09.03.1955
Sameinað þing: 44. fundur, 74. löggjafarþing.
Sjá dálk 1913 í B-deild Alþingistíðinda. (3177)

Bráðabirgðayfirlit um rekstrarafkomu ríkisjóðs á árinu 1954

Hannibal Valdimarsson:

Herra forseti. Það er nú hálfleiðinlegt að halda áfram umræðum um skýrslu hæstv. fjmrh. að honum brotthlaupnum og öllu hans fylgdarliði úr ráðherrastólunum. Það er eiginlega botninn dottinn úr þessu, þegar hæstv. ríkisstj. er farin af vígvellinum. En samt vil ég víkja nokkrum orðum að ræðu hæstv. dómsmrh. hér áðan, þó að hann hafi ekki beðið eftir því, að honum yrði svarað.

Hann virtist ekki draga í efa, að kaupmáttur launanna hefði lækkað mjög síðan 1947. En honum fannst eðlilegt, að nú væri ekki hægt að borga sams konar kaup og 1947, því að það hefði fiskazt lítið af síld síðan og það hefðu komið upp sauðfjárpestir. Þetta voru höfuðafsakanirnar, sem hæstv. dómsmrh. færði fram fyrir því, að nú hlyti að eðlilegum hætti kaupmáttur launanna að vera lægri en þá. En ég hef einmitt viljað gera þennan samanburð: Hefur verið verra árferði nú að undanförnu en á árunum fyrir 1947? Ég man ekki betur en að hæstv. fjmrh. hafi ein tvö, þrjú undanfarin ár komið með þá skýringu á því, hvernig á því stæði, að fjárlög hafa farið upp undir 100 millj. kr. fram úr áætlun hans, að það væri að þakka einstæðu góðæri, — einstæðu góðæri, hefur hann sagt, ekki fyrir fram vitlausri tekju- og gjaldaáætlun fjárlaga, heldur höppum, einstöku góðæri. Og þetta er sannleikur. Það hefur verið og er einstakt góðæri til lands og sjávar einmitt nú. Það hefur aldrei borizt annar eins aflafengur á land og s.l. ár og það sem af er þessu ári, þegar sjór hefur verið sóttur. Og það hefur verið einstakt góðæri til landsins á s. l. ári, og það sem betra er, það hefur aldrei verið eins greið sala á íslenzkum afurðum og nú. Það er því ekki hægt að segja annað en að það mælir allt með því, að íslenzkir atvinnuvegir beri nú það, sem þeir hafa nokkru sinni áður getað borið. Það er bágt að standa í stað, og verkalýð landsins er ekki um það að hafa misst af því hlutskipti, sem hann hefur einu sinni fengið, og vill nú rétta það, sem hefur farið úrskeiðis síðan 1947, sannfærður um það, að árferði hefur aldrei verið betra og burðarþol atvinnuveganna aldrei annað eins og nú.

Það er vikið að því, að það eina, sem geti réttlætt hækkað kaup, sé aukning framleiðslunnar. Það er enginn vafi á því, að það er hægt að auka stórkostlega framleiðslumagn íslenzkra atvinnuvega, ef um það væri hugsað. Það er ekkert skipulag á atvinnuvegunum. Það er hægt að auka framleiðslumagnið með því að tryggja stöðvanalausan atvinnurekstur og það er hægt með betri sambúð við verkalýðssamtökin. Það er hægt að auka framleiðslumagnið með tilfærslu atvinnutækja, það hefur verið mjög lítið skipulag á því. Það er hægt að auka framleiðslumagnið með tilfærslu vinnuafls, það er ekkert skipulag á því. Það er búið að leggja niður allar vinnumiðlunarskrifstofur. Það er engin skráning til á íslenzkum vinnumarkaði. Það er fengizt við að hafa ráðningarskrifstofu fyrir Keflavíkurflugvöll. En ef 30 atvinnuleysingjar frá Dalvík eða einhverju þorpi norðanlands koma til Reykjavíkur og ætla að ná sambandi við íslenzkt atvinnulíf, þá veit enginn þeirra, hvert hann á að snúa sér. Það geta komið 50 Færeyingar með skipi sama sólarhringinn, og þeim er ráðstafað til íslenzks atvinnulífs. En það er engin stofnun til þess að tryggja sómasamlega notkun á hinu íslenzka vinnuafli. Algert skipulagsleysi er ríkjandi á íslenzkum vinnumarkaði og ekki lagt sig í líma við að tryggja sem bezta notkun vinnuaflsins og þá aukningu framleiðslunnar, sem möguleg er.

