07.02.1951
Sameinað þing: 39. fundur, 70. löggjafarþing.
Sjá dálk 379 í D-deild Alþingistíðinda. (4433)

909. mál, vínveitingaleyfi lögreglustjórans í Reykjavík

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson):

Herra forseti. Hv. þm. Ísaf. talaði skilmerkilega um þetta mál, eins og hans var von og vísa, en vildi þó halda því fram, að á seinni árum hafi myndazt um þetta mál alveg nýjar venjur. Ég get skýrt frá því, að árið 1945 voru samtals veitt hér í bænum 151 vínveitingaleyfi, til staða, þar sem opinber aðgöngumiðasala var. Þar á meðal voru íþrótta- og ferðafélög, Stúdentafélagið og önnur skólafélög, slysavarna- og líknarfélög, og þannig mætti lengi telja. Ég hef sem sagt enga ástæðu til þess að ásaka einstök félög eða vera með skemmtiþátt eins og hv. þm V-Húnv., en ég tel rétt að skýra frá þessu. Ég segi þetta ekki til þess að hallmæla hv. þm. Ísaf., enda heyrðu þessi mál ekki undir hann allan þennan tíma, af því að Pétur Magnússon tók við meðferð þeirra mála einhvern tíma á árinu 1945, og hann gaf út þá reglugerð, sem hér er um að ræða. En það breytir ekki því, að þessi háttur var að meginstefnu til upp tekinn á árinu 1945. Ég hef rakið eitt tilfelli alveg aftur í forneskju, af því að það er mér svo kunnugt. En ég sé ekki ástæðu til þess að rekja þetta í einstökum atriðum, enda er það erfitt því að leyfin hafa ekki verið geymd svo til hlítar. En það er greinilegt, að hér er um gamla reglu að ræða. Það má segja, að leyfisveitingar hafi aukizt, en það kemur af því, að veitingahúsin eru fleiri. Það er staðreynd, sem er óhagganleg. Úr því að farið er að veita leyfi á annað borð með þeim hætti, sem hér er gert og um er deilt, þá er það ómögulegt fyrir yfirvöldin að greina á milli um það, hvaða veitingahús eigi að fá leyfin, heldur verður að veita þetta öllum veitingahúsum, sem ekki brjóta sérstaklega af sér, annars eru viðkomandi yfirvöld sökuð um hlutdrægni eða ívilnun sérstökum aðilum til handa.

Út af því, sem hv. 6. landsk. þm. sagði, — en hann talaði einnig tiltölulega hóflega um þetta mál, — að hv. 5. þm. Reykv. talaði um þetta frá hagsmunahlið eins veitingahúss, — en við þurfum ekki að fara í neinar grafgötur um, hvaða hús það er, sem þm. á við, en það er Sjálfstæðishúsið, — þá er það sýnilegt á tölum frá árinn 1945, sem teknar eru áður en Sjálfstæðishúsið tekur til starfa, að sá sami háttur hefur verið tekinn þá upp um þetta sem nú er að meginstefnu til. Ef ætlunin hefði verið að beita hlutdrægni, þá hefði það verið hægt fyrir dómsmrh. síðustu 4 ár að láta Sjálfstæðishúsið fá vínveitingaleyfi og taka það af Hótel Borg. En Sjálfstæðishúsið hefur ekki orðið fyrir neinni ívilnun í þessu efni, það fullyrði ég. Og ég hef reynt að fylgjast með því, að það væri ekki gert, til þess að ekki væri hægt að bera sakir á mig af þeim sökum.

Ég vil drepa á það hér, að ég var sakaður í blaði einu í haust fyrir að hafa þá um skeið tekið vínveitingaleyfi af Vetrarklúbbnum svokallaða, og stóð í því blaði, að þá ætti líka að gera ráðstafanir gegn Sjálfstæðishúsinu. Sannleikurinn er sá, að það komu upp viss alvarleg mistök í sambandi við rekstur þessa Vetrarklúbbs, og það var höfðað mál gegn þeim, sem báru ábyrgð á því. Ef um sams konar tilfelli hefði verið að ræða hjá Sjálfstæðishúsinu, þá hefði ég vitanlega látið höfða mál á hendur þeim, sem þar eiga hlut að máli. Og því var haldið fram í einu blaði hér, að það lægi kæra fyrir og hefði legið fyrir á Sjálfstæðishúsið, og var gefið í skyn, að hún hefði verið þögguð niður. En sú kæra var þannig til komin, að einn af veitingamönnum í Vetrarklúbbnum fór með fylgdarliði í Sjálfstæðishúsið og fékk keypt vín 5–10 mín. seinna en vera átti. Og vitanlega voru þeir, sem ábyrgð á þessu báru, dregnir fyrir lög og dóm, eins og lög gera ráð fyrir. Það væri alveg eins hægt fyrir mig, ef ég vildi sakfella einstaka aðila, að láta hlæja að hv. þm. og hans ákefð í þessum efnum, vegna þess að það er nú svo, að í þessu máli eru allir brotlegir og koma allir við sögu, bæði stjórnmálaflokkar og aðrir. Ég tel þetta því þjóðfélagslegt vandamál, sem verið er að ræða til þess að finna á því lausn, en ekki til þess að ná sér niðri á tilteknum aðilum.

