28.10.1947
Neðri deild: 9. fundur, 67. löggjafarþing.
Sjá dálk 29 í C-deild Alþingistíðinda. (2104)

20. mál, fjárhagsráð, innflutningsverslun og verðlagseftirlit

Flm. (Sigfús Sigurhjartarson) :

Herra forseti. Ég þarf í rauninni ekki að svara miklu þeim ræðum, sem haldnar hafa verið. Ég ætla að byrja með ræðu hv. þm. V.-Húnv., Skúla Guðmundssonar, kaupfélagsstjóra frá Hvammstanga. Hann hafði margt um það að segja, hve illa búið var að kaupfélögunum í tíð fyrrv. ríkisstjórnar. Það er alveg rétt, og um það er í raun og veru ekkert annað að segja. Hann gat um till. þá, sem ég flutti á síðasta þingi og er áður búinn að skýra frá. Hann sagði, að till. hefði verið svo illa orðuð, að ekki hefði verið hægt að una við hana þess vegna. Ekki minntist hann á þetta í fyrra, þá fann hann ekkert að orðalaginu. Ef brennandi áhugi hefði verið fyrir hendi, hefði verið hægt að víkja við orðalaginu og færa það, sem klaufalegt var, til hins betra. Það var gert ráð fyrir frjálsum innflutningi á matvörum, en þannig hefur það verið um langt skeið, með þeim árangri, sem við báðir þekkjum. Kaupfélögin hafa náð í sínar hendur um helmingi allrar verzlunar í landinu með þessar vörur.

Þótt hann talaði fallega um till. mínar nú, sló hann úr og í og vildi sýnilega tryggja sér opnar bakdyr. Hann talaði um það, að gálaust hefði verið farið með gjaldeyri, og vitnaði í því sambandi í grg. hv. 2. landsk., Katrínar Thoroddsen. Þar er þessu rétt lýst, og ég hef engu við það að bæta. Það er fjarri því, að ég ætli að fara að verja gjaldeyrismeðferðina. Hv. þm. hélt því fram, að við sósíalistar hefðum ekki viljað leggja meira en 300 millj. kr. undan til nýsköpunarframkvæmda. Sannleikurinn er sá, að sósíalistar kröfðust þess, að allar innstæðurnar í árslok 1944, eða 580 millj. kr., yrðu lagðar á nýbyggingarreikning. Það voru varfærir menn úr Alþfl., sem vildu binda samningana við 300 millj. Svo er það hins vegar rétt, að við þann samning var staðið. Hv. þm. V.-Húnv. hefur sjálfur nokkra reynslu í þessum efnum, því að hann var til þess neyddur að greiða atkv. á móti till. minni á síðasta þingi. Það er nú einu sinni svo, að fjármálum þjóðarinnar er ekki hægt að stjórna í samráði við heildsalana, og það má furðulegt heita, ef hv. þm. V.-Húnv. er tornæmari en ég hvað þetta snertir.

Annars hafði hv. þm. ekkert sérstakt að athuga við till. mína, nema þá það, að ég hefði farið í smiðju til annarra. Í því sambandi get ég ekki stillt mig um að vitna í kvæði Stephans G. Stephanssonar:

„Hugði ei sannleik hóti betri

hafðan eftir Sankti-Pétri

heldr en ef svo hending tækist

húsgangurinn á hann rækist.“

Sannleikurinn er ekki lakari, þótt framsóknarmenn beri hann fram.

