04.11.1954
Sameinað þing: 11. fundur, 74. löggjafarþing.
Sjá dálk 357 í D-deild Alþingistíðinda. (2700)

58. mál, vantraust á menntamálaráðherra

Gils Guðmundsson:

Herra forseti. Ég vil fyrst taka það fram, að við þjóðvarnarmenn munum að sjálfsögðu með mikilli ánægju greiða atkv. með brtt. þeirri, sem formaður Alþfl. lagði fram hér áðan.

Hermann Jónasson, hv. þm. Str., flutti ræðu hér í kvöld. Hann reyndi að kyrja þann söng þeirra framsóknarmanna, að þjóðvarnarmenn sundri andstæðingum íhaldsins og þjóni því í einu og öllu. Þetta órökstudda fleipur á að vera helzta haldreipi Framsóknar, ekki aðeins í þessum umræðum, heldur að því er virðist í framtíðarbaráttu þess flokks við að halda einhverjum völdum og áhrifum í landinu. En hver er ástæðan til þess, herra formaður Framsfl., að æ fleiri ágætir menn úr vinstri armi Framsóknar yfirgefa nú þann flokk og gerast þjóðvarnarmenn? Er það af því, að þeir séu svo ólmir að hjálpa íhaldinu? Nei, það er vegna þess, herra Hermann Jónasson, að þessir menn eru orðnir dauðuppgefnir á íhaldsþjónustu Framsóknar. Þeir hafa gert sér ljóst, að þessi flokkur, sem eitt sinn var ákveðinn vinstri flokkur, hefur tengzt íhaldsöflunum órofaböndum. Þessir menn eru orðnir vonlausir um Framsfl. Ég er hræddur um, að þeir hafi brosað, þegar þeir heyrðu það áðan af munni formanns Framsfl., að sá flokkur væri brjóstvörn gegn íhaldsöflunum í landinu. Já, sér er nú hver brjóstvörnin. Þeir hafa stutt Sjálfstfl. til valda í mörg ár og sýna engan lit á því að hætta þeim stuðningi. Og vel getur farið svo, fyrr en varir, að komist í framkvæmd hugmynd Jóns Pálmasonar, þm. A-Húnv., um algeran samruna þessara flokka.

Ein var sú samlíking hjá þessum hv. þm., sem mér þótti verulega smellin. Hann líkti núverandi ríkisstj. við fúið hús, en þó vildi hann með engu móti rífa hjallinn. Hann um það. En að því kemur, að fúin hús hrynja, og svo mun fara um þetta, kannske fyrr en varir.

Þegar ég hlustaði á ræðu hv. þm. A-Sk. datt mér í hug, að nú brynni jörðin undir fótum ræðumanns. Er ástandið, að því er varðar framsóknarfylgið í Austur-Skaftafellssýslu, orðið svona hörmulegt? Ég vissi að það var ekki gott.

Þessi hv. þm. talaði um staðfestu og þrek. Ég held, að sumum hafi orðið á að brosa. Annars var öll ræða hans heldur vanburða tilraun til að niða Þjóðvfl. og hamra á þeirri kenningu, að Þjóðvfl. sé til þess stofnaður að hjálpa Sjálfstfl.

Hv. þm. bar í munn sér orðin „auðsveipt hjú“. Sjálfur er þessi hv. þm. eitt auðsveipasta hjúið á heimili Ólafs Thors.

Framsfl. var einu sinni stór flokkur, og þá stóð oft gustur af málsvörum hans. Nú er hann minnkandi flokkur, og ef hann heldur áfram að þjóna íhaldsöflunum eins dyggilega og hingað til, þá verður hann brátt svo umkomulaus, að hv. þm. A-Sk., Páll Þorsteinsson, mun að allra dómi tilvalinn málsvari hans.

Hæstv. menntmrh. valdi þann kost, eftir að skammt var komið ræðu hans, að hopa af hólmi. Hann tók þá að lesa ræðu, sem hann hafði flutt fyrir hálfum mánuði á Varðarfundi og síðan birt í Morgunblaðinu. Voru það frómar vangaveltur um skóla- og menntamál almennt. Bergur Sigurbjörnsson, hv. 8. landsk., hefur þegar svarað helztu atriðunum, sem ástæða var til að gera athugasemdir við. Ég vil aðeins segja þetta til viðbótar: Ráðh. las upp mörg meðmæli. Þau meðmæli, sem hann lagði sérstaka áherzlu á, voru meðmæli vestan frá Ameríku, en þó meðmæli með umsækjanda um starf við íslenzkan skóla. Þessi ráðh. tekur auðsjáanlega ólíkt meira mark á meðmælum vestan frá Chicago heldur en venjulegum umsagnaraðilum hér uppi á Íslandi.