Hæstv. ráðh. vitnaði í það, að ég hefði á einhverju ákveðnu tímabili lagt meira upp úr atvinnuöryggi en kaupupphæð. Þetta er alveg rétt. Ég legg geysilega mikið upp úr atvinnuöryggi og tel það jafnvel meira virði en kaupupphæðina í krónutali á hverjum tíma. Og ég er alveg sannfærður um það, að nú þarf að bæta afkomumöguleika íslenzks verkalýðs, bæði með hækkuðu kaupi og auknu atvinnuöryggi, og hvort tveggja er hægt.

Hæstv. dómsmrh. var með getsakir um það, að frestunin á verkfallinu hefði ekki komið til af góðu hjá verkalýðnum, það hefði ekki verið til þess að tryggja góðan árangur af samningum með friðsamlegum hætti, heldur til að ná taki á kaupskipaflotanum, þegar hann kæmi í höfn, og að verkfallsfrestun hefði verið miðuð við það. Þetta er ómaklega mælt og er eitt af því, sem hæstv. ráðherrum hér hefur hrotið úr munni og stuðlar að því að minnka möguleika fyrir friðsamlegri lausn, en ekki að auka þá möguleika.

Þá kom hæstv. ráðh. með það, að ekki hefði verið hægt fyrir ríkisstj. að láta sérfræðinga reikna út í sambandi við þessar vinnudeilur, fyrr en kröfurnar hefðu verið komnar fram, það hefði ekki verið hægt að byggja neina útreikninga á kröfunum, meðan þær voru óþekktar. Þetta er algerlega út í hött. Það eru ekki kröfurnar, sem þarf að reikna út. Þær eru fullreiknaðar. Það, sem þurfti að reikna og þarf að reikna að áliti ríkisstj., er þetta: Hún vill láta fara fram hlutlausa rannsókn á efnahagsástandinu í landinu. Þurfti hún að bíða með slíka útreikninga, þangað til kröfur verkalýðssamtakanna voru komnar fram? Var ekki hægt að reikna út, hvert væri efnahagsástandið í landinu, áður en kröfurnar komu fram? Jú; vissulega. Í annan stað átti að athuga, hvort atvinnuvegirnir gætu borið hækkað kaupgjald. Var ekki hægt að gera það fyrr en kröfurnar komu fram? Var ekki hægt að gera það strax á haustmánuðum? Var ekki hægt að gera það óslitið, þegar menn vissu, að það mundi draga til deilu? Það eru sjö vikur síðan þeir vissu, að samningum yrði sagt upp. Það þurfti ekki að bíða með það, þangað til kröfurnar voru komnar fram. Og svo átti í þriðja lagi að athuga, hvort kauphækkanir mundu leiða til kjarabóta fyrir verkalýðinn. Gátu þeir ekki komið fram með sínar hugleiðingar og ágizkanir um það, hvenær sem var, eftir að vitað var, að til deilu mundi draga? Vissulega. Það voru ekki kaupkröfurnar, sem þeir þurftu að reikna út. Það var ýmislegt í efnahagsástandi þjóðfélagsins, sem þeir þurftu að reikna út, og það gátu þeir gert löngu áður en kröfurnar sjálfar komu fram. En kröfurnar hafa nú verið kunnugar á sjöundu viku. Og hæstv. ríkisstj. hefur ekki gert neitt til þess, að málin lægju nú ljósara fyrir en þegar deilurnar hófust. Rannsókn á þjóðartekjunum hefur ekki verið framkvæmd. Athugun á því, hvort hlutdeild launafólks í þjóðartekjunum sé nú meiri eða minni en 1947, hefur ekki verið gerð, en það er atriði, sem hægt væri vafalaust af fræðimönnum með stórar vélar að reikna út á nokkrum dögum. Og það er undarlegt, að menn, sem viðurkenna, að kaupmáttur launanna hafi verið mestur 1947, skuli ekki láta sína fræðimenn reikna út, hve mikið var hlutskipti launafólksins í þjóðartekjunum 1947, hve mikið er hlutskipti launamanna í þjóðartekjunum núna, 1955. Þessar niðurstöður þyrftu að liggja fyrir, og verkalýðssamtökin mundu taka nokkurt tillit til þeirrar útkomu, ef hún væri rétt fundin.

Ég er sjálfur tímabundinn núna kl. 5, hef boðað fund í stjórn Alþýðusambands Íslands, og hæstv. ráðherrar ekki viðlátnir til þess að taka þátt í umræðum um þessi þýðingarmiklu mál, og læt því máli mínu lokið. Ég lofaði hæstv. forseta því að nota hér aðeins nokkrar mínútur, en taldi rétt að meta hæstv. dómsmrh. svo mikils að svara nokkru haus síðustu ræðu, sem hann flutti af miklum móði.