23.01.1956
Neðri deild: 48. fundur, 75. löggjafarþing.
Sjá dálk 1101 í B-deild Alþingistíðinda. (1213)

105. mál, framleiðsluráð landbúnaðarins

Frsm. minni hl. (Sigurður Guðnason):

Herra forseti. Eins og frsm. meiri hl. tók fram, fannst honum hann ekki þurfa mikið að skýra málið, vegna þess að hann hefði gert það við framsögu þessa máls, sem var nú fyrir jólin, og mér finnst það dálítið rétt. Ég held, að í þessu máli sé það yfirleitt svo, að fá orð beri minnsta ábyrgð.

Þegar litið er yfir þetta mál og t.d. núna frágang hv. meiri hl. n., sést, að hann hefur ekki einu sinni látið prenta með þessu meirihlutaáliti umsagnir þeirra manna, sem mæla með frv., en ákaflega er óvanalegt, að það sé ekki gert, að umsagnir, sem koma frá mönnum, séu ekki látnar fylgja nál., þegar frv. er sent til þeirra. Ég get vel ímyndað mér, að sé full ástæða fyrir þessu. Ekki þar fyrir: Stéttarsambandið, Búnaðarfélagið og framleiðsluráðið mæla með þessu frv., það er þeirra mál. En allir hinir, sem bæði var bætt inn nú og aftur núna með brtt., svo sem Samband smásöluverzlana hér í Rvík, hafa sett skilyrði fyrir meðmælum með frv„ og þessi skilyrði eru, að þeir fái fulltrúa við verðlagningu og þegar talað er um þeirra mál: m.ö.o., öll þeirra meðmæli eru keypt fyrir það, að þeir sjái sínum hagsmunum sem seljanda borgið. En hvað er svo um þá, sem eiga að kaupa? Það er ekki neitt. Um það, sem frsm. sagði, að það væri eðlilegt, að menn, sem störfuðu við fyrirtæki, sem ætti að leggja niður, væru á móti því, þá getur það vel verið. En hvers vegna? Af því að þeir álita, að þetta mál sé ekki eingöngu fyrir mennina, sem selja vöruna. Engir af þessum mönnum, hvorki eggjaframleiðendur, sölusamband gróðurhúsa né smásöluverzlanir hér í Rvík, þorðu að leggja með, að málið yrði samþykkt, nema því aðeins að þeir fengju íhlutunarrétt í því, og þeir eru sammála um, að það sé skilyrði fyrir því, að þeir mæli með málinu. En viðvíkjandi því, sem hann sagði um mennina, sem hefðu mælt gegn því frá grænmetisverzluninni, og það væru þeir, sem hefðu atvinnu þar að gæta, þá finnst mér nú vera dálítið langt farið, þar sem umsagnir frá mörgum mönnum, sem hafa skipt við grænmetisverzlunina, eru prentaðar með till. minni hlutans; álit frá þó nokkrum mönnum, sem hafa haft með þessa framleiðslu að gera og verzlað við grænmetisverzlunina. Með leyfi hæstv. forseta, langar mig nú til þess að lesa upp hérna nokkra kafla úr því, sem þessir menn segja um það.

Jakob Frímannsson frá Akureyri skrifar 6. apríl þ. á.:

„Eftir nána athugun og viðtöl við ýmsa grænmetisframleiðendur og í samráði við deildarstjóra vorn, sem hefur haft á hendi móttöku grænmetis og sölu, höfum vér ákveðið að svara fyrirspurn yðar þannig:

Vér teljum, að hag framleiðenda grænmetis verði á engan hátt betur borgið en að þeir feli þeim samtökum sínum, sem þegar eru fyrir hendi, þ. e. kaupfélögunum og S.Í.S., að annast sölu á þessari framleiðsluvöru sinni.“

Ekki er nú hægt að telja ummæli þessara manna undir það, að mennirnir, sem eru í grænmetisverzluninni og hafa þar atvinnu við, séu að leggja á móti því. Þetta eru mennirnir, sem hafa haft með þetta að gera á undanförnum árum, og ég skil ekki í hv. Framsfl. að telja, að það sé illa séð fyrir málunum, þar sem séu kaupfélögin og S.Í.S., sem eigi að sjá um það. Það er þá orðið eitthvað öðruvísi en almenningur veit, að það sé það hættulegasta fyrir þjóðfélagið, að þessir aðilar annist þessa verzlun.

