24.05.1957
Efri deild: 107. fundur, 76. löggjafarþing.
Sjá dálk 2118 í B-deild Alþingistíðinda. (2240)

83. mál, lax- og silungsveiði

Frsm. (Páll Zóphóníasson):

Herra forseti. Eftir að þetta mál kom til okkar í Ed. í gær, var haldinn fundur í landbn. Okkur leizt ekki alls kostar á þær breytingar, sem höfðu orðið a því í Nd., og það þótti réttast að flytja brtt., sem prentaðar eru á þskj. 605, en nú eru teknar aftur, og orsökin til þess er sú, að þegar farið var að athuga málið nánar, kom í ljós, að það mundi mjög hæpið, að málið mundi ná fram að ganga á þessu þingi, ef við gerðum þessar brtt. og kæmist í það mikið ósamræmi við það, sem Nd. hafði samþ. Afleiðingin af því varð sú, að aftur var haldinn annar fundur í landbn. í morgun, og þar kom veiðimálastjóri með miðlunartillögur milli skoðana nefndanna, sem svo birtast á þskj. 622 og n. nú leggur til að samþykktar séu.

Það, sem hér er um að ræða, þær breytingar, sem orðið hafa í Nd. á frv., eru ósköp fljóttaldar, og skal ég bíða seinast með þessa.

Það er fyrst og fremst breyting á 97. gr. Hún var um það að ófriða sel á ofur litlum parti á Breiðafirði, Hvammsfirðinum Þessi grein var felld niður í Nd., svo að nú gilda sömu ákvæði um alla friðun á öllum Breiðafirði. Ég skal ekki rekja gang þessa máls. Þetta komst inn í laxalögin á sínum tíma í frv., sem lagt var fyrir Alþingi 1930. Þá var laxveiði í ánum, sem renna í Hvammsfjörð, mikið til alveg horfin, og selnum var kennt um, og þá var þetta sett í lögin, að selur skyldi ófriðaður á Hvammsfirði við ósa þessara áa. Nú er komin veiði í þessar ár, hverju sem það er nú að þakka, og mér er sagt af kunnugum mönnum, þ. á m. sýslumanni Dalamanna, sem var einn í n., og þm. Dal. (ÁB), sem ég hef líka rætt um við málið, að yfirleitt sé aldrei skotinn selur þarna, enda selalátur þarna inni á Hvammsfirði, svo að ég held, að það sé ekki ástæða til að halda þessu, við gerum engar brtt. við þessa breytingu Nd. á frv.

Þá er gerð sú breyting við 16. gr. frá því, sem hún fór frá okkur, um veiði í ósum, að við leyfðum þar veiði með stöng. Nd. bannaði hana, og breytir gr. að þessu efni. Við leggjum ekki heldur til, að um þetta sé gerð nein breyting, því að í gr., eins og hún kemur frá Nd., er gert ráð fyrir því, að ráðh. geti veitt undanþágu. En hér hagar svo misjafnt til við ósana, að þar þarf alltaf undanþágur, og gildir ekki sama um þá alla og skiptir þess vegna ekki verulegu máli, hvort heldur er.

Loks var í Nd. sett ákvæði um það, hvenær lögin öðluðust gildi. Við erum búnir að vera með þau tvö þing bráðum, — það er bráðum búið þetta þing líka, — þessi lög, og nú er komið fram yfir þann tíma, sem menn eru farnir að leggja í sínar lagnir, en eftir þessum lögum breytast lagnir dálítið hingað og þangað í ám. Það þótti afar óhentugt að láta þau öðlast gildi, þegar veiðitíminn væri byrjaður, og þess vegna eðlilegast að láta þau ekki öðlast gildi fyrr en í haust, eftir að veiðin í sumar væri búin. Þessa brtt. samþykkjum við líka og gerum ekki neinar till. um, að henni verði breytt.

Þá er það 35. gr. Það er hún og um hana, sem nefndirnar greinir á og við nú berum hér fram miðlunartillögu frá veiðimálastjóra. Við höfðum ætlazt til þess hér í d. og þannig fór frv. frá okkur, að ekki væri bætt minnkandi veiði fyrir áhrif laganna, nema hún minnkaði um meira en helming. Þeir færa þetta niður og ætla að bæta þá veiði, sem missist fram yfir 30%. Við höfum ekki séð ástæðu til að breyta þessu. Þeir menn, sem verða fyrir því að þurfa að breyta sínum lögnum eða hverfa með þær burt, eiga náttúrlega rétt á einhverjum bótum, og við gerum þetta ekki að ásteitingarefni og látum þessi 30%, sem Nd. samþykkti, standa áfram.

