13.12.1954
Sameinað þing: 26. fundur, 74. löggjafarþing.
Sjá dálk 111 í D-deild Alþingistíðinda. (2461)

118. mál, Norður-Atlantshafssamningurinn

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson):

Það voru fáein orð út af því, sem komið hefur fram hjá hv. 2. þm. Reykv. og hv. 8. þm. Reykv.

Hv. 2. þm. Reykv. bað menn að fara mjög varlega í þessum málum, og sagði, að væri óvarlega farið, gæti leitt af því vígbúnað og önnur vandræði. Hann kvakaði hér blítt í friðardúfustíl um þetta mál yfirleitt. Manni skildist helzt, að ef þetta væri gert, að leyfa Vestur-Þýzkalandi þátttöku í NATO, þá gæti það orðið upphaf að sérstöku vígbúnaðartímabili, og þetta kom raunar fram hjá hv. 8. þm. Reykv. Það er eins og þeir vilji láta líta svo út sem nú sé á sérstök kyrrð í þessum málum, sem ekki megi raska.

Menn hafa tilefni til þess að spyrja út af þessu: Hvar hafa þessir menn verið undanfarin ár? Ég veit ekki betur en að Sovétríkin hafi eftir styrjöldina vígbúizt stórkostlegar en dæmi eru til áður í veraldarsögunni og vígbúið leppríki sín einnig. Þetta hefur svo orðið til þess, að þjóðir Vestur-Evrópu hafa óttazt árás af hendi Sovétríkjanna, óttazt árás og óttazt hana svo mjög, að þær hafa lagt á sig stórkostlegar byrðar, vafalaust stórkostlegri byrðar en nokkur dæmi eru um að menn hafi á sig lagt á friðartímum til vígbúnaðar í varnarskyni, og gert með sér samtök í sama skyni, Atlantshafsbandalagið. Bandaríkin hafa gerzt þátttakandi í þessum samtökum. Þannig er sem sé ástatt nú í heiminum. Af ótta við árás af hendi Sovétríkjanna og leppríkja þeirra hafa Vesturlönd vígbúizt stórkostlega. Að þau hafa dregið eitthvað úr vígbúnaðinum nú upp á síðkastíð, er vegna þess, að þjóðirnar voru bókstaflega að sligast undir þeim byrðum, sem þær höfðu á sig lagt. Ef þau hafa dregið úr vígbúnaðinum, þá er það af þessum ástæðum, en ekki af því, að þau telji í sjálfu sér ekki þörf til öryggis að halda varnarbúnaðinum áfram, eins og gert hafði verið um skeið.

Rússar og þeirra leppríki vígbúast enn látlaust. Vesturveldin hervæðast í þeirri von, að þau geti orðið svo sterk, að Rússar telji sér hagfellt að semja við þau um afvopnun og friðsamlega samvinnu. Það er markmiðið.

Nú er það álit a. m. k. sumra þeirra ríkja, sem standa að Atlantshafsbandalaginu, og ég hygg raunar, að það megi segja allra, að það sé mjög þýðingarmikið og nauðsynlegt, að Vestur-Þýzkaland komi einnig upp vörnum hjá sér. Það mun vera bjargföst trú þessara ríkja, að komi Vestur-Þýzkaland upp vörnum hjá sér í samvinnu við NATO-löndin, þá mundu varnarsamtökin verða svo sterk, að Sovét-Rússland sæi sér hag í því að semja um afvopnun. Þessi ríki virðast hins vegar ekki hafa neina von um, að slíkir samningar um afvopnun og friðsamlega sambúð geti náðst, nema með því að gera varnarsamtökin áður svo sterk, að Sovétríkjunum þyki þetta ráðlegast. Á þessu er Atlantshafsbandalagið byggt og einnig sú hugsun, að Vestur-Þýzkaland komi upp vörnum.

Það hefur mikið verið talað um það hér í sambandi við þetta mál, að ýmsir á Vesturlöndum væru á móti því, að Vestur-Þýzkaland kæmi upp vörnum. Hefur einkum verið talað um þýzka jafnaðarmenn í því sambandi. Eiginlega hafa ræðuhöld andstæðinganna hér snúizt í þá stefnu, t. d. af hendi hv. 2. þm. Reykv., — og á því bólaði líka hjá hv. 8. þm. Reykv., — að allir sannir lýðræðismenn í Vestur-Evrópu væru á móti því, að Vestur-Þjóðverjar fengju að koma upp varnarliði, og að það væru aðeins andstæðingar lýðræðis í Vestur-Evrópu, sem væru talsmenn þess, að Þjóðverjar yrðu með í NATO. Þetta eru vitanlega hinar mestu rökfalsanir og óhugsandi að láta þetta standa ómótmælt í þingtíðindunum. Það er sem sé vitað mál, að jafnaðarmannaflokkar á Norðurlöndum, í Frakklandi, Bretlandi, Hollandi og Belgíu og margir aðrir umbótaflokkar og vinstri flokkar fylgja því eða beita sér fyrir því, að Vestur-Þýzkaland verði aðili að varnarsamtökum Vestur-Evrópu. Það er hin versta fjarstæða að bera sér það í munn, eins og þessir hv. þm. hafa þó gert, að stuðningsmenn lýðræðis séu yfirleitt á móti því, að Þjóðverjar taki þátt í NATO, en andstæðingar lýðræðis helztu eða jafnvel einu formælendur þess, að þeir komi með í samtökin. Ég vildi benda á þetta til þess að láta ekki fjarstæður þessar standa ómótmæltar.

