29.11.1950
Sameinað þing: 19. fundur, 70. löggjafarþing.
Sjá dálk 221 í D-deild Alþingistíðinda. (4081)

15. mál, atvinnuaukning í kaupstöðun og kauptúnum

Frsm. minni hl. (Finnur Jónsson):

Herra forseti. Ég vildi spyrja hæstv. forseta, hvort hann vissi, hvort hæstv. forsrh. muni verða hér viðstaddur þessa umr. Hann vékst undan að ræða um atvinnumál í Nd. í gær, og taldi ég þá eðlilegt, að hann mundi tala í sambandi við afgreiðslu þessarar till., sem hér er til umr. Ég hefði því eindregið viljað óska, að hann væri hér viðstaddur þessa umræðu, af því að þetta heyrir undir hans ráðuneyti. — (Forseti: Hæstv. ríkisstjórn mun hafa farið á fund og mun ekki geta mætt hér á milli klukkan 3 og 4, en þar sem málið hefur þegar legið í n., ætti að vera hægt að halda umr. áfram þrátt fyrir það. En nú sé ég, að hæstv. forsrh. er mættur hér á fundinum, svo að umr. ætti að geta haldið áfram.) — Það var ánægjulegt að heyra um hinar ágætu undirtektir hæstv. ríkisstj., sem hv. frsm. meiri hl. allshn. var að segja frá, en undirtektir hér á Alþingi eru ekki nógar, og ef hv. frsm. hefði kynnt sér, hvað hér er um að ræða, þá hefði hann varla talað eins og hann gerði um liðlegar undirtektir og úrbætur hæstv. ríkisstj. í þessum efnum. Hann sagði, að ríkisstj. hefði haft sérstaka menn til að athuga atvinnulíf og atvinnuhorfur. Mér er kunnugt af bréfi frá hæstv. félmrh., að hann hefur falið fiskábyrgðarnefndinni að athuga þetta, en mér er kunnugt um, að hún hefur ekkert samband haft við forráðamenn bæjarfélaganna, a. m. k. ekki á Vestfjörðum. Bæjarstjórinn á Ísafirði sagði, að fulltrúi í stjórnarráðinu hefði hringt til sín og spurt nokkurra spurninga um atvinnuástand og atvinnuhorfur á staðnum, og væri það það eina, sem komið hefði frá ríkisstj., og ekkert hefði heyrzt frá fiskábyrgðarnefndinni. Og er þetta það eina samband, sem mér er kunnugt um, að ríkisstj. hafi haft við bæjarfélögin, a. m. k. á Vestfjörðum, og ekki hefur verið spurzt fyrir nema á Ísafirði. Ég held, að þetta samtal hafi farið fram einhvern tíma á milli 15. og 20. þ. m. Till. þessi var lögð hér fram 12. okt. og vísað til n. 18. okt., tekin þegar fyrir þar, eða þann 19. okt., og send félagsmálaráðuneytinu, Alþýðusambandinu og Vinnuveitendasambandinu til umsagnar. Alþýðusambandið svaraði þegar 20. okt. og benti á, að það hefði þegar 13. s. m. skrifað ráðuneytinu og bent á nauðsyn þess að skipa nefnd til að athuga atvinnuástand í kaupstöðum og kauptúnum og tryggja atvinnu þar. Alþýðusambandið segir einnig, að það óski þess eindregið, að till. þessi verði samþ. óbreytt eins og hún var lögð fram. — Frá Vinnuveitendasambandinu hefur ekkert svar borizt enn, en það er skiljanlegt, þar eð nýlega hefur orðið þar andlát og mannaskipti. Sem annar flm. þessarar till. hef ég gengið hart eftir því við formann allshn., hv. þm. Vestm., að hann gengi eftir svari frá félagsmálaráðuneytinu, en það barst svo þann 10. nóv., og þar segir, að ráðuneytið hafi látið fara fram rannsókn á atvinnuhorfum á einstaka stað og gert ráðstafanir til að bæta úr því. Ég vil nú spyrja hæstv. félmrh., hvar þessar athuganir hafa verið gerðar, og hvaða ráðstafanir hafi verið gerðar til að bæta úr atvinnuástandinu á viðkomandi stöðum. Mér er ekki kunnugt um, að annað hafi verið gert í þessum efnum en ég skýrði frá áðan, og í