14.02.1956
Neðri deild: 70. fundur, 75. löggjafarþing.
Sjá dálk 179 í C-deild Alþingistíðinda. (1632)

152. mál, sjúkrahúsasjóður og talnahappdrætti

Einar Olgeirsson:

Herra forseti. Hæstv. viðskmrh. var mjög bjartsýnn um, að það mundi verða mikið samkomulag um þetta frv. í þinginu, en hæstv. ríkisstj. hefur samt ekki haft svo mikið við til að tryggja raunsæi þeirrar bjartsýni að tala við, svo að mér sé kunnugt, neinn af stjórnarandstæðingum, áður en hún leggur þetta frv. fram.

Ég verð að segja það, að þótt sá tilgangur, sem fyrir vakir og sagt er núna að vaki fyrir viðvíkjandi þessu happdrætti, sem hér er lagt til að setja á stofn, sá tilgangur að koma á og byggja sjúkrahús, sé ákaflega góður, þá gefur það okkur, sem höfum reynslu hér á Alþ. fyrir því, hvernig góð mál eru byrjuð, litla tryggingu fyrir því, að þetta verði í framtiðinni tilgangurinn með þessu. Ég man aldrei eftir, að hér hafi komið fram tillögur um nein ný tekjuöflunaráform ríkisstj., án þess að það hafi verið tengt sérstaklega einhverjum góðum tilgangi á því augnabliki, og ég man ekki heldur eftir, að það hafi liðið mörg ár þangað til tilganginum var kippt burt og tekjuöflunin stóð.

Hér er um það að ræða að afla ríkinu tekna til þess að framkvæma verk, sem ríkið á að vinna af sínum venjulegu tekjum. Og spurningin er, hvort menn vilja fara inn á þetta sem aðferð fyrir ríkið til þess að afla sér tekna. Það eru sem stendur starfandi nokkur happdrætti í sambandi við, ja, mér liggur við að segja hið opinbera, sem sé happdrætti, sem við höfum sett lög um hér á Alþingi yfirleitt í mjög gagnlegu augnamiði. Það er starfandi og búið að vera alllengi happdrætti Háskóla Íslands, sem hefur unnið ákaflega mikið og gott verk, sem líklega hefði ekki verið unnið án þess. Það er starfandi happdrætti dvalarheimilis aldraðra sjómanna, sem líka er að vinna gott verk, og það er starfandi happdrætti fyrir Samband íslenzkra berklasjúklinga, sem líka er að vinna gott verk. Og um allt þetta hefur Alþ. haft afskipti með því að setja þarna lög og gera þessum stofnunum þannig mögulegt að vinna þetta verk. En þetta er í fyrsta skipti, sem sú till. kemur fram að setja á stofn happdrætti beinlínis í þeim tilgangi að afla ríkissjóði tekna.

Happdrætti eru farin að verða ákaflega algeng í okkar þjóðfélagi, og það er e.t.v. táknrænt fyrir þá afstöðu, sem er að skapast í þjóðfélaginu, sem sé þá siðferðislegu afstöðu til hlutanna, hvað happdrættin eru að verða algeng og vinsæl. Það er því miður þessi afstaða, sem liggur þar á bak við, að það sé raunverulega alltaf meiri möguleiki að hreppa eitthvert hnoss af tilviljun en með því að fá að vinna sér fyrir því með sínum höndum, og það er raunverulega sár og bitur reynsla, sem liggur á bak við þennan hlut.

