14.12.1950
Neðri deild: 40. fundur, 70. löggjafarþing.
Sjá dálk 891 í B-deild Alþingistíðinda. (1963)

59. mál, vinnumiðlun

Finnur Jónsson:

Herra forseti. Það er langt frá því, að ég vilji blanda mér í umr. þeirra hv. 3. landsk. og hv. 5. þm. Reykv., en ég er svolítið eldri en hv. 5. þm. Reykv., og ég vildi segja, eins og segir í þjóðsögunni: Gjörla kenni ég þef þennan, — þegar ég sé frv. þetta og heyrði ræðu hv. 5. þm. Reykv. Þetta frv., að koma vinnumiðluninni í Reykjavík undir stjórn Sjálfstfl., er gamall draumur flokksins, og það hefur enga þýðingu fyrir hv. þm. að koma hér fram og segja, að hér sé bæði um sparnaðar- og praktískt mál að ræða. Á tímum neyðarinnar var það svo, að Sjálfstfl. notaði sér úthlutun bæjarvinnunnar í pólitískum tilgangi. Ég veit ekki, hve mikið efling Sjálfstfl. hefur byggzt á þessu, en ég er ekki í vafa um, að stofnun fyrsta málfundafélags verkamanna stóð í sambandi við þetta. Á síðari árum hefur ekki borið eins á þessu. af því, að aðstaðan til að nota sér neyð manna til pólitísks framdráttar var ekki fyrir hendi. Nú má vera, að hv. 5. þm. Reykv. eygi þá ágætu möguleika fyrir framkvæmdir hæstv. ríkisstj., að þessir dagar komi aftur. Og einmitt í von um þetta og í samráði við afturhaldsstjórnina mun þetta frv. fram borið. Ég get í rauninni látið þetta nægja handa hv. 5. þm. Reykv. Um það leyti, sem fyrst kom hér fram frv. á Alþingi um söfnun atvinnuleysisskýrslna og vinnumiðlun, mun hann hafa verið um það að sleppa bleiubuxunum á Húsavík. Ég held, að ég muni það rétt, að fyrstu lögin um þetta efni hafi verið sett 1928. (JóhH: Ég hef þá átt að ganga nokkuð lengi með bleiubuxurnar.) Getur verið, að ég muni aldur hv. þm. eitthvað skakkt. En á þeim tíma var það sameiginlegt álit Sjálfstfl. og Framsfl., að það væri nauðsynlegt fyrir Alþingi að vita jafnan, hvernig atvinnu manna í landinu væri háttað, og að það væri ekki sveitarstjórnarmál, heldur opinbert mál, sem miklu varðar þjóðina í heild. Af þessum ástæðum var sett löggjöf um söfnun atvinnuleysisskýrslna og sú skylda lögð á herðar sveitarstjórna að safna og vinna úr þessum skýrslum. Nú liðu 7 ár, og reynslan varð sú, að þessi söfnun var alls ekki framkvæmd. Það var enginn til að reka á eftir sveitarstjórnunum og líta eftir því, að þær ræktu sína skyldu. Af þessari ástæðu er það svo, að lög eru sett 1935 um stofnun á vinnumiðlunarskrifstofum, sem er nú falið að safna og vinna úr þessum skýrslum, og mér er kunnugt um það, að á þessum skrifstofum voru færðir nákvæmir vinnumiðlunarlistar um vinnudaga og tekjur manna. Þessar skýrslur voru mikils virði fyrir bæjarstjórnir á þeim stöðum, þar sem skrifstofunum var komið upp. Nú fór það svo, að þegar atvinnuleysi minnkaði og eftirspurn eftir vinnu var mikil, þá mun starf þessara skrifstofa ekki hafa verið rækt eins og skyldi, og það mun hafa dregizt að stofna þessar skrifstofur sums staðar. Þó liggja hér fyrir skýrslur um það, að vinnumiðlunarskrifstofum hafi verið komið á fót í 7 kaupstöðum, en það er eðlilegt, að þær hafi ekki enn verið stofnaðar í hinum nýju kaupstöðum, vegna þess að atvinnuleysi hefur enn ekki gert verulega vart við sig þar. En undireins og sverfur að, er bráðnauðsynlegt að vita á hverjum tíma um atvinnuástandið í kaupstöðunum sem annars staðar. Nú vilja menn máske segja, að þetta sé mál sveitarstjórnanna og komi ekki að nokkru leyti við málum ríkisstj. En vissulega er svo ekki, er atvinnuleysi er að verða almennt, eins og nú er. Þá er það þjóðarböl, en ekki málefni hverrar sveitarstjórnar fyrir sig. Enda eru þeir miklu fólksflutningar, sem nú eiga sér stað frá atvinnuleysisþorpunum, ekki síður vandræðamál fyrir þau sveitarfélög, sem verða að taka við þessu fólki, en þá, sem flytja. Það hefur mætur maður hér í Reykjavík kvartað yfir því, að þessir fólksflutningar gætu orðið Reykjavík mjög hættulegir. Nú lítur út fyrir, að á næstu árum muni allur þorri vinnandi manna safnast hér í þorpin og kaupstaðina við Faxaflóann. Eftir verður heima í þorpunum aðeins fólk, sem af einhverjum ástæðum getur ekki flutt burtu. Og svo alvarlegt er þetta, að ég fæ ekki séð, hvað verður um þá, sem eftir verða í þessum þorpum, t.d. á Vestfjörðum, þar sem þorpsbúar eiga alla afkomu sína undir sjósókninni. Ég þarf ekki að fara um þetta öllu fleiri orðum, því að það er svo auðséð, að þetta er ekki mál, sem við kemur sveitarstjórnunum einum saman, heldur þjóðinni allri. Og eins og hv. frsm. 1. minni hl. leiddi skýr rök að, þá er engin meining að láta sem þetta sé þjóðfélaginu óviðkomandi.