Í framsöguræðu minni hér í kvöld rakti ég nokkur dæmi um þá stjórnmálaspillingu, sem hér hefur þróazt á umliðnum tímum og ekki sízt lýst sér í pólitískri hlutdrægni við embættaveitingar. Við þjóðvarnarmenn fordæmum slíkan verknað jafnskilyrðislaust, hver sem hann fremur, hvort sem ráðh. heitir Bjarni Benediktsson eða eitthvað annað. Við teljum það eitt af frumskilyrðum sæmilegs stjórnarfars í landi, að valdamenn kosti kapps um réttlæti í meðferð veitingavalds, ekki síður en í öðrum efnum. Hér þarf að brjóta niður heilt spillingarkerfi og fordæma þann hugsunarhátt, að ranglæti eins flokks eða eins ráðh. veiti öðrum flokkum og ráðh. siðferðislegan rétt til að jafna metin með nýju ranglæti. Þeim ósið verður að hætta, sem nú tíðkast, að láta við það eitt sitja, þegar ranglæti er framið, að skammast og brjótast um á hæl og hnakka í blöðum. Þjóðin er orðin þreytt á slíkum leik. Aðalmálgagn Framsfl. hefur að undanförnu birt margar heilsíðu svívirðingargreinar um Bjarna Benediktsson, en á sama tíma styður Framsfl. þennan ráðh. í ríkisstj. og segist nú vera staðráðinn í því að verja hann falli. Er nokkur heil brú í slíku framferði? Það er sama hvaða ráðherrastörfum þessi maður gegnir. Í blöðum sínum og á mannfundum keppast framsóknarmenn við að lýsa á hann vantrausti, en á þingi styðja þeir hann og tryggja honum valdaaðstöðu af jafnmiklu kappi. Sé þetta ekki skrípaleikur, veit ég ekki, hvað skrípaleikur er.

Vantrauststillaga okkar þjóðvarnarmanna er ekki sízt fram borin vegna hinnar ungu kynslóðar í landinu. Það æskufólk, sem nú er að búa sig undir lífið og ekki hefur orðið að bráð þeirri spillingu, sem gagnsýrir stjórnarfar okkar, gerir kröfu til þess og á kröfu á því, að hér ríki réttlæti. Hundruð og þúsundir efnismanna eru nú að afla sér þekkingar og búa sig undir það að geta orðið nytjamenn með þjóð sinni. Sú kynslóð, sem landið á að erfa á mikið undir því, að gagnger stefnubreyting verði í íslenzku stjórnarfari, þeir ráðamenn vægðarlaust sviptir völdum, sem eru berir að því að meta sýnu minna þekkingu og hæfileika en pólitíska fylgispekt.

Það er mál, að linni þeirri óhæfu, að engir eiginleikar séu meira metnir en hneigðin til að selja sig þeim, sem hæst býður.

Þið ungu menn, sem eruð að búa ykkur undir lífið og takið senn þátt í störfum á vettvangi íslenzkra stjórnmála, framtíð íslenzkrar þjóðar er í ykkar höndum. Það eruð þið, sem verðið að skipa ykkur í þá brjóstfylkingu, sem berst fyrir nýjum og bættum siðum í opinberu lífi, ef siðfræði afturhaldsflokka Suður-Ameríku á ekki að verða hér allsráðandi og kollvarpa öllu lýðræði. Það eruð þið, sem Þjóðvarnarflokkur Íslands heitir á til fulltingis. Þið getið gert flokkinn að þeirri öflugu brjóstvörn gegn spillingunni, sem hann á að verða og getur orðið. Flokkurinn treystir fyrst og fremst á ykkur, ungu karlar og konur. Ég er þess fullviss, að þið munuð ekki bregðast því trausti.

Ég vil að lokum ítreka það, sem ég sagði í fyrri ræðu minni, og leggja á það áherzlu, að till. þessi er ekki einungis vantraust á Bjarna Benediktsson, heldur er hún jafnframt vantraust á það spillingarkerfi, sem flokkur minn hefur lagt til atlögu við. Hún er mótmæli gegn þeim fordæmanlega hugsunarhætti, að ranglæti, sem einn fremur, veiti öðrum rétt til að fremja ranglæti líka. Hún er mótmæli gegn allri misnotkun veitingavalds, sem hér hefur átt sér stað um langt skeið og allir gömlu flokkarnir eru meira og minna sekir um.

Ég lít einnig svo á, að hver sá flokkur, sem greiðir atkvæði með þessu vantrausti, skuldbindi sig um leið til þess að fara réttlátlega með völd, þegar hann kann að öðlast þau.

Og við ykkur, kjósendur góðir, sem á mig hlýðið, vil ég að síðustu segja þetta: Hver sem verða úrslit atkvæðagreiðslu á Alþingi um vantraust það, sem hér liggur fyrir, þá rennur sú stund upp, fyrr eða síðar, að allir núverandi valdamenn verða að koma fram fyrir ykkar dóm og standa ykkur reikningsskap ráðsmennsku sinnar. Þá eigið þið leikinn, þá er ykkar tækifæri til að bera fram og fylgja eftir því vantrausti á rangláta ráðsmenn, sem eitt mun til hlítar duga, ef hér eiga á komandi tímum að ríkja stjórnarhættir, sem sæma menningarþjóð.