Þá vildu þeir miða bæturnar við veiðina eins og hún hefði verið síðustu 10 ár, þegar kæmi að því að fara að meta, hvaða bætur menn skyldu fá fyrir rýrnandi veiði. Það fellum við niður og látum í sjálfsvald matsmannanna í hverju tilfelli, hvaða upplýsinga þeir afli sér og hvernig þeir afli þeirra.

Það liggur í hlutarins eðli, að eitt af því, sem þeir verða að reyna að afla sér upplýsinga um, er, hvað veiðin hefur verið, hvað hún hafi minnkað á viðkomandi stað. En jafnaugljóst er hitt, að þeim er það mjög erfitt. Þar sem sami maðurinn hefur kannske fimm lagnir og ein þeirra á að hverfa, þá verður sjálfsagt erfitt að finna 10 ár aftur í tímann, hvað hefur komið í þessa lögn af þeim laxi, sem hann hefur veitt og lagt inn. Eins er það, að það er til í dæminu, að menn, sem missa aðstöðu til þess að geta lagt lagnir eftir þessum lögum, hafa ekki notað réttinn neitt í síðustu 10 ár, af því að áin fyrir þeirra landi hefur verið leigð út og ekkert veitt þar.

Það er þess vegna sitt á hvað, hvernig þessi 10 ára ákvæði mundu verka, og við leggjum til, að það falli út úr gr. og matsnefndirnar í hvert skipti reyni að komast eins mikið til botns í málinu og þær geta, á einn eða annan veg, og þær séu sjálfráðar, hvernig þær geri það.

Þá leggur Nd. til, að bætur fyrir rýrnun veiðiréttar yrðu greiddar að 3/4 af ríkinu og 14 af viðkomandi sýslufélagi. Við höfum haft þetta helming, skipt þessu til helminga.

Þetta var nú nr. 1 af þessu í gær, sem við vorum mjög tregir til að ganga inn á. En við leggjum nú til, að það standi. Ríkið greiðir 3/4 bótanna og viðkomandi sýslunefnd 1/4, og er þá komið til móts við nefndina í Nd., alveg eins og með 30%, sem við vonum að verði til þess, að frv. fái þar greiða afgreiðslu og verði samþykkt.

Þá tóku þeir upp í Nd., að ríki og sýsla skyldu kosta mötin í sama hlutfalli og þau kostuðu bæturnar. Með þessu þurfti maðurinn, sem í mál vildi fara fyrir missta veiði, engu til að kosta sjálfur nema einni örk af pappír, sem hann skrifaði kæru á. Með því fannst okkur að það væri kölluð fram kæra, hvort sem ástæða væri til eða ekki, og fannst það eiginlega ófært.

Lögin gera ráð fyrir því, að matsmennirnir í hvert skipti ákveði, af hverju matið skuli greiðast, og það látum við haldast, en förum ekki inn á Nd., sem ákvað, að ríki og sýsla greiddu það allt ævinlega, hvort sem það væri nokkur ástæða til þess að fara af stað með málið eða ekki.

Loks tók Nd. það upp að leyfa, að bæturnar fyrir rýrnun á veiðiréttinum jöfnuðust á 25 ár, til þess að það yrði ekki eins tilfinnanlegt, a.m.k. fyrir sýslunefndina, að þurfa að greiða það strax og matið færi fram. Þetta ákvæði höfum við tekið upp í till., eins og hún liggur fyrir núna.

Ég hef þá reynt að lýsa breytingunum og því, sem þær fela í sér. Við höfum trú á því, að nefndin, eftir samtali við n. í Nd. og þá menn, sem hafa mestra laxahagsmuna þar að gæta, að á þessari breytingu verði tekið þar með velvilja, hún verði þar samþ. og lögin geti öðlazt gildi nú á þessu ári, en það viljum við að þau geri.

Loks leggjum við til þarna aðra brtt., við 109. gr. Við vitnum þar í 35. gr., sem er undantekning frá aðalreglunni, sem annars gildir í 109. gr.

Þó að við sumir landbn.-menn séum ekki alls kostar ánægðir með þessar till. og hefðum heldur kosið þær í svipuðu formi og var hjá okkur áður, þá leggjum við nú samt til, að þær verði samþ. og frv. þannig sent Nd. aftur.