09.12.1957
Neðri deild: 35. fundur, 77. löggjafarþing.
Sjá dálk 199 í C-deild Alþingistíðinda. (1908)

68. mál, húsnæðismálastofnun

Flm. (Jóhann Hafstein) :

Hæstv. forseti. Auðvitað þarf miklu meira en 12 millj. kr. frá ríkinu nú í eitt skipti til þess að jafna við jörðu allar herskálaíbúðirnar hér í Reykjavík og sums staðar annars staðar og óhæft húsnæði, enda sést það nú ósköp augljóslega af því, að eins og ég upplýsti í minni fyrstu ræðu, þá hefur Reykjavíkurbær varið á undanförnum 3 árum 34½ millj. kr. í þessum tilgangi, að útrýma bröggum og öðru heilsuspillandi íbúðarhúsnæði. En til þess að þetta megi verða, þarf að viðurkenna meginregluna, að ríkið á hverjum tíma leggi fram fé til jafns við sveitarfélögin, eins og ég hef lagt megináherzlu á, og ég tel mig hafa sýnt fram á það og skal sýna enn betur fram á það, að ef þeirri meginreglu verður framfylgt, þá er öruggt, að herskálum öllum hér í Reykjavík á að verða útrýmt á næstu fáum árum, 2–3 árum eða eitthvað þ. u. l., eins og horfur eru á þeim málum í dag, og skal ég víkja að því nánar. En þetta vildi ég strax láta fram koma af tilefni þeirra lokaorða, sem fram komu í ræðu hæstv. félmrh.

Ég skal svo leyfa mér að víkja nokkuð að þeim atriðum, sem fram komu hjá hæstv. ráðh. í sambandi við þetta húsnæðismálafrumvarp okkar sjálfstæðismanna.

Fyrsta atriðið er þá það, að hæstv. félmrh. segir, að það hafi áður verið í löggjöfinni, sem við leggjum nú til að falli niður úr gildandi löggjöf, að fulltrúi Landsbankans í húsnæðismálastjórn skuli eigi hafa atkvæðisrétt um lánveitingar. Því miður er þetta, eins og margt fleira, sem fram kom hjá hæstv. ráðh., byggt á misskilningi. Þetta ákvæði var ekki í húsnæðismálalöggjöfinni frá 1955 og kom þess vegna inn í löggjöfina sem nýmæli með húsnæðismálalöggjöfinni frá síðasta þingi. Hins vegar mun efni málsins hafa verið það, að fulltrúi Landsbankans afsalaði sér í viðræðum við þáverandi ríkisstjórn og samningum, sem á milli stjórnarinnar og Landsbankans áttu sér stað, rétti, sem hann samkvæmt lögunum hafði til þess að fjalla um lánveitingar, og var það, eins og ég segi, samningsmál á milli Landsbankans og hæstv. ríkisstj., stóð að vísu ekki lengur, en þeir samningar stóðu, sem þá voru gerðir, og lagalega réttinn hafði fulltrúi Landsbankans eftir eldri löggjöfinni.

Ég hef áður látið það koma fram, að ég taldi alltaf óheppilega þá framkvæmd á lánveitingunum, að slíkur háttur væri hafður, og um þetta atriði eins og annað vil ég segja það, að það var ekki runnið undan rifjum okkar sjálfstæðismanna í þáverandi stjórnarsamvinnu sjálfstæðismanna og Framsfl. Það er þess vegna ósköp eðlilegt, að sjálfstæðismenn strax í fyrra, þegar þetta nýmæli var sett inn í lögin, legðu til, að það félli niður, og telji enn rétt, að ákvæðið falli niður og sé óviðeigandi. — Þessa leiðréttingu taldi ég rétt að láta fram koma.

Þá eru ákvæði frv. um tækniráð. Hæstv. félmrh. segir, að þetta mundi eftir okkar tillögum verða geysilega mikið bákn og heill mannsöfnuður og miklu réttara væri að kalla þetta félag heldur en ráð, í samræmi við þær till., sem í frv. felast.