kaupstöðum og kauptúnum sjást þess engin merki. Bæjarstjórnirnar á Ísafirði og Siglufirði, sem báðar eru skipaðar að meiri hluta andstæðingum Alþýðuflokksins, hafa sent eindregnar óskir sínar um, að till. þessi verði samþ., og sama má segja um fjölmarga aðila aðra, svo sem samband verkalýðsfélaganna á Vestfjörðum. Með það fyrir augum, sem ég sagði áðan, þá tei ég, að engar alvarlegar athuganir hafi farið fram í þessum efnum, og enn síður, að nokkrar ráðstafanir hafi verið gerðar til að bæta úr ástandinu og til atvinnuaukningar á þeim stöðum, sem verst eru settir, og verð ég að láta í ljós undrun mína, að jafngrandvarir menn og skipa meiri hl. allshn. skuli telja það lítinn ávinning að skipa nefnd til að gera till. um aukningu á atvinnulífinu, þar sem þess sé þörf, þar sem ríkisvaldið láti sig þetta mál miklu skipta og ríkisstj. hafi haft þetta mál til ákvarðana og úrræða, og mun hæstv. félmrh. væntanlega skýra hv. þm. frá þessum ákvörðunum og úrræðum hæstv. ríkisstj. hér á eftir, en mér er ekki kunnugt um þessi úrræði, og þau eru áreiðanlega ekki kunn úti á landi, þar sem atvinnuleysið er tilfinnanlegast. Í umr. um aðra till. hér í þinginu var vikið að atvinnuleysinu á Vestfjörðum. Það var bent á, að ekkert hraðfrystihús væri þar starfandi, og vélbátar, sem byrjuðu venjulega að róa um miðjan okt., væru enn ekki byrjaðir róðra. Síðan þetta var hefur togaraverkfallið leystst og togarar farið á karfaveiðar, og hefur nokkuð af afla þeirra verið lagt upp hjá hraðfrystihúsum á Vestfjörðum, og hefur það eitthvað örlítið bætt úr atvinnuleysinu. Þá hafa smærri bátar eitthvað byrjað róðra, en stærri bátar liggja vegna skulda, sem á þeim hvíla, og geta af þeim ástæðum ekki róið, jafnvel þó að þeim væri það annars fært með því verði, sem er þó annars á öllu, sem til útgerðarinnar þarf. Á haustvertíðinni á Vestfjörðum hefur oft verið flutt út sem svaraði 10 þús. smálestum af fiski, slægðum með haus, en nú þykir mér ekki líklegt, að þessi útflutningur nemi meiru en 2–3 þús. lestum, ef hann nær þá því. Flestir þeirra manna, er þessa atvinnu stunda, hafa komið allslausir heim af síldveiðunum, og eiga það litla kaup, sem þeir fengu á síldveiðunum, inni, og fjölskyldur þeirra hafa verið atvinnulausar yfir sumarið, og enn þjáir atvinnuleysið þetta fólk. Ég hitti í gær mann frá Bolungavík, og sagði hann, að nokkrir bátar væru byrjaðir að róa þar, en öfluðu ekkert og væri þar hið versta atvinnuástand, og svipað mun vera ástandið á öðrum verstöðvum þar vestra. Þegar atvinnuleysisskráning fór fram á Ísafirði í okt., voru þar um 100 atvinnuleysingjar, og námu meðalmánaðartekjur þeirra 8–9 hundr. kr., og sjá allir, hve erfitt muni vera að lifa á slíkum launum, þegar þar við bætist svo áframhaldandi atvinnuleysi. Af viðtali við bæjarstjórann á Ísafirði er mér einnig kunnugt, að nokkrar fjölskyldur hafa neyðzt til að leita til sveitarinnar, þó að fólkið sé allt af vilja gert til að vinna fyrir sér sjálft. En svo er auk þess annað, sem er mjög alvarlegt, en það er flótti fólksins frá staðnum. Allir, sem vettlingi geta valdið og með nokkru móti geta pínt sig inn í eitthvert húsnæði hér við Faxaflóa, þrengja sér þar inn, oftast í óviðunandi húsnæði, og flytja þar með burt af staðnum. Þessi flótti fólksins til Suðurlandsins hlýtur að verða alvarlegt áfall fyrir