Það dylst engum, sem hlýddi á ræðu hv. þm. V-Húnv., af hvaða toga hans málflutningur var spunninn. Ég ætla ekki að rekja það frekar eða af hverju hann heimtar, að ég höfði mál á hendur lögreglustjóranum í Reykjavík, það er vegna þess, — ja, ég skal láta það kyrrt liggja og ræða um það, þegar hv. þm. hefur tækifæri til þess að svara, — en ég veit ekki, hvernig hann færi út úr þeim umr., ef í það fer, sízt ef hann álítur, að það skipti ekki máli um skilning á reglugerðinni og hvernig hún er framkvæmd. Ég held, að enginn maður lesi þessa reglugerð svo, að hann sé ekki í mjög miklum vafa um skilning á henni. Menn tala hér um, að hér sé um augljóst brot að ræða. Ég geri mér ekki ljóst, að slíkt augljóst brot sé um að ræða. Og við heyrðum vitnisburð fyrrv. dómsmrh., hv. þm. Ísaf., um það, hvernig með þessi mál var farið í hans tíð.

Við vorum hér um síðustu helgi á fundi, þar sem Alþ. þurfti sjálft að setja löggjöf til þess að leiðrétta fyrri löggjöf sína, sem sett var mánuði áður, vegna ágreinings um skilning á henni. Svo er talað um þetta eins og einhvern fáheyrðan atburð, sem ekki hafi skeð áður, að vafi geti verið um skilning á samþykktri löggjöf. Og hv. þm. V-Húnv. og jafnvel hv. 6. landsk. þm. vilja láta fyrirskipa okkur að framkvæma löggjöfina eftir þeim skilningi, sem þeir hafa á þessu máli. En það liggur ekki svona einfalt fyrir. Það liggur svo fyrir, að um langt skeið hefur löggjöfin verið skilin á sama veg og hún nú er framkvæmd. Og það er mjög erfitt að átta sig á, hvað felst í sjálfri reglugerðinni. Og ef á að taka ákvæðin alveg bókstaflega, þá er ekki hægt að leyfa vínveitingar í einu einasta veitingahúsi, því að veitingahúsin græða á því. En það er bersýnilega ekki tilætlun reglugerðargjafans. Það liggur enn fremur fyrir, að í sumum tilfellum, þar sem vínveitingaleyfi er ekki veitt, þá er ástandið í áfengismálunum á þeim skemmtunum jafnvel enn svívirðilegra og hraklegra en þar, sem leyfin eru veitt, og það er vissulega stórt atriði í mínum huga.

Nú liggur enn fremur fyrir, sem hv. þm. Ísaf. upplýsti, að l. um skemmtanaskatt og skemmtanahald er svo fyrir komið, að það er ákaflega erfitt fyrir heilbrigð félög að halda skemmtanir í atvinnuskyni, nema einhverjar krókaleiðir séu farnar. Allt eru þetta staðreyndir. Þið skuluð vera vissir um það, að hvorki lögreglustjórinn í Reykjavík né heldur þau félög, sem menn eru nú að velta sér upp úr að svívirða, gera það að gamni sínu að hafa þann hátt á sem nú er. Og það er vitað mál, að forustumenn þessara félaga eru margir hverjir bindindismenn sjálfir og því stuðningsmenn þessa holla málefnis. Þeir hafa neyðzt út í þetta af ástæðum, sem nokkuð hefur verið vikið að.

Það er vitað mál, að lögreglustjórinn sjálfur er mjög áhugasamur og ágætur starfsmaður og einstaklega reglusamur, og drykkjuskapur hlýtur auk þess að vera mjög til þess að gera honum erfiðara hans starf. Það eru því vissar ástæður, sem leiða til þess, að leyfin hafa verið veitt í svo ríkum mæli eins og verið hefur.

Hins vegar skal ég fúslega viðurkenna, að í þessum málum er ekki viðunanlegt ástand nú og að þau þurfa umbóta við, og ég lofa mínum atbeina um endurskoðun í því sambandi. Ég tel eðlilegt, að þetta sé athugað í sambandi við endurskoðun á áfengisl.

En ég læt ekki hræða mig með gífuryrðum eða gamanyrðum til þess að viðurkenna, að hér hafi verið um brot á móti lögum og reglugerð að ræða, þegar jafneindregin venja og almennur skilningur er fyrir hendi um þetta eins og nú er.

Ef hv. þm. V-Húnv. vill koma sökinni á einhvern, þá er honum sæmst að bera fram sakir á mig og koma fram vantrausti á mig, í stað þess að ætlast til þess, að ég höfði mál á hendur lögreglustjóranum í Reykjavík fyrir það, að hann hafi brotið af sér. Það mun ég ekki gera, því að hann hefur að mínum dómi ekki brotið af sér.