Hjá öllum menningarþjóðum erlendis, t.d. á Norðurlöndum og í Bandaríkjunum, er talið sjálfsagt, að ríkið hafi slík mál með höndum, og þar er safnað vinnuskýrslum svo vel, að það liggur mánaðarlega fyrir, hve margir menn vinna í hverri atvinnugrein fyrir sig. Við íslendingar yrðum að eins konar viðundri, ef við teldum söfnun slíkra skýrslna óviðkomandi ríkinu. Hvort sem litið er til sjávarins, sveitanna eða til iðnaðarins, þá er það nauðsynlegt fyrir ríkisvaldið að vita hverju sinni, hvernig atvinnuvegunum er háttað. Það má vera, að sumir kunni að álíta, að söfnun atvinnuleysisskýrslna og að vinna úr þeim sé ekki annað en einhvers konar skriffinnska. En það er nú öðru nær. Það getur engum dulizt, að það, að atvinnuaflíð sé nýtt til fullnustu, er eitt stærsta þjóðfélagsmálið, sem við eigum við að glíma. Enda hefur það farið svo, að hjá öllum hinum stærri þjóðum þykir sjálfsagt að hafa um þetta svo nákvæmar skýrslur, að sá þm. þætti eins og álfur út úr hól, sem léti sér detta í hug, að ríkisvaldið ætti ekki að hafa söfnun atvinnuleysisskýrslna á sínum vegum og vinnumiðlun og koma atvinnulífinu í gang til að frelsa þjóðina í heild undan böli atvinnuleysisins. En það undarlega skeður hér, að ekki einungis einstaka þm., heldur og meiri hl. hv. heilbr.- og félmn. styður og leggur fram þá fáránlegu till., sem komin er frá hæstv. ríkisstj. og miðar að því, að hv. Alþingi gefi yfirlýsingu um það, að atvinnuvegir þjóðarinnar séu ekki lengur þjóðmál, heldur sérmál sveitarstjórnanna. Ég veit ekki, að hvers konar viðundri þm. eru að gera meiri hl. heilbr.- og félmn. með þessu frv. En það má kannske segja um þetta, að þarna fari allt saman. Mér er sagt, að í nýútkominni handbók bænda sé skýrt frá því, hve býli séu mörg á landinu og hve margir búendur. En mér hefur einnig verið sagt, að þessar tölur í handbókinni séu hreinar ágizkanir, að enginn viti raunverulega, hve margir stundi búskap í dag. Það eru teknar um þetta skýrslur á 10 ára fresti, og sennilega tekur önnur 10 ár að vinna úr þeim skýrslum. Þetta er eins og með aðrar atvinnugreinar okkar. Enginn veít, hve margir vinna við iðnaðinn. Fiskifélagið mun safna með aflaskýrslum, hve margir menn eru á sjónum á hverri vertíð, en þær skýrslur eru ekki notaðar af stjórn landsins til vinnumiðlunar. Skýrslur okkar um það, hve margir vinni við þessa og þessa atvinnugrein, eru svo gersamlega í molum, að erlendum hagfræðingum þykir það alveg ótrúlegt og svo mikill skrælingjaháttur, að maður fer hjá sér, er það berst í tal. Ofan á þetta allt ætlar svo hæstv. ríkisstj. að slíta