08.12.1950
Efri deild: 32. fundur, 70. löggjafarþing.
Sjá dálk 212 í C-deild Alþingistíðinda. (3318)

52. mál, fræðsla barna

Bernharð Stefánsson:

Herra forseti. Ég bið afsökunar á því, ef ég skyldi taka hér eitthvað fram af því, sem hv. frsm. n. hefur fram tekið, því að ég þurfti að bregða mér frá snöggvast, meðan hann var að tala, og heyrði ekki alla hans ræðu, en ég heyrði enda hennar, og á því virtist mér, að við værum sammála um meginatriði þessa máls.

Ég verð að láta það álit í ljós nú þegar, að mér virðist, að ef brtt. á þskj. 288 er samþ., þá sé frv. komið, þó að með öðru orðalagi sé, í mjög svipað horf og það var í fyrstu fram borið og sú breyt., sem samþ. var við 2. umr., að sumu leyti gerð að engu. Á ég þar aðallega við fyrsta lið þessarar brtt., en hann er um það, að á eftir 1. meginmálslið gr. bætist: „þegar fé er veitt til þess í fjárlögum.“ 1. meginmálsliður hljóðar þá þannig, ef brtt. verður samþ., með leyfi hæstv. forseta: „Ríkissjóður greiðir allt að helmingi stofnkostnaðar heimangönguskóla, en þrjá fjórðu hluta stofnkostnaðar heimavistarskóla og skólastjórabústaða í heimangönguskólum, þegar fé er veitt til þess í fjárlögum.“ Aftur á móti er í síðustu málsgr. frv., eins og það er nú, sagt, þegar rætt er um skilyrði fyrir styrkveitingum til skólabygginga, að eitt af þeim sé, að fé sé veitt til skólabygginga í fjárlögum.

Mér þykir slæmt, að hæstv. menntmrh. er horfinn burt úr d. aftur, en ég býst við, að hæstv. dómsmrh. sé þá eins fær um að svara spurningu, sem ég vil beina til hæstv. ríkisstj. og beini þá til hæstv. dómsmrh. Hún er sú, hvort það muni ekki vera rétt skilið hjá mér, að ef brtt. verður samþ., þá þýði 1. liður hennar það, að það megi ekki veita ríkisstyrk til neinna skóla, nema fé sé veitt til þess í fjárl. sérstaklega. Ég er ekki í nokkrum vafa um, að ef um hafnargerðir eða einhverjar aðrar framkvæmdir væri að ræða og svona væri komizt að orði, þá mundi það þýða það, að veita yrði fé í fjárl. sérstaklega til þeirra framkvæmda, og þá m. ö. o., að það yrði að koma til Alþingis að skipta byggingarfénu á milli hinna einstöku staða, ef minn skilningur er réttur. Það er alltaf álitamál, hvort fela á einstökum embættismönnum að ráða framkvæmdum eða hvaða framkvæmdir eru inntar af hendi, sem ríkið leggur fé til, og að hve miklu leyti Alþingi á að hafa það með höndum. Mín skoðun er sú, að ef treysta má embættismönnunum, sem til þess eru settir að fjalla um hinar einstöku starfsgreinar, þá sé það öruggari trygging fyrir réttlátri skiptingu, að hinir einstöku embættismenn séu látnir annast hana heldur en Alþingi, og það er vegna þess, að um svona mál kemur alltaf togstreita og margir hagsmunir geta komið þar til greina. Ég skal þó játa það, að það getur þó átt sér stað, að embættismaður misbeiti valdi sínu svo mikið, að það sé trygging í því, að Alþingi geri það. Það er eins og með allt annað, að einstakur maður getur misnotað vald sitt, en ef maðurinn er samvizkusamur og góður, þá er meiri trygging í því, að málin séu í höndum hans, en ef fleiri fjalla um. Ég var að vísu í fyrra fylgjandi frv. og flm. að því, þar sem ætlazt er til að taka valdið úr höndum eins ákveðins embættismanns, en það var af þeirri ástæðu, að það var alveg augljóst, að héruð landsins höfðu verið beitt svo miklu misrétti í því efni, að við það var ekki hægt að una, og hefur nú nokkur bót á því ráðizt, en það er mín meginskoðun, að í flestum tilfellum sé það öruggara, að nákunnugur embættismaður fjalli um þetta, en Alþingi skipti svona fé. Og þegar um það er að ræða, þá held ég, að reynslan styðji það ekki á nokkurn hátt, að það sé ástæða til að taka þetta vald úr höndum fræðslumálastjórnarinnar. Það mun nú aðallega vera fræðslumálastjóri, sem ákveður um þetta mál, en fyrst þarf samþykki menntmrh., og ég hef ekki heyrt miklar kvartanir, hver sem hefur verið menntmrh. og hvaða stj. sem setið hefur, að héruðum eða skólum hafi verið mismunað eftir atvikum, hvað þetta snertir.

Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta. Aðalerindi mitt með því að kveðja mér hljóðs var að fá úr því skorið, bæði hjá hæstv. menntmrh. og hæstv. dómsmrh. einnig, hvort á því leiki nokkur tvímæli, að ef brtt. verður samþ., þá verði að samþ. í fjárl. sérstaka fjárveitingu til hvers skóla.