Þá var það hv. 2. þm. Rang. Ingólfur Jónsson. Hann sagði að það væri bara ímyndun, að til væri nokkurt heildsalavald. Hinir 222 heildsalar — þar af 207 í Reykjavík — eru alveg valdalausir! Og það er heldur ekkert bankavald til! Að maðurinn skuli ekki verða heimsfrægur fyrir að láta út úr sér annað eins og þetta! Svo sagði hv. þm. að sjálfstæðismenn væru samvinnumenn. Hvenær hefur nú það verið samþykkt í Sjálfstfl.? Hæstv. viðskmrh. dró þetta víst í efa. [Eyða í hndr.]. .... ég segja við kaupfélag eða kaupmann: Vilt þá flytja inn vöru, sem ég þarf? Ég veit ekki, hvað felst í ákvæðum 1., ef ekki þetta. Í 12. gr. l. um fjárhagsráð stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Reynt verði, eftir því sem frekast er unnt“ (tveir varnaglar) „að láta þa sitja fyrir innflutningsleyfum, sem bezt og hagkvæmust innkaup gera og sýna fram á. að þeir selji vörur sínar ódýrast í landinu.“ Það á að „reyna“ þetta eftir því sem „frekast er unnt“. Því er ekki búið að reyna þetta? Hvers vegna hefur ríkisstj. ekki fylgt þessu fyrirmæli og reynt þetta? Það ber öllum saman um, að þetta hafi ekki verið reynt. Nú liggja fyrir upplýsingar frá hæstv. viðskmrh. um, að á þessu séu verulegir erfiðleikar. Og það er hverju orði sannara. — En ég segi ykkur satt, að neytendum sjálfum er miklu betur trúandi til þess að gera upp á milli þeirra. sem selja á hagkvæmustu verði og gera hagkvæmust innkaup og hinna, sem gera það ekki, heldur en pólitískri n., þó skipuð væri fulltrúum fjögurra þingflokkanna. Þetta verður ekki sízt ljóst, þegar rifjað er upp, að á síðasta þingi hefur hæstv. viðskmrh. lesið upp bréf frá viðskiptamanni, þar sem er áberandi óhróður gegn vissum stjórnmálaflokki. Það er sannað á Alþ., að slíkir starfsmenn eru í samræmi við vilja hæstv. viðskmrh. Og manni skilst, að einhverjir slíkir menn eigi að standa nálægt málunum, þegar skera á úr um það, hverjir flytji inn ódýrasta vöru og hafi hagkvæmastan innflutning fyrir neytendur. En alþýða manna trúir ekki á réttdæmi slíkra manna eða þeirrar n., sem á um þetta að fjalla. Hún trúir betur, að almenningur viti full skil á því, hvar hann á að verzla. Og þá getur hann, þegar hann veit það, keypt inn nauðsynjavörur sínar eins og gert er ráð fyrir í þáltill.

Þá kom hv. þm. að því, að það væri augljóst. til hvers þessi þáltill. væri flutt, nefnilega til þess að sprengja stjórnarsamvinnuna. Ja — að stjórnarsamvinnunni standa nú, eftir því sem fram hefur komið, samvinnumenn, Framsfl. leggur höfuðáherzlu á samvinnustefnu í verzlunarmálum. Alþfl. hygg ég líka. Og nú er upplýst hér við umr., að allur Sjálfstfl. allur saman með tölu — séu samvinnumenn(!). Og svo á þessi till. að vera flutt til þess að sprengja stjórnarsamvinnuna(!). Sér er nú hver spekin, sem þeir menn hafa yfir að ráða, sem halda slíku fram(!). — Svo fullyrti þessi hv. ræðumaður. 2. þm. Rang., að kaupfélögin hefðu ekki verið afskipt um innflutningsleyfi, þau hefðu fengið nógan innflutning og hefðu ekki yfir neinu að kvarta. Það er nú svo. Hvað ætli hæstv. menntmrh. segi um það? Ég vænti þess, að hann kannske segi eitthvað um það nú á eftir, hvort það er rétt eða rangt. sem forstjóri S.Í.S. hefur gefið mér upp. að S.Í.S. fái 15% af innflutningnum af vefnaðarvörum, skófatnaði. byggingarvörum og ýmsum vörum. sem eru mestar álagningarvörur. en 50% af innflutningnum af matvörum, sem minnst álagningin er á. Ég vænti, að sá hæstv. ráðh. upplýsi, hvort þetta er rétt eða rangt og hvort honum finnst þetta réttlát skipting. — Svo kom löng útskýring á því, að „almenningur yrði að fórna,“ og að það væri ekki nokkurt vit í að leggja nokkrar hömlur á starfsemi heildsalanna. Hv. 2. þm. Rang. sagði, að það mætti láta almenning dæma um, hvar vörurnar eru beztar, en að almenningur yrði að fórna. Svona var upphafið og endirinn á ræðunni og öll ræðan. Og svona var ræða hæstv. fjmrh. líka, enda gerast ræður hans þunnar í seinni tíð.