Svo koma umsagnir frá mönnum utan af landi, sem hafa haft viðskipti við verzlunina, ýmsum kaupfélögum, og það er allt á eina leið, enda sér líka hver maður, sem hugsar um þetta mál, að mönnunum, sem framleiða kartöflur, er hagur í því að geta farið með þær á einn stað, og þeir treysta áreiðanlega betur grænmetisverzlun ríkisins, með allri virðingu fyrir Stéttarsambandi bænda og framleiðsluráði, til að fara með þessi mál. Manni, sem framleiðir miklar kartöflur, er náttúrlega umhugað, að það séu ekki fluttar inn kartöflur og hann komi sinni vöru á markaðinn. Aftur manninum, sem verzlar og hugsar eingöngu um sinn verzlunarhag, er oft og tíðum betra að selja aðrar vörur. En það, sem grænmetisverzlun ríkisins hefur gert á undanförnum árum, er að hafa hemil á þessum tveimur sjónarmiðum, að gæta þess, að það verði ekki vöntun á kartöflum fyrir neytendur og að það verði ekki flutt inn meira en sem svarar því, sem þörf er á, svo að hin innlenda framleiðsla nýtist. En þarna koma ákaflega sérstakir hagsmunir, og einkanlega þegar Stéttarsambandið hefur verzlunina, þá verðar það eins og aðrir kaupmenn, að þeir fara að lita á það, hvað sé þeirra hagur, enda líka kemur fram í umsögn Jóns Ívarssonar, með leyfi hæstv. forseta, að það hefur komið fram, að viðvíkjandi innflutningnum á kartöflum hafa sumir framleiðendur ekkert verið á móti því, að það yrði heldur þurrð á vörunni, til þess að eftirspurnin yrði meiri og hægara að selja. Og svo eitt enn. Ég ætla nú að biðja um að fá að lesa eftir Jóni Ívarssyni, forstjóra grænmetisverzlunarinnar:

„Eins og málum er nú skipað, er mikið vald í höndum framleiðsluráðs landbúnaðarins, þ. e. fulltrúa bænda, að því er tekur til verzlunar með kartöflur. Þannig er á valdi þess að ákvarða verð kartaflnanna á hverjum tíma. Það er einnig á valdi ráðsins að skipa matsmenn á kartöflum. Hvort tveggja þetta, verðlagið og vörugæðin, skiptir höfuðmáli bæði fyrir framleiðendur og neytendur, hvort sem er um þessa vöru eða aðrar.“

Nú er það ákaflega hættuleg leið og ekki fremur í þessu sérstaklega, að maðurinn, sem verzlar með hlutinn, framleiðir hann, metur hann, verðleggur hann og selur hann. Þetta eru hlutir, sem ekki eru samrýmanlegir gagnvart neytendunum. Það þykir mjög hæpið, að matsmaður sé háður framleiðandanum. En það er meira þarna en það; hann er meira en háður framleiðendum. Það er sami framleiðandi, matsmaður og seljandi, og það hefði einhvern tíma þátt heldur skrýtin útkoma á verzlun yfirleitt. Það mundi a.m.k. þykja vafasamt, að einn maður, sem framleiðir fisk, sé matsmaður og seljandi, m.ö.o., að sami aðilinn framleiði, meti og selji og verðleggi. Og ég gæti hugsað, að það yrði litið einhvers staðar í kring í þjóðfélaginu, ef þetta ætti að verða fast form. Og það þarf enginn að láta sér detta í hug, að það mundu ekki margir, sem hugsa eingöngu um verzlun, vilja fá þessi réttindi.

