25.01.1957
Neðri deild: 45. fundur, 76. löggjafarþing.
Sjá dálk 1005 í B-deild Alþingistíðinda. (1016)

99. mál, sala og útflutningur sjávarafurða o. fl.

Jóhann Hafstein:

Herra forseti. Málatilbúnaður og málflutningur hæstv. viðskmrh. í sambandi við mál það, sem hér liggur fyrir, minnir mig á söguna um nýju fötin keisarans. Keisarinn hélt, að hann væri í spánnýjum, dýrum og fallegum fötum, en almenningur sá, að hann var bara fatalaus, vesalings keisarinn.

Hæstv. viðskmrh. er búinn að halda hér tvær langar ræður og heldur, að hann sé að tala fyrir till. um nýmæli í lögum um fisksölumálin. Það eru engin nýmæli í lögum í þessu frv., sem hér liggur fyrir. Að þessu vildi ég víkja sérstaklega og minni þá á það, að þegar þessu frv. var útbýtt hér og þm. sáu þáð fyrst í gær, þá var eðlilegt, að sjálfstæðismenn teldu, að það væri þörf á því að fá venjulega þinglega meðferð á málinu, þannig að menn fengju að athuga það, áður en frv. kæmi til umr., vegna þess að hér var eitt af þeim málum, sem ríkisstj. hafði talið að væri meðal hinna stóru mála. Og fyrir jólin, áður en þing fór í jólafrí, var því lofað af hálfu ríkisstj. eða gefin yfirlýsing um það, að hún mundi bera fram frv. um endurskipulagningu fisksölumálanna til útlanda.

Þegar við fengum svo tækifæri til að skoða þetta frv., þá verð ég að segja, að ég átti erfitt með að átta mig á þeirri endurskipulagningu fisksölumálanna til útlanda, sem í þessu frv. fælist. 7. gr. frv. segir, að með lögum þessum séu úr gildi felld lög nr. 11 12. febr. 1940. Ég sló upp á þessum lögum til þess að sjá, hvaða nýmæli fram yfir eldri lögin væru í þessum nýju lögum, og ég held, að það sé nú gott að rifja þau upp fyrir hv. þm., því að það er tæplega hægt, finnst mér, að eyða tíma þingsins í umr. um frumvörp og láta heita, að hér sé um einhver nýmæli að ræða, ef það reyndist svo, að ekkert fælist í þeim umfram það, sem væri í þeim eldri lögum, sem verið er að afnema.

Það er munur á heitinu, því að hér er frv. til laga um sölu og útflutning sjávarafurða o.fl., en eldri lögin hétu: lög um sölu og útflutning á vörum. En 1. gr. er þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Ríkstjórninni er heimilt að ákveða, að engar vörur megi bjóða til sölu eða selja til útlanda eða flytja úr landi nema að fengnu leyfi hennar og með þeim skilyrðum, sem hún setur.“ Og 2. gr.: „Leyfi til útflutnings á íslenzkum vörum, sem veitt hafa verið af ríkisstjórninni eða einstökum stofnunum fyrir gildistöku þessara laga, eru úr gildi fallin.“ 3. gr.: „Ríkisstjórninni er heimilt að ákveða, að engir megi bjóða til sölu, selja til útlanda eða flytja vörur úr landi, aðrir en þeir, sem til þess hafa fengið sérstaka löggildingu ríkisstjórnarinnar.“ 4. gr.: „Ríkisstjórnin getur falið nefnd,“ hér á ríkisstj. að skipa útflutningsnefnd, á því er kannske einhver stigsmunur, en enginn eðlismunur, — ríkisstj. sem sagt getur falið n. samkv. 4. gr., „er hún skipar, að fara með það vald, er henni er veitt samkvæmt lögum þessum.“ 5. gr.: „Með reglugerð, er ríkisstj. setur, er heimilt að skipa nánar fyrir um allt, er við kemur framkvæmd þessara laga, og þar á meðal um greiðslu kostnaðar við framkvæmdina.“ Svo eru venjuleg ákvæði um gildistöku og sektir, og ég sé það, að sektarákvæðin eru heimingi hærri í þessu frv., það á að vera hægt að sekta menn allt að 200 þús. kr., en var 100 þús. kr. í eidri lögunum.

Mig langar til þess að beina þeirri fsp. til hæstv. viðskmrh., hvort það sé eitthvað í þessu frv., sem hér er lagt fram, eitthvað ákvæði, sem ekki er í eldri l., því að það gæfi þá tilefni til, ef svo reyndist, að það yrði sérstaklega rætt, og hvað er hér verið að gera með framburði þessa frv. fram yfir það, sem áður var fyrir hendi.

