18.03.1948
Efri deild: 81. fundur, 67. löggjafarþing.
Sjá dálk 858 í B-deild Alþingistíðinda. (1009)

188. mál, bráðabirgðabreyting nokkurra laga

Frsm. minni hl. (Brynjólfur Bjarnason):

Eins og hv. frsm. meiri hl. sagði í sinni ræðu, þá er ég andvígur þessu frv. Ég gerði nokkra grein fyrir afstöðu andstæðinga frv. við 1. umr. og skal nú bæta þar nokkrum orðum við frá minni hálfu.

Nú síðast er fram komin skrifl. brtt. frá hæstv. dómsmrh. að leysa bæjarfélögin undan skyldu h um íbúðarhúsabyggingar alveg eins og ríkið. Auk þess hefur hæstv. fjmrh. nú borið fram brtt. við frv. um 100% hækkun á gjaldi af innlendum tollvörutegundum, sem ekki er nein smáræðistill. að bera fram, eftir að málið er komið úr n., og við frv., sem virðist hafa að innihalda ákvæði um nokkuð óskyld mál. Mér þykir því ekki líklegt, að hv. d. álíti rétt að afgr. við þessa umr. till., sem gengur svo langt.

Ég vil svo fara nokkrum orðum almennt um afstöðu mína til þessa frv. Þarf ég ekki að hafa um hana mörg orð, en hún hefur inni að halda stórvægileg atriði og ákveðna stefnu. Með þessu frv., ef samþ. verður, er numin úr gildi mjög merkileg löggjöf, sem samþ. var fyrir tæpum 2 árum og undirbúin var af fyrrv. ríkisstj. og samþ. nokkru fyrir kosningar. Var henni fagnað mjög af almenningi í sveitum og bæjum og talin með merkari framfaramálum þessa tímabils, og vissulega voru hvor tveggja þessi lög, l. um opinbera aðstoð við byggingar íbúðarhúsa í kaupstöðum og kauptúnum og l. um landnám, nýbyggðir og endurbyggingar í sveitum, mjög svo aðkallandi. Með þessari löggjöf tók Alþ. til úrlausnar þjóðfélagsvandamál, sem þoldu enga bið. Þegar styrjöldinni lauk, þurfti nauðsynlega að gera stórt átak í húsnæðismálum landsmanna til þess að bæta úr mjög aðkallandi þörf og til þess að forða miklum hluta þjóðarinnar frá heilsutjóni, er bjó í óviðunandi húsnæði. Það var sýnilegt, að einkaframtakið yrði aldrei þess megnugt að ráða fram úr þessu, hér þurfti þjóðfélagslegt átak að koma til. Sósfl. hafði lagt fram ýtarlegar till. um húsnæðismálin í bæjarstj. og viðar, sem miklar umr. urðu um. Árangurinn af þessum umr. urðu síðan þessi l., sem frv. var borið fram um á sínum tíma af félmrn. og samþ. af yfirgnæfandi meiri hl. þ. Enda þótt við sósíalistar teldum þessi l. ófullnægjandi, álitum við samt, að þau gætu orðið grundvöllur að miklum framkvæmdum og framförum í húsnæðismálunum, ef þau yrðu framkvæmd af heilindum og áhuga. En því miður hefur allt of litið áunnizt enn þá í húsnæðismálunum. Ástandið í þessum efnum er enn óviðunandi og engu minni þörf mjög hraðvirkra framkvæmdist en áður. Þetta sýnir bezt skýrsla héraðslæknisins í Rvík frá 27. janúar 1947 um ástandið í þessum bæ í húsnæðismálunum. Samkvæmt henni voru þá 652 heilsuspillandi íbúðir í Rvík, sem búið var í, en þessi athugun héraðslæknisins náði alls ekki til kjallaraíbúða og bragga og var því ekki tæmandi, því að þessari athugun var ekki lokið að því er þessar íbúðir snerti. Af þessari ástæðu tel ég því ekki óvarlegt að áætla um 1000 íbúðir, sem hefðu verið dæmdar heilsuspillandi af lækni, ef fullkomin og tæmandi athugun hefði farið fram. Af þessu má sjá, hversu brýn þörf er á því, að þjóðin einbeiti kröftum sínum að því að leysa þetta mikla þjóðfélagsvandamál.