Allar breytingar á þessu eru eingöngu frá verzlunarlegu sjónarmiði, gefa mönnunum, sem kalla sig framleiða, en framleiða ekki, rétt til þess að verðleggja vöruna svona, því að það er nú eitt, sem þarna kemur, að þetta eru menn, sem framleiða ekki vöruna, því að samkv. skýrslu frá grænmetisverzlun ríkisins er nú orðið helmingur af framleiðslu kartaflna framleiddur í kaupstöðum og kauptúnum. Og svo er Stéttarsambandið látið ráða yfir þessu öllu, þótt það sé alveg sýnilegt, að þar séu hagsmunir, sem fara í alveg þveröfuga átt, þó að því sé nú sleppt, að með þessu verður ríkið í algerðum vandræðum með stofnun, sem það hefur, eins og áburðareinkasöluna, sem er þannig, að þeim hefur ekki dottið í hug að leggja hana niður enn, því að það hefur enginn fengizt til að taka við henni, því að það er ekki gróðaleið. Bændunum verður séð fyrir því, að það er ekki hægt að græða á áburðinum til þeirra, þeim, sem fluttur er inn. En réttur neytendanna í landinu, sem eiga að nota framleiðslu jarðarávaxtarins, er ákaflega mikið fyrir borð borinn, svo að eftir þessari brtt. eru neytendurnir í kaupstöðunum eins og nokkurs konar akur, sem þeir mega fara með rányrkju á eins og þeir vilja. Og þá er eitt, sem bendir til þess, að þeir hafi ofboðið hv. meiri hl. landbn., þegar það er komið svo, að Stéttarsamband bænda á að verðleggja alla gróðurhúsaframleiðslu, ekki blóm einu sinni undanskilin. Við höfum lifað við það hér í Reykjavík, að eitt árið, þegar kartöflur voru ekki fluttar inn og þegar mest var af þeim og lítt seljanlegar, þá vildu þeir láta neytendurna hér í Reykjavík éta tómata og gúrkur. Mér finnst það ekkert óeðlilegt, að þeir gæti þess að flytja ekki inn kartöflur, til þess að menn neyðist til þess, — en ég geri þó kannske ekki ráð fyrir því, að þeir ætlist til þess, að neytendurnir hér í Reykjavík fari að éta túlípana, þó að þeir hafi verðlagt þá líka. Allt þetta mál er svo fráleitt frá upphafi, að það er eins og mennirnir hafi ekki hugsað nokkurn skapaðan hlut um annað en að það gæti verið gróði fyrir bændurna og þeir hefðu rétt á því að græða á þessu, án þess að greina nokkurn hlut mun það, hvernig hagur neytendanna væri. Ég trúi því ekki fyrr en ég sé það, að hv. alþm. samþykki þetta frv., eins og allur undirbúningur hefur verið og eins og það leiðir til þess, að réttur þeirra, sem kaupa, er algerlega fyrir borð borinn og réttur þeirra, sem verzla, er orðinn það mikill, að þeir hafa bæði verðlagsákvæði, matsréttindi á því, að þeir selja sjálfir, og ákveða vörugæðin, og enginn hefur þar eftirlit með. Neytendurnir verða bara að gera svo vel: Þetta eigið þið að kaupa í dag, þið fáið ekki annað, og þetta á morgun. — Og ef það færu ekki fleiri inn á þessa braut, þegar þeir hafa vald til, þá er ég illa svikinn, og það er verra að byrja á því að fara inn á þessa braut, þó að það sé þannig ástatt í þjóðfélaginu, að menn hafi vald til þess. Þess vegna legg ég til, að málinu sé vísað frá með rökstuddri dagskrá, og vísa til þeirra raka, sem tekin eru fram í grg. fyrir þeirri dagskrá, og einnig til þess, sem ég hef sagt um þetta mál. Vona ég, að hv. Alþingi taki það til greina og fari ekki út á þessa óheillabraut.