19.04.1955
Neðri deild: 74. fundur, 74. löggjafarþing.
Sjá dálk 1062 í B-deild Alþingistíðinda. (1227)

183. mál, húsnæðismál

Hannibal Valdimarsson:

Herra forseti. Þegar núverandi ríkisstj. settist að völdum, þá var því yfir lýst, að hún ætlaði að gera stórátak í byggingarmálum landsmanna, sér staklega að því er snerti íbúðarhúsnæðismálin. Loforð stjórnarinnar í þessum málum eru prentuð hér upp í aths. með frv. því, sem ríkisstj. hefur lagt hér fram, og loforðin eru orðrétt á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta:

„Tryggt verði aukið fjármagn til íbúðarhúsabygginga í kaupstöðum, kauptúnum og þorpum og lögð áherzla á að greiða fyrir byggingu íbúðarhúsa, sem nú eru í smíðum, og lagður grundvöllur að því að leysa þetta vandamál til frambúðar.“

Þetta eru gullin loforð, það verður ekki annað sagt, því að það á ekki aðeins að leysa þetta mál á líðandi stund, heldur ganga svo vel til verks, að þetta vandamál verði leyst til frambúðar.

Það er ekki að furða, þó að með þessi loforð í huga hafi oft verið spurt á þessu langa þingi: Hvenær koma till. ríkisstj., hinar margboðuðu, í húsnæðismálunum? Og nú fyrir nokkrum dögum, þegar þingið hefur setið á sjöunda mánuð, kemur þetta frv., og er skýrt frá því, að það hafi verið mikill viðbúnaður við undirbúning þess, það hafi verið skipuð mþn. til þess að rannsaka þetta mál. Þessi n. var skipuð 5 mönnum og hóf störf á miðju sumri 1954. Mannval mikið var í n.: Benjamín Eiríksson bankastjóri sem formaður, Björn Björnsson hagfræðingur Reykjavíkurbæjar, Hannes Jónsson félagsfræðingur, Hilmar Stefánsson bankastjóri og Jóhann Hafstein bankastjóri. Og síðan var bætt mönnum í n., þegar komið var fram á árið 1955, tveim fulltrúum frá Landsbanka Íslands, þeim Gunnari Viðar bankastjóra og Jóhannesi Nordal hagfræðingi. Og svo er hér lýst störfunum hjá þessari viðamiklu nefnd, að hún aflaði sér efnis til þessarar frumvarpssmíðar viða úr löndum, kynnti sér lánsfjárkerfi varðandi húsnæðismál á Norðurlöndum, í Vestur-Þýzkalandi og Bretlandi, og byggir þannig í till. sínum á reynslu hinna fremstu þjóða í þessum málum. Síðan hefur n., að mér skilst, samið frv., en það frv. er þó ekki lagt fyrir Alþ., sem svona var vel undirbúið, heldur segir í grg.:

„Uppistaðan í frv. því, sem hér liggur fyrir, er fengin úr þessu frumvarpsuppkasti n. og þeim till. og álitsgerðum, sem n. hefur samið. Í því fólust till. um nokkru meiri bein fjárframlög en gert er ráð fyrir í þessu frv., en ekki þótti fært að taka það með að svo stöddu.“

Þetta frv. er því ekki frv. þessarar ágætu n., heldur aðeins byggt á því og dregið úr till., sem okkur er gefið í skyn að hafi falizt í hinu frv.

Ég fæ ekki annað séð en að það felist tiltölulega fá þýðingarmikil nýmæli í þessu frv., og hefði mig rekið í rogastanz, ef þetta hefði verið allur ávöxturinn af rannsóknum nefndarinnar í flestum Evrópulöndum, því að satt að segja er þó vitað um stórfelldari átök, sem gerð hafa verið í húsbyggingarmálum í Vestur-Evrópu eftir stríð, heldur en þau, sem örlar á í þessu frv. Það er þó ekki hægt að segja, að það séu engin nýmæli í þessu frv., því að það er t.d. ætlazt til, að sett verði upp mikið skrifstofubákn samkv. 1. gr., og samkv. 2. gr. á húsnæðismálastjórnin að gangast fyrir tæknirannsóknum og kynningu á nýjungum í byggingariðnaði með sýningum, námskeiðum og útgáfu rita. Það á að hefja, bókaútgáfu samkv. þessu frv., það á að halda námskeið, og það á að halda sýningar. Það getur vel verið, að þetta hafi þýðingu fyrir framtíðina, en eitthvað hefði ég nú talið að væri meira aðkallandi í beinum framkvæmdum til útrýmingar húsnæðisvandræðunum hér á landi heldur en útgáfa ritlinga og að setja á stofn námskeið í þessum efnum. Áreiðanlega þarf ekki að halda nein námskeið fyrir húsnæðisleysingja í sambandi við þessi mál. Þeir vita, hvar skórinn kreppir.

Það er svo meginefni þessa máls, að þau lán, sem veita skal samkv. þessu frv., eru svo lág, eins og rækilega hefur verið sýnt fram á í umr. um málið, að það er engum fátæklingum fært að notfæra sér annars það, sem jákvætt er í þessu frv. Það útilokast þegar af því, að lánin eru svo lág, að efnalausir menn geta ekki byggt samkv. því. Þar að auki eru vextirnir svo háir, að það er á áttunda prósent, sem á að borga þarna í vexti, en samkv. íslenzkum l. mun 8% vera markið, sem okur er miðað við, svo að vextirnir í þessu frv. eru uppi við markið, sem er „definerað“ sem okur í íslenzkum lögum.

