26.10.1954
Neðri deild: 9. fundur, 74. löggjafarþing.
Sjá dálk 164 í C-deild Alþingistíðinda. (2140)

64. mál, byggingasjóður kauptúna

Hannibal Valdimarsson:

Herra forseti. Það er rétt hjá hv. frsm., að ég skildi það fyllilega á framsöguræðu hans, að hann teldi á því höfuðnauðsyn að sérstök lánsstofnun væri fyrir þorpin og kauptúnin í landinu. Hins vegar sé ég það hvorki af grg. né varð þess áskynja af ræðu hans, hvaða sérástæða lægi til grundvallar því, að húsnæðisbyggingarmál þess fólks, sem í kauptúnunum býr, sé með einhverjum sérstökum hætti öðruvísi en annars staðar í fjölbýli, þannig að það þurfi að vera sérstök lánsstofnun út af fyrir sig, sem leysi þetta mál. Það er nákvæmlega sama, sem þarf að leysa í kauptúni eins og í stærri kaupstað. Það þarf að hjálpa viðkomandi einstaklingum til þess að koma upp íbúð yfir sig og sína. Og þar sem gera má ráð fyrir, að efnahagur fólksins sé sízt betri í smákauptúnunum en í kaupstöðunum, þá þarf sú aðstoð, sem veitt er íbúum kauptúnanna, að vera að öllu leyti sambærileg við þá aðstoð, sem veitt er í kaupstöðunum, a. m. k. ekki lakari, ekki lán til skemmri tíma, ekki lán með óhagstæðari vöxtum og ekki lægri lánsupphæðir. En mér virðist svo sem þetta frv. geri ráð fyrir 20 ára lánum, þegar t. d. byggingarsjóðir verkamanna eiga að veita lán upp í 60 ár og algengasti lánstíminn þar er 40–42 ár. Það er mun óhagkvæmara fyrir fátæka menn að eiga að borga upp sín byggingarlán á 20 árum. Ég sé ekki a. m. k. ástæðu til þess út af fyrir sig að fara að flytja sérfrv. til þess að leysa málið á sérstakan hátt fyrir íbúa kauptúnanna upp á það, að þeir eigi að fá aðeins lán til miklu skemmri tíma en þeir eiga nú rétt á að lögum. Að því er vextina snertir, þá virðist vera miðað við þá vexti, sem eru af smáíbúðalánunum. Þeir vextir munu vera mun hærri en gert er ráð fyrir af lánum hjá byggingarsjóði verkamanna. Þetta er sem sé: Það þarf að vera alveg sérstök stofnun til að veita lán til skemmri tíma og með hærri vöxtum en nú er í lögum. Ég sé ekki, að þetta sé til þess að leysa mál kauptúnanna, ég verð að segja það. Hitt er aftur rétt, að það er gert ráð fyrir auknu fjármagni, 400 þús. kr. á ári í 25 ár, sem gera 10 milljónir, framlög ríkissjóðs á móti aðrar 10 milljónir, — þetta eru 20 milljónir, — og tekjur, sem sjóðurinn kann að hafa af starfsemi sinni, ákaflega óviss peningur og ekki líklegt, að það verði stór liður, og svo að öðru leyti lán, sem á að útvega, en ekki eru nein ákvæði um í frv., hvernig skuli útvega þessum sérstaka sjóði. Ég hef því ekki enn þá fengið skýringar á því, hvernig þessi mál séu, umfram það, sem ég viðurkenndi í minni ræðu áðan, leyst á betri hátt eða hagkvæmari fyrir íbúa kauptúnanna en þeir eiga rétt á núna að lögum. Íbúar kauptúnanna eiga sama rétt að lögum og kaupstaðabúar til þess að stofna hjá sér byggingarfélag verkamanna og njóta þeirra lána, sem sú löggjöf gerir ráð fyrir. Ástæðan til þess, að meginþorri kauptúnanna hefur ekki byggt verkamannabústaði samkv. þeim lögum, virðist vera sú ein, að ekki hafa verið stofnuð byggingarfélög verkamanna. En að öðru leyti eiga íbúar kauptúnanna nákvæmlega sama rétt samkv. þeirri löggjöf og íbúar kaupstaðanna. Ef sett er ný sérstök löggjöf til þess að hjálpa kauptúnabúunum, þá má hún að mínu áliti á engan hátt ganga skemur eða veita ófullkomnari aðstoð til þess að leysa byggingarvandamálið en gildandi löggjöf þó gerir.