Hitt atriðið, sem miklu máli skiptir í þessu frv., fjallar um l. um landnám, nýbyggðir og endurbyggingar í sveitum, sem sé um að fella niður 1 milljón af framlagi ríkissjóðs samkv. þeim I. Þessi l., sem einnig voru samþ. um sama leyti, eða fyrir síðustu kosningar, tel ég ein hin merkustu, sem Alþ. hefur samþ. um langt skeið, og hér var líka um mjög aðkallandi mál að ræða. Það er áreiðanlegt, að eitt af þeim þjóðfélagsverkefnum, sem þolir minnsta bið, er að hefja stórt átak í landbúnaðinum, til þess að hægt sé að framleiða landbúnaðarafurðir við skaplegu verði samtímis því, sem því fólki, sem við þessi störf vinnur, verði gert mögulegt að búa við mannsæmandi kjör. Hæstv. ríkisstj. rökstyður þennan nýja bandorm, eins og honum hefur verið nafn gefið, með því, að nauðsyn beri til að spara útgjöld ríkisins, þar eð við hefðum ekki ráð á þeim framkvæmdum, sem hér um ræðir. Ég tel aftur á móti, að hér sé um útgjöld að ræða, sem einna seinast ætti að grípa til að spara. Og ég vil spyrja: Höfum við ráð á því að láta mikinn hluta íslenzku þjóðarinnar spilla heilsu sinni í óhæfum íbúðum? Ég segi nei. Aðrir þm. svara þegar þeir greiða atkv. um þetta frv. Ég spyr einnig: Höfum við ráð á því að bíða með að koma landbúnaðinum á hærra stig framleiðslutækja og framleiðsluskipulags? Höfum við ráð á því að greiða tugi milljóna í uppbætur með íslenzkum landbúnaðarvörum og verða samt sem áður að halda þeim í svo háu verði, að þetta er einn aðalþátturinn í verðbólgunni í landinu? Ég segi nei. Ef nauðsynlegt er að spara ríkissjóði útgjöld, þá á vissulega að byrja annars staðar, og það hefur þegar verið bent á ýmislegt, sem mætti spara. Það hefur t.d. verið bent á, að fjárhagsráð og stofnanir, sem eru í sambandi við það, kosti um það bil 4 millj. kr.; dómgæzla, lögreglustjórn, tollgæzla og eftirlit hins opinbera hefur hækkað frá síðustu fjárl. um samtals 3 millj. kr. Ætti það væri ekki nær að byrja á að athuga, hvaða möguleikar væru á að spara á þessum liðum? Og nú hefur sá maður, sem gerst ætti að vita um þessi mál, hv. form. fjvn., lýst yfir því. að hann teldi, að fjárhagur ríkisins þyldi vel þessi umræddu útgjöld, og það mun mála sannast, að tekjurnar eru stórum of lágt áætlaðar í fjárlfrv. eins og það er nú. Þetta er að vísu engin nýjung. ríkisstj. hafa löngum sótzt eftir því að áætla tekjurnar of lágt, til þess að hafa frjálsar hendur til ráðstafana utan fjárl., og það er t.d. af þessum ástæðum, að hægt hefur verið að verja 4 millj. kr. utan fjárl. til þess að byggja yfir menn og mállausa að Bessastöðum. Ég hef alltaf verið andvígur þessari stefnu. Ég álít, að það sé Alþ., en ekki ríkisstj., sem á að ráða því, hvernig fjármunum ríkissjóðs er varið, og ég mótmæli því, að framkvæmd slíkra nytjamála eins og aðstoðar við landbúnaðinn og útrýmingar heilsuspillandi íbúða sé stöðvuð til þess, að ríkisstj. geti haft fé til þess að verja eftir sínu eigin höfði. Ég hygg, að ástæðan, sem fram er borin, þ.e. fjárskortur ríkissjóðs, sé fyrst og fremst tylliástæða, en ekki hin raunverulega ástæða, heldur einn þátturinn í þeirri stefnu að stöðva ýmsar veigamiklar framkvæmdir í landinu almenningi til handa, og hefur byggingarstarfsemin orðið sérstaklega fyrir barðinu á þessari stefnu, þar sem einstaklingum er bannað að byggja sér hús, þótt þeir geti lagt fram efni og peninga.

Þau l., sem nú er lagt til að gera í meginatriðum óvirk, voru samþ. fyrir síðustu kosningar, og frammi fyrir kjósendum töldu núverandi stjórnarflokkar þau sér til gildis, en eftir kosningar er gengið í að gera l. í verulegum atriðum óvirk. Þegar I. voru samþ., var jafnauðvelt að sjá fyrirfram eins og nú, hvernig gjaldþol og geta ríkissjóðs yrði til þess að framkvæma þau, og síðan hefur ekkert það komið fram, sem réttlætir, að framkvæmd þessara l. sé stöðvuð, — ekkert nema það, að afurðir landsmanna hafa selzt á góðu verði og hin nýju framleiðslutæki landsmanna hafa fært mikla björg í bú. Það, sem gerzt hefur, er þetta: Lög, sem samþ. voru fyrir kosningar, voru enn í fullu gildi meðan kosningar stóðu yfir og var fagnað af landsmönnum, en nú kemur upp úr kafinu, að það er ekki meiningin að framkvæma þau í meginatriðum. Ég tel þetta með öllu ósæmilega framkomu. Það er nú að vísu svo, að 3. liður frv. felur í sér frestun á greiðslu í eitt ár, en að fresta þessu um eitt ár getur í raun og veru leitt af sér áratuga eða jafnvel eilífðar frestun.

Legg ég til, að d. sjái sóma sinn í því að fella þetta frv.