Þá kemur spurningin um það, hvort eðlilegt sé, að Alþingi Íslendinga afgr. málið núna eða hvort rétt væri að láta það bíða þangað til eftir jólaleyfið, með það fyrir augum, að þá væri vitað, hvernig aðrar þjóðir í Atlantshafsbandalaginu afgreiða málið. Það, sem hér liggur fyrir, er eingöngu það, hvort við viljum samþ., að Vestur-Þjóðverjar gerist aðilar að Atlantshafsbandalaginu eða ekki. Frá mínu sjónarmiði horfir þetta mál þannig við, að ekki verður til lengdar staðið á móti því, að Vestur-Þjóðverjar hervæðist. Það ættu allir að skilja. Jafnvel þótt Vestur-Þjóðverjar færu nú ekki í Atlantshafsbandalagið, og jafnvel þótt Lundúnasamningarnir yrðu ekki samþykktir, mundi þess auðvitað ekki verða langt að bíða, að Vestur-Þjóðverjar hervæddust, blátt áfram af því, að aðrar þjóðir í Vestur-Evrópu mundu sjá sér hag í því, að Vestur-Þjóðverjar kæmu sér upp vörnum, eins og ástatt er um afstöðu Rússa. Bretar hafa beinlínis lýst yfir stuðningi sínum við herbúnað Vestur-Þýzkalands í varnarskyni. Hér er því ekki á ferðinni spurningin um það, hvort Vestur-Þjóðverjar skuli vígbúast í varnarskyni eða ekki, heldur eingöngu spurningin um hitt, hvort við viljum fyrir okkar leyti stuðla að því, samþykkja það, að þeir verði þátttakendur í Atlantshafsbandalaginn. Ég held, að þetta geti varla vafizt fyrir fulltrúum á Alþingi Íslendinga. Það hlýtur að vera hagur að því fyrir okkur, eins og okkar aðstaða er, að sem flestar þjóðir í Evrópu verði einmitt aðilar að Atlantshafsbandalaginu, og það er ólíkt aðgengilegra fyrir okkur, þegar Vestur-Þjóðverjar vígbúast, að þeir hervæðist innan Atlantshafsbandalagsins, heldur en hitt, að þeir geri slíkt alveg á eigin spýtur, óháðir utan bandalagsins. Þess vegna finnst mér, að það sé okkur alveg vorkunnarlaust að gera þetta upp við okkur, alveg án tillits til þess, hvað aðrir gera. Það liggur nú raunar fyrir, að Norðmenn hafa fyrir sitt leyti samþykkt þetta. Mér finnst sem sé, að það geti aldrei orðið talinn neinn ljóður á okkar ráði, þótt við höfum þetta samþykkt, hvað sem verður um Lundúnasáttmálana. Mér sýnist svo einsætt, að frá sjónarmiði Íslendinga sé miklu æskilegra, að Vestur-Þjóðverjar komi með í varnarsamtök Vesturlanda, en að þeir séu utan við þau.

Ef aðrar þjóðir samþykkja þetta ekki, þá verður ekkert úr því, að Þjóðverjar komi með í samtökin, en þá er það ekki okkur að kenna. Það er þá ekki okkur að kenna, þótt það verði ofan á, sem verr gegnir, að Þjóðverjar vígbúist sér í lagi, án samvinnu við aðra. Enn fremur má hér um segja, að Alþingi á að hætta störfum nú eftir nokkra daga og ekki gert ráð fyrir, að það komi saman aftur fyrr en snemma í febrúar. Það gæti komið sér illa, að þetta mál þyrfti að bíða allan þann tíma. Það gæti farið svo, að þetta mál yrði afgreitt þannig með öðrum þjóðum, að það kæmi sér illa, að Íslendingar hefðu ekki gert málið upp við sig fyrr en þá. En höfuðatriðið í mínum augum er það, að ég get ekki séð, að neitt mæli á móti því, að við gerum þetta upp við okkur núna, og því sýnist mér ekki vera nein ástæða til þess að fresta málinu, eins og raunar meiri hl. hv. Alþingis hefur nú fallizt á með atkvgr., sem hér fór fram áðan, þar sem fellt var að fresta umræðunni. Það sýnist að öllu leyti hreinlegast og eðlilegast, að við gerum þetta upp við okkur nú fyrir jólafríið.