01.03.1951
Neðri deild: 76. fundur, 70. löggjafarþing.
Sjá dálk 1321 í B-deild Alþingistíðinda. (2737)

156. mál, almannatryggingar

Lúðvík Jósefsson:

Herra forseti. Ég vildi leiðrétta það, sem kom fram hjá hæstv. forsrh. Hann hefur ekki skilið ummæli mín, enda var hann víst ekki viðstaddur. (Forsrh.: Jú, ég hlustaði alveg.) Hæstv. ráðh. sagði, að ég hefði í ræðu minni haldið fram, að verið væri að mana ríkisstj. til að taka upp opinbert eftirlit með sveitarfélögum. Ég benti aðeins á, að í þeim tilfellum, sem dráttur væri á borgunum vegna viljaleysis, eða af því að illa væri á haldið, þá hefði ríkisstj. heimild til að gera einhverjar ráðstafanir gagnvart slíkum sveitarfélögum. Þetta benti ég á. Það var síður en svo, að ég manaði til að setja sveitarfélögin undir opinbert eftirlit. Þar eru orð mín ranglega túlkuð. Það er mikill munur á að benda á, að ríkisstj. hefur þetta vald í hendi, ef hún telur, að eitthvert sveitarfélag hafi að ástæðulausu dregið greiðslu. Tel ég ekkert við það að athuga. Ummæli hæstv. forsrh. eru algerlega röng og falla dauð niður. Það er einnig rangt, að sú leið, sem stungið er upp á í 3. gr. frv., þýði, að hann vilji ganga sem skemmst í þá átt að svipta sveitarfélögin yfirráðum yfir sínum málum. Það er helzt að ganga skammt, að leggja megi hald á allt að 25% álagðra útsvara í sveitarfélögunum, ef nokkur dráttur er á greiðslu til Tryggingastofnunarinnar! Það er sýnilegt, að það er verið að ganga lengra en nokkru sinni áður með því að ríkisstj. sé að blanda sér inn í mál sveitarfélaganna og taka af þeim ráðin. Þá vildi hæstv. forsrh. gera mikið úr því, að það væri stór eðlismunur á þeim útgjöldum sveitarfélaga, sem eiga að ganga til Tryggingastofnunar ríkisins, og fé því til hafnarframkvæmda, rafvirkjana o.fl., sem ríkissjóður þyrfti að greiða. Er svo ákveðið að miða útsvörin við það, sem hin gjöldin eru. Þau vanskil, sem orðið hafa hjá sveitarfélögum, miðað við vexti af hafnarframkvæmdum og rafvirkjunum, stafa af rekstrinum. Það eru dæmi til þess, að rekstrarútgjöld vegna hafna o.fl. hafi skollið á ríkissjóð vegna getuleysis hlutaðeigandi aðila. Þessi útgjöld bæjarfélaganna hafa því legið jafnskýrt fyrir og almannatryggingagjöldin. Ég get ekki skilið, að ef ríkissjóður þarf vegna ábyrgðar að greiða vegna rafveitna og hafna, greiði hann þá ekki vegna tryggingagjalda. Þetta á ekki að skilja þannig, að hugsunarhátturinn sé sá, að úr því að greitt er fyrir t.d. hafnir og rafvirkjanir, sé sjálfsagt, að ríkið greiði líka almannatryggingarnar. Það er ekki mín ætlun eða hyggja. Þetta eru aðeins hliðstæð útgjöld, og held ég, að vangreiðslur stafi af því, að geta er ekki fyrir hendi. Hæstv. forsrh. getur sjálfur gengið úr skugga um, hvort orsökin sé óstjórn og viljaleysi eða getuleysi. Komist hann að þeirri niðurstöðu, að það sé viljaleysi, getur hann kippt þessu í lag. Það er alger misskilningur, sem ég vil leiðrétta, að það geri ekkert til, þó það séu vanheimtur á greiðslum til Tryggingastofnunarinnar. Það er hið mesta vandamál, sem þarf að athuga gaumgæfilega, hvernig má leysa. — Ég er sammála hæstv. ráðh. um, að það ber að athuga allar þær leiðir, sem gætu orðið til að fyrirbyggja, að sveitarfélögin greiði þetta ekki. Ég held, að það séu engin rök, að þessi sérstöku útgjöld vegna trygginganna hafi í rauninni nokkra sérstöðu miðað við aðrar greiðslur. Væri það vandamál, ef ríkissjóður þyrfti að greiða mikið fyrir sveitarfélögin. Til er sú leið að láta ríkisstj. fá heimild til að taka hald á ákveðnum hluta af tekjum sveitarfélaganna, hvort sem það á við tryggingarnar eða annað, sem ríkið ábyrgist fyrir sveitarfélögin. Þessi leið getur torveldað nokkuð rekstur sveitarfélaganna og getur orðið til þess, að þau geta ekki veðsett sínar tekjur, því að annar aðili væri búinn að ná taki á þeim. Ég óttast, að ríkið sé hér að teygja sig inn á stærra svið en rétt er. Skal ég ekki ræða þetta frekar, ég hef lýst yfir skoðun minni á málinu.

Ég held, að það ætti að vera hægt að tryggja Tryggingastofnunina betur en nú er gert, án þess að gera það á þann hátt, sem segir í þessu frv. Hæstv. forsrh. ætti að kippa þessu máli til baka og athuga það betur fyrir næsta þing.