Menn og stofnanir neyðast til, liggur mér við að segja, að nota sér þetta, þó að það sé engan veginn heppilegt að ýta eins undir þetta og gert er. En er ríkið neytt til þess að gera þetta líka? Er rétt, að ríkið sem slíkt fari inn á þetta svið til að afla ríkissjóði tekna? Er virkilega svo komið, að það sé ekki hægt að afla ríkissjóði tekna í eins bráðnauðsynlega hluti og byggingu sjúkrahúsa með öðru móti en þessu, þeim ríkissjóði, sem lætur það viðgangast, og þeirri ríkisstj., sem lætur það viðgangast, að einstakir menn raki saman auð á rekstri fyrirtækja hér, raki saman milljónatekjum af rekstri einstakra fyrirtækja, ýmissa miður þarfra, því ríki, sem þegar hefur þó séð ástæðu til þess að nota bæði áfengiseinkasöluna eða áfengissöluna og tóbakseinkasöluna sem tekjur fyrir ríkissjóð og gæti alveg eins tekið mjög mikið af þeim gróðalindum, sem einstakir menn sitja núna að? Ég álít það mjög varhugavert, að farið sé inn á þessa braut, að ríkissjóði sé aflað tekna á þennan hátt. Það væri nær að mínu áliti að þjóðnýta sum af þeim iðnaðarfyrirtækjum hér, sem gefa mikið fé, en framleiða þarflitla vöru, á meðan hún er á annað borð látin viðgangast. En hins vegar skilur maður, að sú ríkisstj., sem lítur á sig sem verndara sérréttindamannanna í þjóðfélaginu og verndara gróðamannanna, vill ógjarnan ganga á gróðamöguleika þeirra. En mér finnst það fulllangt gengið, að ríkissjóður sem slíkur fari þá svo að segja að hagnýta sér og jafnvel æsa upp spilafíkn fólksins til ágóða fyrir ríkissjóð.

Ég vildi láta þetta koma fram í sambandi við þessa umr. Það eru allir sammála hæstv. ráðh. um nauðsynina á því að koma upp þessum fyrirtækjum, sem þarna er um að ræða. En hafa þau orðið svona út undan í öllum þeim samningum, sem ríkisstj. hefur átt í undanfarið, að þegar hún leggur hundruð milljóna króna skatta á landsmenn, þá er ekkert afgangs fyrir sjúkrahúsum, og það á sama tíma sem ríkisstj. gerir ráðstafanir til þess að fara að minnka gjaldeyrisframleiðslu landsmanna jafnvel upp undir það um 2/3 og minnka og draga úr tekjum landsmanna að sama skapi? Mér finnst það orðið nokkuð einkennandi fyrir stjórnarfarið, ef hvers konar „spilabúlur“ og annað slíkt, sem einkaréttindamenn Sjálfstfl. setja upp hér í Reykjavík, hvers konar „barar“ og annað þess háttar er látið gefa stórgróða, milljónagróða, og allt slíkt látið viðgangast og skipulagsbundið unnið að því að spilla fólkinu, ekki sízt æskulýðnum, og þá skuli ríkisstj. álíta, að það sé ekkert annað eftir skilið en happdrætti til þess að koma upp sjúkrahúsum í landinu, — ríkisstj., sem hefur til umráða 600 millj. kr. af fé þjóðfélagsins og var að taka sér 200 millj. kr. í viðbót.

Þess vegna finnst mér, að hæstv. ríkisstj. geti ekkert undrað sig á, þó að það komi fram smávægilegt hik hjá mönnum í sambandi við þetta, menn vilji svona gjarnan hugsa sig ofur lítið um, hvort happdrætti eigi að vera nýjasta beina tekjuöflunarleiðin fyrir ríkissjóð, hvort það sé komið svo í landi, sem hefur á annað hundrað milljónamæringa, í landi, þar sem yfirstéttin lifir þannig lífi eins og hver dagur væri hennar seinasti.

Ég álít auðvitað sjálfsagt, að þetta mál fari til nefndar og 2. umr., en ég held, að það væri rétt af hæstv. ríkisstj., — ja, ég veit ekki, hvort hún er búin að ráðgast við sína stjórnarflokka um þetta, þannig að þetta fari í gegn eins og allt annað, sem hún stingur upp á, — en ég held, að það væri rétt, ef henni er ekki alveg nákvæmlega sama um, hvernig hún fær peninga og hvaða afleiðingar hennar peningaöflun hefur, að hún léti heilbr.- og félmn. athuga, hvort það finnast ekki ofur lítið betri aðferðir en þessar til þess að ná tekjum í ríkissjóð.