landsbyggðina og draga á eftir sér alvarlegan dilk, ef ekki verður spornað við því í tíma, en það er nú svo komið, að allir, sem geta losnað, flytja utan af landi og hingað að Faxaflóa. Ef afli bregzt svo hér og kemur aftur á heimamið þeirra, þá standa skipin þar mannlaus og framleiðslutækin á þessum stöðum geta ekki starfað sökum skorts á vinnuafli, og geta því þessir fólksflutningar orðið til stórvandræða fyrir þjóðina í heild. Þetta er svo stórt atriði, að það eitt út af fyrir sig ætti að vera nægilegt til þess, að Alþ. setti sérstaka n. til að athuga málið. Málið er því tvíþætt, annars vegar er atvinnuleysið hjá þessu fólki nú í haust, og hefði þurft að gera ráðstafanir núna eins og gert var í fyrra til að hjálpa vélbátaflotanum á Vestur- og Norðurlandi til að komast á flot. Hinn þátturinn er svo fólksflutningarnir, sem öllum er mikið áhyggjuefni, hvort heldur sem þeir eru búsettir hér við Faxaflóa eða annars staðar á landinu. Ég verð því að lýsa undrun minni yfir því, að þessi till., sem ekki leit út fyrir að kosta ríkissjóð mikið fé, þar sem ekki var gert ráð fyrir, að nefndin yrði launuð úr ríkissjóði, heldur yrðu nefndarmenn tilnefndir af samtökum atvinnurekenda og launþega og formaður tilnefndur af ríkisstj., skuli ekki hata fengið betri viðtökur hjá hæstv. ríkisstj. og stjórnarflokkunum. Það má ef til vill líta svo á, að með karfaveiðunum sé leystur allur vandinn í þessum efnum. Togari Hafnarfjarðarkaupstaðar hefur nú lagt þar upp hluta af afla sínum úr tveim veiðiferðum, og ef menn halda, að það sé til stórkostlegrar bótar á atvinnuástandinu þar, þá fara þeir villir vegar. Karfanum úr fyrstu veiðiferðinni var skipt á milli Ísafjarðar og annarra verstöðva þar vestur frá, og nam vinna við það 360 dagsverkum fyrir karla og 120 dagsverkum fyrir konur. Menn geta því séð, að þetta er ekki mikið til að bæta úr hinu slæma ástandi, sem ríkjandi er. Á öllum stærri bátunum hvíla nú sjóveð, og það verður ekki hægt að hreyfa þá fyrr en það verður leyst og gerðar verða ráðstafanir til, að þeir hafi sæmilegan rekstrargrundvöll. Nú er svo komið, eins og ég benti á áðan, að haustvertíðin á Vestfjörðum hlýtur að verða að mjög litlu gagni á þessu ári, en hún hefur oft verið ein aðalstoð Vestfirðinga, því að venjulega dregur úr veiðunum eftir áramótin. Það er því mjög óheppilegt, að ekki er hægt að fá hæstv. ríkisstj. til að koma auga á þetta og gera í tíma ráðstafanir til hjálpar. Þessu er dálítið öðruvísi farið hér við Faxaflóa, þar sem vertíð byrjar venjulega ekki fyrr en í janúar, og hér hefur verið allgóð reknetaveiði í haust, en fyrir Vestfirðinga er of seint að gera engar ráðstafanir fyrr en eftir áramót. Það hefur nú oft orðið svo hér í okkar ágæta Alþ., að réttur minni hlutans eða stjórnarandstöðunnar jafnvel til að fá fram sanngjarnar till. virðist vera lítill, og það er kannske ekkert nýtt í tíð hæstv. núv. ríkisstj., en ég held, að við ættum að athuga það svolítið, að við, með því að gera rétt minni hl. hér sem minnstan, erum um leið að gera hlut fólksins í landinu svo lítinn, að við með því móti erum að skapa vandlæknuð þjóðfélagsvandræði. Ég vil því beina því til hæstv. félmrh. og hv. allshn., að þau taki núverandi afstöðu sína til málsins til athugunar, því að hún er hvorki landinu til góðs né hæstv. ríkisstjórn til framdráttar.