16.11.1950
Neðri deild: 22. fundur, 70. löggjafarþing.
Sjá dálk 980 í B-deild Alþingistíðinda. (2116)

88. mál, aðstoð til útvegsmanna

Finnur Jónsson:

Herra forseti. Ég vil ekki lengja umr. að óþörfu né heldur gera tilraun til að auka á þann ama, sem ég veit, að hæstv. atvmrh. er að því, að sú hin mikla lækning, sem hann ætlaði sér að gera með gengisbreyt., hefur mistekizt.

Ég spurði um það hér í fyrradag, hvaða ráðstafanir yrðu gerðar til þess að fá fé í sjóðinn til að greiða sjóveðsskuldir, sem á útgerðinni hvíla. Hæstv. ráðh. svaraði því, að hann vissi ekki, hvort lánin mundu fást, en að lögin mundu ekki koma að fullum notum, nema þetta tækist. Nú hafði ég sérstaklega spurt um sjóveðskröfur, sem hvíla á skipum frá síðasta sumri, og ég vildi, út af þessu svari hæstv. ráðh., biðja hann enn að upplýsa, hvort hann álíti eða viti, hvort möguleikar séu á því, að aflatryggingasjóður geti innt þessar greiðslur af hendi, og hvort þetta gæti orðið fljótlega, og hvers vegna það er ekki þegar orðið, ef aflatryggingasjóður hefur fé til þess að greiða þetta. (Atvmrh.: Það veit hv. þm. vel um.) Ég veit, að ekki var notuð sú heimild, sem um þetta var gefin í bráðabirgðal. í sumar, að fullu. En hvort hún nægir til þess að ljúka þeim sjóveðskröfum, sem hvíla á skipunum frá því í sumar s.l., það veit ég ekki. En ég hef áður lagt á það áherzlu og vil leggja áherzlu á það, að það er óviðunandi ástand, að síldarskipahásetar einir allra háseta í landinu geti ekki krafið inn sitt kaup frá sumrinu, og að Alþ. heimili þetta, það getur ekki haldizt til lengdar.

Á milli funda hafði nefnd frá L.Í.Ú. tækifæri til að ræða þetta frv. svolítið við hv. sjútvn. þessarar d. og leggja fram þar sínar skoðanir. Hæstv. atvmrh. komst svo að orði, að ef felldur yrði niður viss hluti af síðustu málsgr. 1. gr. frv., þá mundi það verða til þess, að kröfuhöfum mundi verða mismunað, m.ö.o. ef heimild væri í löggjöfinni til þess að gefa eftir hallærislánin að fullu þá gæti það orðið til þess að mismuna kröfuhöfum. Ég fæ ekki skilið þetta. Mér skilst, að kröfuhafar mundu fá hlutfallslega því meira og hlutfallslega allir því meira hver um sig, eftir því sem meira yrði gefið eftir af ríkisláninu. (Atvmrh.: Það væri eingöngu um það að ræða að gefa það eftir, sem í síðustu málsgr. er talað um, í frjálsum skuldaskilum, ef felldur væri niður nokkur hluti síðustu málsgr. 1. gr.). En kaflinn er ekki eingöngu um frjáls skuldaskil. Hann er um fleira. Og það má álíta, að 1. gr. taki eins til krafna ríkissjóðs gagnvart þeim, sem fara í þvinguð skuldaskil. Og mér skilst, að 3. gr. þessa kafla nái einnig til skulda þeirra, sem fara í þvinguð skuldaskil, alveg eins og til hinna, sem fara í frjáls skuldaskil. Og ef svo væri ekki, virðist mér vanta ákvæði um þetta efni, sem í 3. gr. er, í síðari hluta frv. Ef ég misskil þetta, þá veit ég, að hæstv. atvmrh. muni vera ljúft að leiðrétta það. En eins og þetta frv. liggur fyrir, þá er sjálfsagt nauðsyn á að flýta afgreiðslu þess. — En frv., eins og það liggur fyrir, er alveg meingallað. Og eftir að hæstv. atvmrh. hefur svo oft, bæði fyrr og síðar, látið hér á Alþ. í ljós allan þann velvilja til útvegsins, sem hann er kunnur að, þá skil ég ekkert í því, að hann skuli hafa lagt þetta frv. fyrir eins og það liggur hér fyrir nú.

Hv. 2. landsk. þm. gat þess, að skuldaskilin mundu eflaust koma hart við allmarga fátæka menn í kaupstöðum úti á landi. Ég tók undir þetta í minni fyrri ræðu og vil ítreka það, að mörg af þeim fyrirtækjum, og líklega allflest, sem þessi skuldaskil koma hart við, eru engin milljónafyrirtæki, og mörg þeirra eru sameign útvegsmanna sjálfra. Og eins og þetta frv. liggur fyrir, þá er hætt við því, að þessi skuldaskil þrengi mjög að kosti margra þessara fyrirtækja.