Hv. frsm. sagði, að það væri ekki endilega gert ráð fyrir því, að sveitarstjórnirnar gerðu val um það, hvort þær vildu skattleggja íbúana samkv. ákvæðum þessa frv. eða laganna um byggingarsjóð verkamanna og þá njóta aðstoðar samkv. þessum lögum fyrir íbúana eða eftir hinum lögunum, eða njóta réttar á báðum stöðunum. En það er sannarlega fyrst og fremst gert ráð fyrir því, að sveitarstjórnirnar geri þarna val á milli, geti ákveðið, hvort þær vilji heldur leggja 5% gjald á íbúana til byggingarsjóðs kauptúnanna eða borga 6–9 kr. gjald, eins og nú er lögákveðið, til byggingarsjóðs verkamanna. (Gripið fram í.) Nei, það er ekki skylt, en það eru allar líkur til þess, að flestar sveitarstjórnir mundu ekki skattleggja íbúana á báða vegu. Ég þykist þekkja það til um sveitarstjórnir, að þær mundu ekki fara þá leiðina að skattleggja þá bæði samkv. þessum lögum og hinum. Þær sveitarstjórnir, sem ekki gerðu það, hefðu ekki séð íbúum viðkomandi kauptúns fyrir réttindum á báðum stöðunum, og það eru því líkur til þess, að réttindin kæmu eingöngu samkv. öðrum hverjum lögunum. Auk þess er ákaflega hætt við því, þegar maður úr kauptúni kæmi að biðja um verkamannabústaðalán samkv. lögunum um verkamannabústaði, að þá yrði sagt við hann: Við höfum nóg að gera að sjá fyrir íbúum kauptúnanna. Það er búið að setja sérstaka löggjöf til að leysa ykkar mál í kauptúnunum, og þú snýrð þér auðvitað til byggingarsjóðs kauptúnanna. — Það er alveg gefinn hlutur, að það yrðu réttindin samkv. þessum lögum, sem yrðu hlutskipti íbúanna í kauptúnum landsins, ef þetta frv. yrði að lögum, og þá legg ég mikið upp úr því, að það fólk, sem við þessi lög ætti að búa, hefði ekki orðið fyrir réttindaskerðingu í framkvæmd. En því miður, ef ég hef ekki misskilið alveg frá rótum, þá þykist ég ekki sjá annað en að hér sé gert ráð fyrir óhagstæðari aðstoð og minni að mörgu leyti en samkv. gildandi lögum, bæði um skemmri lánstíma, lægri lánsupphæðir og óhagstæðari vaxtakjör.

Ég hef að engu leyti öðlazt skilning á því, hvers vegna það sé nauðsynlegt, að mál kauptúnanna séu leyst með sérstakri löggjöf af sérstakri stofnun, því að ég tel, að hlutverkið, sem leysa þarf, séu nákvæmlega í eðli sínu eins og í hinum stærri kaupstöðum.

Það er alveg rétt, að það er vitanlega hægt að leysa þetta hlutverk út af fyrir sig, án þess að það sé gert með heildarlausn byggingarmálanna í landinu, en eðlilegast teldi ég, að þetta væri eingöngu liður í heildarlausn, og tek undir það með hv. þm. Ak. En ég get vel fallizt á það, að það hefði ekki verið ástæða fyrir flm. þessa frv. að láta undir höfuð leggjast að flytja það, þó að byggingarmálin í heild séu í athugun í n. hjá ríkinu. Það er ekkert nema gott, að hún horfist í augu við allar till., sem frammi eru um lausn byggingarmálanna, og að þær séu fluttar á Alþ., samtímis því sem n. starfar. Ég geri ráð fyrir því, að hún vilji líta á allar hliðar þessara mála og taki byggingarvandamálin í sveitum, kaupstöðum og kauptúnum til yfirvegunar og væntanlega til einhverrar úrlausnar, sem verða mætti til bóta. Til þess að leysa þessi mál þarf auðvitað að sjá fyrir auknu lánsfé, og ef það er ekki gert með þessu frv. og það lánsfé sé með hagkvæmari kjörum en núgildandi lög mæla fyrir um, þá er ekki mikið unnið við sérstofnanir til þess að leysa hluta af þessum málum. Ég hefði haldið, að það væri ástæða til að hafa afskipti af því, að kauptúnin, sem mest hafa orðið útundan, kæmu því í framkvæmd að stofna hjá sér byggingarfélög verkamanna, svo að þau gætu orðið aðnjótandi þeirrar :aðstoðar, sem sú löggjöf veitir, og síðan er verkefnið að sjá byggingarsjóði verkamanna fyrir fjármagni til þess að leysa ekki aðeins byggingarmál kaupstaða, heldur einnig kauptúna. Ég fæ ekki séð annað en að það sé langeðlilegasta lausn málsins, að kauptúnaíbúarnir njóti í öllu sama réttar og kaupstaðabúarnir í landinu, og tel alls ekki boðlegt að flytja frv. á Alþ. um það, að þeir eigi að njóta lakari kjara um sín byggingarmál, fá lán til skemmri tíma með hærri vöxtum og lægri upphæðir að hundraðshluta af byggingarkostnaði, en samkv. lögunum um byggingu verkamannabústaða mega lán nú nema allt að 90%.