21.03.1955
Neðri deild: 62. fundur, 74. löggjafarþing.
Sjá dálk 593 í B-deild Alþingistíðinda. (741)

167. mál, fasteignamat

Frsm. (Jón Pálmason):

Herra forseti. Þær ræður„ sem hér hafa verið fluttar um þetta mál af hv. þm. Borgf. og hv. 1. þm. Árn., gefa tilefni til þess, að ég f.h. fjhn. gefi nokkru frekari útskýringu á sumum atriðum í þessu frv.

Hv. þm. Borgf. fann að því, að eins og frv. væri uppbyggt, þá yrði það mjög til baga, að það yrði minni persónulegur kunnugleiki, sem réði um ákvörðun mats, heldur en ef það væri héraðsnefnd í hverju héraði, eins og er við venjuleg aðalmöt. Þessu er því til að svara, að hér er ekki um að ræða nýtt fasteignamat, heldur aðeins endurskoðun á því gamla, og á að byggja algerlega á þeim grundvelli, sem hið gamla mat byggist á. Aðalatriði málsins er, eins og hv. 1. þm. Árn. tók réttilega fram, ákveðið í 3. gr. frv., og það er að fá inn í matið allar þær umbætur víðs vegar um landið, sem gerðar hafa verið á síðasta þrettán ára tímabili, og þessar umbætur eru svo margvíslegar, að það er allra hluta vegna nauðsynlegt, að þær komi inn í fasteignamat. Það er til þess ætlazt samkv. fasteignamatslögunum, eins og þau nú eru, að það fari fram árlega millimat á húseignum og öðrum stærri umbótum. Þessu lagaákvæði hefur verið fylgt nákvæmlega víðs vegar um land, en ég hef fengið upplýsingar um, að það er líka víðs vegar um landið, sem þessu hefur alls ekki verið fylgt. Þau stjórnarvöld, sem með þetta hafa að gera og eru aðallega hreppsstjórar og skattstjórar og aðrir, sem með skattaálögurnar hafa að gera, hafa allt of mörg brugðizt þeirri skyldu að láta þetta millimat fara fram. Og varðandi framkvæmdina á þessari 3. gr. og þessu starfi, þá er ekki til þess ætlazt samkv. frv., að það verði neitt valdsvið fyrir landsnefndina í þessu efni, heldur sé hér um að ræða eingöngu skýrslusöfnun og skrifstofuvinnu, að færa allar þessar umbætur inn í matið á þeim sama grundvelli og gamla matið er byggt og með sama verði og þar er ákveðið. Þess vegna kemur það ekki neitt nærri lagi, sem hv. 1. þm. Árn. var að minnast á að gæti komið fyrir í því sambandi, því að það eru þá hrein svik við tilgang og ætlun frv., að það geti komið fyrir, að ræktunarframkvæmdir eða annað slíkt sé sett inn á fullu kostnaðarverði; það kemur ekki til mála, því að það væru þá svik hjá landsnefndinni, að hún færi að taka sér vald, sem henni er ekki ætlað að hafa með þessu frv. Þetta á allt að vera metið alveg á sama grundvelli og gamla matið er, og það er aðalatriði málsins.

Svo kemur aftur 6. gr., og þar er landsnefndinni gefið vald, sem er í hennar höndum einnar, og það er það, hvernig hún flokkar fasteignirnar í hinum einstöku landshlutum, og það þýðir, að sumar fasteignir víðs vegar um landið, þar sem fjarlægðin er mest við höfuðstaðinn og þar sem minnst er verðgildið, hafa ekkert hækkað, og svo yrði farið eftir stiga þannig, að það sé hæst fimmföldun, og sú fimmföldun kemur auðvitað ekki til greina að minni hyggju eða að mínu áliti annars staðar en hér í höfuðborginni. Svo mikil hækkun á ekki að koma til greina annars staðar, vegna þess að það er gefinn hlutur, að hér hefur verðgildi fasteignanna aukizt langsamlega mest. Svo er það náttúrlega, eins og gefur að skilja, mjög vandasamt mál, hvernig á að flokka hin einstöku héruð í þessu sambandi.

Þá skal ég aðeins minnast á það, sem hér hefur verið vikið að með 9. gr. og er náttúrlega stórkostlegt meginatriði, og það er, hvernig verði farið með alla þá skatta, öll þau gjöld, sem hvíla á fasteignum. Þeir tveir ræðumenn, sem hér hafa talað, hv. þm. Borgf. og hv. 1. þm. Árn., hafa báðir minnzt á heimtaugargjöldin og aðrar greiðslur, sem standa í sambandi við rafmagnsframleiðsluna. Það er ætlazt til þess, að þær breytingar, sem koma fram á verði fasteigna við þá ákvörðun, sem til er tekin í 3. gr., komi til samræmingar og leiðréttingar, þannig að það verði að þessari endurskoðun lokinni í því miklu meira réttlæti en nú er. Það gefur auga leið, að það er ákaflega ranglátt, eins og nú er, ef t.d. í einni sýslu hafa farið fram millimöt í sumum sveitunum, en öðrum ekki, og í sumum sýslum og öðrum sýslum ekki, að gjöldin, bæði þessi gjöld og mörg önnur, verði misjöfn á mönnum eftir því, hvað skattayfirvöldin hafa rækt vel sínar skyldur, en þannig er ástandið eins og er núna og gildir um fjölda af gjöldum.

Það, sem hv. þm. Borgf. vék hér að og skaut til mín eða óskaði eftir, að ég svaraði varðandi 9. gr., er orðið „almennt“, þar sem segir í gr., að skattar þessir, eignarskattur og fasteignaskattur, hækki ekki almennt vegna hækkunar fasteignamatsins. Það má vera alveg augljóst, hvað við er átt með þessu, því að það er með þessu átt við það, að þessir skattar hækka auðvitað vegna þeirrar hækkunar, sem fram kemur af framkvæmd 3. gr. frv., þar sem eru umbæturnar, sem orðið hafa síðan fasteignamatið fór fram. En það er ekki ætlazt til þess, þetta ákvæði á að grípa yfir það, að þessir skattar og helzt engir skattar eða gjöld, sem á fasteignunum hvíla, hækki vegna þeirra breytinga, sem verða á fasteignamatinu samkv. ákvæðum 6. gr.

Það má vel vera, að það sé hægt, eins og hér hefur verið vikið að, að ganga betur frá því en gert er í 9. gr., að það verði ekki hækkuð ýmis þau mörgu gjöld, sem á fasteignum hvíla, en þeirri grein var nú nokkuð breytt af hæstv. fjmrh., frá því að frv. var upphaflega samið, og má vera, að það sé hægt að tryggja það betur með breytingu. Skal ég fyrir nefndarinnar hönd lofa, að hún athugi það nánar fyrir 3. umr., og þá hafa samráð við þá menn, sem hér hafa aðallega talað gegn þessum ákvæðum.

Að öðru leyti held ég að það séu ekki fleiri atriði, sem ástæða er fyrir mig sem frsm. hv. fjhn. að taka fram í sambandi við það, hvernig framkvæmd þessa máls er hugsuð.