Ég minntist svolítið á það í minni fyrri ræðu um þetta mál, að með gömlu skuldaskilasjóðslögunum frá 4935 var greiðsluhæfni þeirra skuldabréfa, sem þá voru gefin út vegna skuldaskila, miklu víðtækari en gert er ráð fyrir í þessu frv., þannig að það mátti segja, að þeir skuldareigendur, sem fengu þá greiðslur í skuldabréfum, gætu notað skuldabréfin nokkurn veginn sem reiðufé. En eins og þetta frv. liggur hér fyrir, þá eru skuldabréfin ekki gjaldeyrir til neins annars en til greiðslu á skuldum útvegsmanna til þeirra, sem fá þessi skuldabréf í hendur. Kröfuhafar verða í fyrsta lagi að afskrifa af sínum skuldum kannske 80, kannske 90, kannske 95% og fá upp í þetta skuldabréf, sem þeir verða að liggja með og geta ekki komið neinn veginn fyrir sig í peninga, en verða að liggja með, með 41/2% vöxtum, þangað til þau verða dregin út á sínum tíma. Það er ekki hægt að loka augunum fyrir því, hæstv. atvmrh., að þetta ákvæði í frv. er svo meingallað, að það hlýtur að stórspilla fyrir því, að útvegurinn úti um landið a.m.k. geti gengið með fullum krafti, jafnvel þó önnur skilyrði væru hagstæð fyrir hendi.

Í sambandi við þetta er sú breyt. gerð á frv., frá því að það lá fyrir hjá L.Í.Ú. til athugunar, að í staðinn fyrir að færa aftur um þrjú ár vangoldnar afborganir og vexti af lánum Stofnlánadeildar sjávarútvegsins og Fiskveiðasjóðs Íslands, sé jafnað niður þessu, sem vangreitt er, á lánstímann, sem eftir er. Nú vitum við, að eftir að búið er að gera þessa aðgerð, sem eru skuldaskilin, þá er bókstaflega ekki til neitt lánstraust hjá þessum útvegsmönnum. Og ég verð að segja, að með því útliti, sem nú er, eins og hæstv. atvmrh. alveg réttilega lýsir því, þá er það nokkuð mikil bjartsýni að gera ráð fyrir, að vélbátaútvegúrinn, sem ekki hefur á undanförnum árum getað staðið í skilum með árlegar jafnar greiðslur vaxta og afborgana í Fiskveiðasjóð og Stofnlánadeildina, muni geta bætt við hinar árlegu greiðslur vaxta og afborgana að miklum mun, frá því sem áður hefur verið.

Ég hefði haldið, að með því að hafa í lögum heimild til þess að gefa eftir þessi hallærislán, sem enginn hefur reiknað með, að væru innheimtanleg — a.m.k. ekki svo neinu næmi — þá gætu útvegsmenn meir bætt fyrir sér en þeir geta annars. Mér skilst, að með fullum eftirgjöfum á þessum skuldum gætu sennilega minnkað nokkuð greiðslur, sem færu fram í þessum mjög óálitlegu skuldabréfum. Og ég hygg, að það séu nokkur dæmi til þess a.m.k., að menn gætu sloppið við að greiða sínum skuldheimtumönnum hluta af skuldinni í þessum skuldabréfum, en gætu í staðinn útvegað sér eitthvert reiðufé, ef heimildin væri eins og L.Í.Ú. hefur lagt til, að hún væri í þessu efni. Og fyrir fyrirtæki, sem þarf að afskrifa stóra skuld, kannske hjá mörgum mönnum, og það ekki mjög ríkt fyrirtæki, þá hlýtur það að vera ákaflega mikill léttir, ef fyrirtækið gæti fengið greiðslu í reiðufé, en þyrfti ekki að taka við 15 ára skuldabréfum, sem það þó getur ekki gert neitt við annað en að láta þau liggja og bíða eftir, að þau verði dregin út. — Ég get ekki komizt hjá að benda hæstv. atvmrh. . á þetta í fullri alvöru og biðja hann að taka þetta rækilega til yfirvegunar fyrir næstu umr. málsins.

Það má vera, að einhverjir, sem hafa mikil völd í fjármálum, hafi komið inn í þetta frv. ákvæðum, sem hæstv. atvmrh. er ekki að öllu leyti til geðs. En ef svo er, þá hefur hann þá aðstöðu, ef hann vill við það ráða, að geta það. Og ég vildi mælast til þess, að ef hæstv. atvmrh. getur, við nánari athugun, séð, að nokkuð muni mega betur fara í þessu frv., eins og ég hef bent hér á, þá athugi hann þetta betur milli umr. og geri það, sem í hans valdi stendur, til að kippa því í lag. Ég er ekki í vafa um, að ef hæstv. atvmrh. beitir sér fyrir þessum umbótum, þá er það í hans valdi að koma þeim fram.