í sundur þær litlu tilraunir, sem gerðar hafa verið af hálfu ríkisstj. til að koma þessum málum í viðunandi horf. Jafnhliða því, að nú fer atvinnuleysi ört vaxandi í landinu og hér standa yfir einhverjir þeir stærstu fólksflutningar, sem átt hafa sér stað í landinu og eru ekki aðeins hættulegir fyrir Reykjavík, heldur fyrir allt landið, þá virðist um að gera að loka augunum fyrir því, hvað er hér að gerast. Mér kemur í hug, hvort þetta sé þáttur í því að breiða yfir allt það, sem miður fer hjá okkur. Í samræmi við það að vita ekki, hve margir bændur búa í landinu, í samræmi við að vita ekkert um skiptingu manna í iðngreinirnar, í samræmi við það að salta skýrslur Fiskifélagsins um það, hve margir eru á sjó á hverri vertíð, væri svo eðlilegt, að hæstv. ríkisstj. hætti að greiða dýrtíðaruppbót á laun samkv. réttri vísitölu. Það má vera, að ríkisstj. telji það ekki hagfræði að vita, hve margir eru atvinnulausir á hverjum tíma í landinu. Menn gætu ef til vill haldið af þessu, að hæstv. ríkisstjórn hefði ekki trú á hagfræðingum. En það er nú öðru nær. Tveir hagfræðingar voru látnir undirbúa gengislækkunina fyrir hönd ríkisstj., og sá hæstv. ráðherra, sem lagði það lagafrv. fram, tók það ráð, er hann lenti í bobba í umræðunum, að segja: Ja, hagfræðingarnir segja þetta. — Og nú er mér sagt, að hæstv. ríkisstjórn, eftir að hafa fundið það ágæta jafnvægi, sem koma átti í sambandi við gengislækkunina, sé nú búin að senda eftir nýjum hagfræðingi til þess að athuga, hvort ekki megi koma í veg fyrir, að þetta jafnvægi eyðileggi þjóðarbúskapinn. Það var sagt, er gengislækkunarlögin voru afgr., að væntanlega yrði jafnvægi komið á í ágúst næstkomandi, og í samræmi víð það átti að greiða uppbót á laun fram að þeim tíma. Nú hefur hæstv. fjmrh. sagt, að hann legði til, að hætt yrði að greiða dýrtíðaruppbót á laun, og er það þá í samræmi við það, að hæstv. ríkisstj. héldi, að jafnvægi hafi komizt á 8–9 mán. of snemma.

Ég sé, að fundartími er að verða búinn, og skal því ekki tefja þessa umr. frekar. Ég vildi aðeins láta koma fram þá skoðun mína, að ég tel, að þetta frv. sýni meiri þægð Framsfl. við Íhaldið en búast hefði mátt við, og að það sýni meiri afturhaldssemi og skilningsleysi á þjóðmálum en ég held, að nokkur íhaldsstjórn gæti verið þekkt fyrir að láta koma fram. Á sama tíma og jafnvel hinar minnstu þjóðir telja nauðsynlegt að safna og vinna úr öllum upplýsingum, er snerta atvinnuástandið í landinu, þá ætlar þessi hæstv. ríkisstj. að loka niður í skúffu allar slíkar upplýsingar, ef þeim verður þá nokkurn tíma safnað.