hægt að girða betur en raun varð á fyrir þau mistök. sem áttu sér stað með ráðstöfun gjaldeyrisins. Sósfl. hafði einmitt sett fram ýtarlegar till. um þetta í sambandi við umr. um stjórnarmyndun. Með þessu frv. er geysilegt vald lagt í hendur fárra manna, svo að slíks munu engin dæmi í íslenzkri stjórnmálasögu. Þessu fámenna ráði og hæstv. ríkisstj. er fengið vald til að ráðstafa í meginatriðum fjármunum landsmanna. Og það fer allt eftir ákvörðunum þessa ráðs og fyrirmælum ríkisstj., hversu heppilegar þessar ráðstafanir verða. Þetta er mikið vald. og það er hægt að nota það til þess að endurskipuleggja allt atvinnulíf landsmanna, það er hægt að nota það til að örva nýsköpunina, sem hefur farið fram undanfarið, og beina henni inn á þær brautir, sem henni er mest þörf. En það er líka hægt að nota þetta vald til að hefta nýsköpunina og stöðva allar atvinnulegar framkvæmdir. Það hlýtur því fyrst og fremst að fara eftir því, hvort menn treysti ríkisstj. á hverjum tíma, hvaða trú menn hafa á þessari lagasetningu og hvers þeir vænta af henni. Nú virðist okkur sósíalistum, að andi þessa frv. bendi til þess, að sú stefna verði ekki upp tekin. sem við teljum þjóðinni mest nauðsyn á. Og okkur virðist öll framkoma stjórnarinnar og ræður forustumanna hennar, síðan hún tók við, staðfesta þetta. Það er gert ráð fyrir. að aðeins 15% af gjaldeyrinum, sem aflað er, verði lagt á nýsköpunarreikning. Við teljum þetta allt of lítið. Þessi upphæð mundi kannske nægja til að halda áfram framkvæmdum, sem þegar eru hafnar, og kannske eitthvað lítils háttar hægt að halda áfram þeim framkvæmdum, sem þegar eru undirbúnar og ákveðnar. Hitt sjá allir. að það er fjarri því, að með þessari upphæð sé hægt að halda áfram hinni stórfelldu nýsköpun, sem hefur verið ráðandi og er nauðsyn íslenzku atvinnulífi, enda stendur það í 2. gr. frv., að hlutverk ráðsins sé bundið við það tímabil, meðan hinar miklu framkvæmdir standa yfir, sem nú er verið að framkvæma. Það er ekki gert ráð fyrir, að áætlun um framkvæmdir sé gerð nema aðeins til eins árs í einu. Það er ekki hægt að hafa áætlunarbúskap, nema gera áætlun fyrir allt tímabilið.

Margt af hinum stærstu framkvæmdum krefst langs undirbúnings, og er alveg nauðsynlegt, að framkvæmdaráætlanir hvers árs séu miðaðar við framkvæmdir, sem fyrirhugaðar eru á næstu árum, enda hygg ég, að svo sé að farið alls staðar í löndum, sem hafa gert tilraun til áætlunarbúskapar.

Í frv. eru ekki tekin upp nein ákvæði um framkvæmd næstu ára, sem þó hefur verið gerð áætlun um. og Alþ. því ekki gefinn kostur á að taka afstöðu til þeirra áætlananna, sem nýbyggingarráð hefur þegar gert. Það er ekki gert ráð fyrir því, að Alþ. verði framvegis gefinn kostur á því að taka afstöðu til þeirra áætlana. sem gerðar verða, heldur á ákvörðunarvaldið einungis að vera hjá ríkisstj. Ekki er gert ráð fyrir því í frv., að fjárhagsráð skuli hafa samráð við samtök hins vinnandi fólks í landinu um áætlanir sínar og framkvæmdir, hvorki við verkalýðssamtökin né samtök fiskimanna og bænda, og engin ákvæði, að bankinn fylgi stefnu ráðsins í fjármálapólitík sinni. Úr því hefur Sósfl. reynt að bæta með till. sínum, að hækka skuli nýbyggingarreikninginn af gjaldeyristekjunum og gerð skuli heildaráætlun til 5–10 ára, og um það, að ráðið skuli hafa samráð við samtök verkamanna, fiskimanna og bænda um afstöðu bankanna til þeirra heildaráætlana. sem gerðar verða o.fl. Þá var enn fremur till. um það. að í frv. verði tekin upp megintill. í áætlun þeirri, sem nýbyggingarráð hafði gert um atvinnuframkvæmdir næstu ára. Og loks var lagt til, að áætlun ráðsins verði lögð fyrir Alþ. til ákvörðunar. Þessar till. hafa allar verið felldar í Nd., og um þær hafa farið fram ákaflega langar og víðtækar umr., svo að málið er þegar orðið þaulrætt og meira að segja í útvarpi. Það virðist augljóst af þeim löngu umr., sem þar hafa farið fram, að málið sé af hálfu ríkisstj. þegar útrætt, þar sem stuðningsflokkar ríkisstj. séu alráðnir í því að samþykkja frv. án nokkurra breytinga. sem nokkru verulegu máli skipta.