Það er sagt í grg. þessa frv.: „Það skipulag, sem frv. gerir ráð fyrir, er að nokkru leyti sniðið eftir dæmi Norðmanna.“ Hvað þýðir þetta í grg. frv., það skipulag, sem frv. gerir ráð fyrir? Frv. og lög geta ekki gert ráð fyrir neinu öðru en því, sem í þeim stendur, m.ö.o. þá skipulag það, sem frv. ákveður. Og þá spyr ég enn: Hvaða nýtt skipulag á afurðasölumálunum til útlanda er ákveðið með þessu frv.?

Hæstv. viðskmrh. talar æ ofan í æ um, að eitthvað sé tilætlunin með breyttri skipan, sem hér er tekin upp með þessu frv. En það ber að sama brunni, að það liggur ekki í augum uppi a.m.k., hvaða breytta skipan sjálft frv. felur í sér.

Það, sem hér hefur gerzt, er m.ö.o., að hæstv. viðskmrh. hefur haldið framsöguræðu og aðra ræðu fyrir frv., en allur málflutningur ráðh. hefur snúizt um annað en það, sem í frv. feist og ákveðið er í frv. Þetta er vægast sagt mjög óþinglegt og óvanaleg meðferð á þingmálum í sölum Alþingis.

Ég skal ekki blanda mér neitt inn í þær umr.; sem hér hafa farið fram um þau efni, sem eru utan við ákvarðanir þessa frv., hvort eitt skipulag sé betra en annað. En í sambandi við það viðurkennir hæstv. viðskmrh., að áður en þetta frv. er flutt, geti hann haft í hendi sér eða hæstv. ríkisstj. að gera allar þær breytingar á fisksölumálunum, sem hann hefur óbeint eða beint vikið að að ástæða væri til að gera. En það er ekki eitt einasta ákvæði í sjálfu frv. um skipulag þessara mála. Mér hefur fundizt, að það væri einkum og sér í lagi eitt atriði, sem æ ofan í æ hefur komið fram í ræðu hæstv. viðskmrh. að óeðlilegt væri í skipulagi þessara mála nú, að einum aðila, Sölusambandi íslenzkra fiskframleiðenda, hefði verið falin einkasala á saltfiski. Þeirri skipan mála er ekki breytt með þessu frv. Og ef það á að vera aðaltilgangurinn, ef dæma má eftir ræðum hæstv. ráðh. til þessa, þá er auðvitað eðli málsins samkvæmt rétt að álykta, að um það atriði bæri þá að kveða á í frv., m.ö.o., að það ætti að hera fram frv. um endurskipulagningu fisksölunnar, að slíkt frv. fæli í sér einhver ákvæði um fisksöluna. En ég fæ ekki séð, að það feli í sér nein ákvæði um skipulag fisksölunnar umfram það, sem gildir í eidri lögum, en ég hef nú spurt hæstv. ráðh. um það, og hann væntanlega gerir þá nánari grein fyrir því.

Þess vegna, miðað við þennan skilning minn, eru alveg meiningarlaus ákvæðin í grg. frv., eins og þau, sem hér greinir, með leyfi hæstv. forseta:

„Þetta skipulag“ — sem gert er ráð fyrir að taka upp í frv., en fyrirfinnst ekki í ákvæðum frv. — „mun því tryggja sterkari stjórn afurðasölumálanna í heild, eyða þeirri skaðlegu tortryggni, sem fyrr er á minnzt, og tryggja, að misnotkun geti ekki átt sér stað af hendi einstakra útflytjenda. Samkvæmt þessu fyrirkomulagi“ — og ætti þá væntanlega að vera átt við ákvæði frv. — „fær enginn útflytjandi einkarétt á útflutningi neinnar vörutegundar.“

Hvar stendur það í frv., að enginn útflytjandi fái einkarétt á útflutningi neinna vörutegunda? Ég skal láta þessi orð nægja. Ég hef aðeins rætt um formshlið þessa máls, en ekki um efnishlið málsins í heild, hvort eitt skipulag sé öðru betra. En ég tel, þegar hæstv. ríkisstj. leggur fyrir frv. og lætur heita, að það eigi að fela í sér löggjafarákvæði, eftir að það hefur verið samþykkt af þinginu, um skipulag einhverra mála, að það verði þó að fyrirfinnast eitthvað um skipulag þessara umræddu mála í sjálfu málinu umfram það, sem áður var í þeim lögum, sem úr gildi eru felld.

Þetta finnst mér að sé hið minnsta, sem hægt sé að ætlast til, ekki sízt þegar um er að ræða mál, sem mikið er af látið af stuðningsmönnum hæstv. ríkisstj., og allmikið fer fyrir frásögnum í dagblöðunum í dag um flutning þessa stórþýðingarmikla máls, sem ég því miður fæ ekki séð af efni þess sjálfs að sé neitt fram yfir það, sem áður var í lögum.