En hvernig er svo að málunum staðið? Það er staðreynd, að í landinu starfa nú 222 heildsalar, sem hafa mikil völd. — Ég er nýbúinn að líta yfir skattframtöl í Reykjavík fyrir síðasta ár. Þau segja manni margt. t. d. það, að í Reykjavík hafi talið fram 8321 aðilar. sem komust í eignarskatt. Nettó eignir þessara manna voru metnar á fasteignamatsverði og reyndust vera 402,7 millj. kr. Svo var athugað, hvað 200 eignahæstu framteljendurnir ættu af þessu. Þeirra nettó eignir voru samtals 103 millj. kr. M. ö. o., þannig er eignaskiptingin í Reykjavík nú. að 200 menn eiga einn fjórða hluta af öllum skattskyldum eignum í bænum, en 8121 aðilar eiga hina þrjá fjórðu hlutana. Þetta er eignaskiptingin í Reykjavík. — Ég held, að þeir hafi dálítil völd, þessir 200 ríku. — Á sama ári eru nettó tekjur 22820 einstaklinga og félaga 504 millj. kr. þ. e. þeirra allra, sem telja fram tekjur í Reykjavík. Þeir 200 ríku telja fram þar af 36 millj. kr. nettó tekjur. Þetta þýðir, að hinir 200 ríku hafa meðaltals nettó tekjur 180 þús. hver. En af framteljendunum í Reykjavík er það þannig stór fjöldi, rúmlega 22 þús. framteljendur, sem hafa í árstekjur að meðaltali um 20 þús. kr.

Ég vil benda á, að þessir 200 ríku menn og þeir 222 heildsalar hafa völd í þessu landi. Þeir hafa baráttutæki eins og Morgunblaðið. Útgefandi þess er Árvakur h.f. þ. e. félag árvakurra manna innan stéttar eignasterkra manna, sem berst fyrir hag stéttarinnar. Þeir eiga líka Vísi, þeir ríku. Það er líka baráttutæki fyrir Sjálfstfl. og stjórnina. Og Sjálfstfl. berst með hnúum og hnefum fyrir þessa stétt, stétt þeirra ríku. Þess vegna er upphafið á ræðu fulltrúa þess flokks: Ekki má skerða hag heildsalanna og hag kaupmannanna. — og niðurlagið: Það má til að skerða svolítið tekjur lægst launuðu stéttanna. — En þeir eiga líka ítök í Framsfl., þeir ríku og heildsalarnir. Sá flokkur var baráttuflokkur bænda og samvinnumanna, og er það að mörgu leyti enn. En heildsalarnir eiga þar ítök. Þess vegna er það, að þegar þetta mál er rætt hér, þá stendur hv. þm. V.-Húnv. hér og talar þannig, að hann er jú meðmæltur hag neytenda. en heldur opnum bakdyrum til þess að geta hlaupið út um þær í þessu máli. Hinir 200 ríku eiga sannarlega fulltrúa innan Framsfl. Hvar stendur sá flokkur nú? Hann vill láta þyngja kjör landbúnaðarins. Og á Alþ. er hann tvíræður út af hagsmunum neytenda, þorir þar í hvorugan fótinn að stíga. Því að heildsalarnir geta snúið í kringum sig þm. þess flokks og bannað þeim að taka þá afstöðu, sem umbjóðendur þeirra þó gera kröfu til þeirra um. Og svo segja þeir, að almenningur verði að fórna.

En hvernig er nú krafan til orðin um, að allir eigi að fórna, einnig þeir lægst launuðu? Orsökin til þeirrar kröfu er auðsæ. Það er lögmál allra alda, að hinir ríku vilji ríkari verða. Hinir 200 ríku hér í Reykjavík vilja fá meiri auð og völd. Hvernig geta þeir það? Það er ekki hægt, nema á kostnað hinna stéttanna. — það er eins víst og að tveir og tveir eru fjórir. Það er ákaflega hagkvæm aðferð fyrir hina ríku að reyna að koma því til leiðar, að minnkuð verði svolítið kjör hjá lægst launuðu stéttunum. Við þekkjum enn þá atvinnurekandann í Reykjavík, sem sagði þegar hann varð að láta undan kröfum launþega: „Já, bíðið þið bara, þangað til atvinnuleysið kemur.“ Hvað þýðir atvinnuleysi lakast launuðu stéttanna? Það þýðir, að eignir færast á færri og færri hendur, þeir ríku verða ríkari. Ef á að skerða kjör þeirra lægst launuðu, þá verður margur báturinn og margt húsið, sem færist frá snauðum til ríks. — Íslenzk alþýða þarf að gera sér ljóst, að núverandi ríkisstjórn fylgir þeirri stefnu, sem berst fyrir hagsmunum eignastéttanna. Og alþýðan þarf að standa saman gegn baráttu eignastéttanna fyrir því að gera hina ríku ríkari, gegn hinum 222 heildsölum. — Bið ég svo hæstv forseta afsökunar, ef ég hef notað eitthvað ofurlítið lengri ræðutíma en mér bar.