Ég mun þess vegna ekki taka þessar till. upp aftur. nema aðeins þær, sem beinlínis varða höfuðstefnuna, ég tel það tilgangslaust, en hins vegar er alveg nauðsynlegt að fá úr því skorið, einnig hér í hv. d., hvaða stefna er tekin. áður en hægt er að taka afstöðu til frv. í heild. Þess vegna hef ég borið fram þessar till., sem lagðar eru fram í hv. d. á þskj. 920.

Fyrsta brtt. er um það að hækka upp í 20% þann hluta af gjaldeyristekjum hvers árs, sem lagður er á nýbyggingarreikning. Ég vil með þessari till. gera tilraun til miðlunar, úr því að till. um 25% hefur verið felld í hv. Nd. Önnur till. um 20% mun raunar hafa verið felld þar líka. Það er ekki hægt að bera því við til andmæla gegn þessari brtt., að ekki verði nægilegur gjaldeyrir afgangs til kaupa á almennum nauðsynjavörum. Það eru líkur fyrir því, að gjaldeyristekjur þessa árs verði mjög miklar. Það eru taldar líkur fyrir því, að útflutningur á árinu muni nema ekki minna en 400–500 millj. kr., og yrði þá eftir 360 millj. kr. til kaupa á nauðsynjavörum, ef mín brtt. yrði samþ.

Þá er það brtt. við 2. gr. frv., að niður falli orðin: „meðan hinar miklu framkvæmdir í íslenzku atvinnulífi standa yfir,“ til þess að því sé þar með slegið föstu, að hér sé um framtíðarstefnu að ræða. þ.e.a.s. að taka upp áætlunarbúskap í íslenzku þjóðarbúi, en þessum aðgerðum verði ekki lokið með þeim nýsköpunarframkvæmdum, sem þegar eru hafnar og undirbúnar.

3. till. er um það. að gerð skuli heildaráætlun fyrir ákveðið árabil, og ég ætlast til, að það sé á valdi ríkisstj. og í samráði við ráðið, hvað langt árabil yrði ákveðið. Ég hygg, að þessi brtt. mín geti orðið aðgengileg fyrir stuðningsmenn ríkisstj. í því formi. En með því að samþykkja till. er þessari stefnu slegið fastri, að í raun og veru verði tekinn upp áætlunarbúskapur eða gerð tilraun til hans.

Þá er 4. brtt. um það, að ráðið hafi samráð við verkafólk í landinu og framleiðendur. eins og þar segir.

Þá er 5. brtt., sem er um það, að samvinnufélögin skuli hafa að öðru jöfnu að minnsta kosti sömu hlutdeild í innflutningi vefnaðarvöru, búsáhalda og skófatnaðar sem þau hafa í matvöruinnflutningi á hverjum tíma, og séu engar hömlur lagðar á matvörukaup þeirra. Þessi till. var einnig felld í hv. Nd., en þetta er í samræmi við samþ., sem gerðar voru samhljóða á þingi S.Í.S. Samkv. till. fá samvinnufélögin því aðeins þennan rétt, og er það orðrétt í minni till. eins og frá þingi S.Í.S., að þau geti útvegað vörur með a.m.k. jafngóðum kjörum og aðrir innflytjendur. Og mér þykir undarlegt, ef vinir samvinnufélaganna samþykkja ekki þessa brtt. mína, því að þetta er auðvitað skilyrðið fyrir því, að þeir geti haldið áfram að bæta og efla samvinnufélögin í landinu, eftir því sem þeir megna.