Þetta tvennt er í raun og veru aðalatriðið í sambandi við lausn húsnæðismála í landinu. Það er, hvort hægt er að fá aðgang að lánum, sem séu svo há, að nái yfir það mikinn hluta byggingarkostnaðarins, að efnalítið fólk geti staðið straum af afganginum, og svo hitt, hvaða vextir skuli greiðast, og þegar vextirnir eru komnir á áttunda prósent, þá fell ég í stafi yfir þeim útreikningum, sem eru tvímælalaust réttir, að þá verði leiga eða kostnaður við að búa í tiltölulega litilli íbúð á nítjánda hundrað krónur á mánuði.

Það er því niðurstaða mín af fljótlegri athugun á frv., að það sé að svo litlu leyti fullnæging á hinum gullnu loforðum ríkisstj. í þessum málum, að það geri hvorki að leysa húsnæðismálin í bráð né lengd, og alls ekki til frambúðar, eins og lofað var.

Undir umr. munu hafa verið lagðar hér fram brtt. við frv., — brtt., sem er ekki kastað hér fram umhugsunarlítið, heldur hefur verið unnið að mjög gaumgæfilega og mundu gera frv., ef þær fengjust samþ., mun líklegra til þess að koma að gagni, og er þó reynt af tillögumönnum sýnilega að halda sér við það, að það væri vel framkvæmanlegt fyrir ríkið að eiga að veita byggingarmálunum aðstoð á grundvelli frv. svo breytts. Það er ekki farið út í neinar öfgar að því er snertir það, sem fram á er farið í brtt. Og þó að ég hafi oft verið undrandi yfir því, hve hæstv. ríkisstj. getur leyft sér að vera fjarverandi, þegar merk mál eru rædd og þau, sem eru talin til hinna stærstu mála í stefnuskrá ríkisstj. og á loforðalistanum þar, þá hef ég þó sjaldan eða aldrei orðið eins undrandi og að hæstv. ríkisstj. skyldi leyfa sér að vera fjarverandi við umr. þessa máls hér á kvöldfundinum í gærkvöld og þannig eins og hún láti sér alveg á sama standa um það, hvernig undirtektir þetta mál fær, hvernig það er rætt og hvaða tillögur koma fram í sambandi við það. En þessar till. eru tvímælalaust þess virði, að hæstv. ríkisstj. hlýði á túlkun þeirra og kynni sér þær, því að þær eru stórlega til bóta á frv., frá hvaða sjónarmiði sem á það er litið, ef yfirleitt er átt við það, að þetta frv. eigi að bæta úr neyð þeirra, sem verst eru haldnir af húsnæðisbölinu. Ég skal ekki fara út í einstök atriði þessara till., en lýsi því yfir, að ég er þeim í einu og öllu samþykkur og teldi frv. mun aðgengilegra, ef því fengist breytt á þann veg, að meginefni þeirra yrði tekið upp í það.

Ég get ekki ímyndað mér það, að hæstv. ríkisstj. hafi gert sér í hugarlund, að lán, sem að hámarki til mega vera 100 þús. kr., en mun þó yfirleitt vera gert ráð fyrir að séu ekki hverri en 70–80 þús. kr. á íbúð, leysi þann vanda fyrir fátæku fólki að geta eignazt íbúð yfir höfuð sér. Og ég held, að hæstv. ríkisstj. hafi ekki heldur getað dottið það í hug, að vextirnir, 7 eða 71/4%, væru þeir vextir, sem fátæklingar réðu við af sínum tekjum. En þegar húsaleiga er komin upp í 18–19 hundruð kr. á mánuði og fullvinnandi verkamaður hefur 2900 kr. kaup, þá sjá allir, að það er langsamlega utan við ramma þess mögulega, að maður í verkamannastétt með hinar fyllstu verkamannstekjur geti ráðið við slíkan húsaleigukostnað, því að þegar búið er að borga ljós og hita með slíkri íbúð, þá er komið á þriðja þúsundið, og tekjurnar eru brúttó innan við 3000.

Ég tel því, að ef brtt. fást ekki samþykktar eða aðrar þvílíkar umbætur á frv., verði ekki gerlegt fyrir þá menn, sem vilja fá einhverja úrlausn á húsnæðismálum húsnæðisleysingjanna, annað en að greiða atkv. á móti frv. eins og það er. Ég held, að það sé svo fjarri því, að það geti heitið úrlausn á húsnæðisvandamálinu, að það væri langbezt komið þannig, að það væri fellt frá afgreiðslu. En í seinustu lög skal maður þó alltaf vona það, að góðar till. fái áheyrn og verði samþ., og þannig gæti sem sé farið, ef till. þær, sem nú liggja hér fyrir á þskj. 592, frá minni hl. fjhn., yrðu samþykktar. Þá væri þó frv. orðið svo umhreytt, að það gæti e.t.v. komið að einhverju gagni til lausnar einhverjum hluta af þessu stórkostlega þjóðfélagsvandamáli.