Nú vil ég vekja athygli hv. þm. á því, að það er lagt til, að tækniráðið mundi skipað fulltrúum frá tilteknum aðilum, og auðvitað mundi geta nægt, að það væri einn fulltrúi frá hverjum aðila. Og þegar þessir aðilar eru taldir saman, sem í tillögum okkur er um að ræða, þá eru þeir níu. Þetta tækniráð, sem í huga hæstv. ráðh. er orðið að slíku feiknabákni og mannsöfnuði, eins og hann sagði, að réttara væri að kalla það félag, það þyrfti þó ekki samkv. okkar tillögum að vera fjölskipaðra, en níu manna ráð, og fá eru nú þau félögin á landi voru, sem telja þó ekki eitthvað fleiri meðlimi en níu, þó að þau kunni e. t. v. að þekkjast.

Auðvitað þarf ekki mikið að deila um þetta atriði frv., og ég tek undir það með hæstv. ráðh., að sumt af því, sem lagt er hér til, er að sjálfsögðu ekki stórvægilegt. En ákvæði þessu um tækniráðið er þó ætlað að koma í stað miklu óákveðnara ákvæðis gildandi löggjafar um heimild til þess að kveðja sér til ráðuneytis tæknilega sérfróða menn, en í eldri lögunum stendur um þetta, að við lausn þessara mála er húsnæðismálastofnun ríkisins heimilt að leita samvinnu við hvern þann aðila, sem hefur sérþekkingu á þessum málum, og er opinberum aðilum skylt að veita stofnuninni hverjar þær upplýsingar, er hún óskar. Og félmrh. er heimilt að skipa nefnd sérfróðra manna húsnæðismálastjórn til aðstoðar. Hvor tveggja þessi ákvæði teljum við að væru betur komin í ákvæðum frv. okkar um skipun tækniráðs, sem ætti fulltrúa frá þeim aðilum, sem þar um ræðir.

Síðan hófst nokkuð langur kafli í ræðu hæstv. félmrh., sem ég skal ekki gera að umtalsefni, af því að hann byggðist á misskilningi á tillögum okkar, og það á auðvitað hver maður leiðréttingu orða sinna í slíku sambandi, og skal ég ekki fara fleiri orðum um það.

Það, sem við leggjum til í 2. gr. okkar frv. og misskilið hafði verið af hæstv. félmrh., er það, að niður falli málsgreinarnar, sem koma á eftir töluliðunum í 2. gr., og ráðherrann vék nokkuð að, eftir að á það hafði verið bent. En veigamesta atriðið í þeim greinum, sem þar eiga að falla niður, er ákvæði um, að húsnæðismálastjórninni sé heimilt að láta undirbúa byggingu íbúðarhúsahverfa í kaupstöðum með því að láta gera skipulagsuppdrætti af þeim í samráði við skipulagsnefnd ríkisins. Efni þessarar greinar er það, að þegar húsnæðismálastjórn eða ef húsnæðismálastjórn sýnist svo, þá getur hún látið skipuleggja bæjarhverfi í bæjum og þorpum, og þá á skv. löggjöfinni viðkomandi bæjarfélagi að vera skylt að heimila, að þarna sé byggt, skylt að láta af hendi landsvæði fyrir það, ef með þarf með eignarnám, og sömuleiðis er viðkomandi bæjarfélagi skylt að leggja nauðsynlega vegi og leiðslur um slík hverfi innan hæfilegs tíma að mati húsnæðismálastjórnar og félmrh. Í þessu sambandi talaði félmrh. um, að það væri nauðsynlegt að hafa þessa heimild í lögum, ef bæjarfélag vanrækti þessa skyldu sína, og þar af leiðandi t. d. væri settur fóturinn fyrir þá framkvæmd að útrýma heilsuspillandi húsnæði. Það er hvergi minnzt á útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis í þessu sambandi. Þess vegna getur samkv. löggjöfinni verið hér um að ræða, að húsnæðismálastj. láti skipuleggja bæjarhverfið, skipi bæjarfélaginu að láta landsvæði af hendi, leggja götur og holræsi og annað og þetta bæjarhverfi verði byggt, án þess að einni einustu heilsuspillandi íbúð þess vegna verði útrýmt. Þetta ákvæði er ekkert í sambandi við önnur ákvæði löggjafarinnar um útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis. Og ég lagði áherzlu á það í minni fyrri ræðu, að það væri alveg með ólíkindum, að fulltrúar, fimm fulltrúar í húsnæðismálastjórn, kosnir af sameinuðu þingi og einn frá Landsbankanum, gætu haft skilning umfram kjörna sveitarstjórnar- og bæjarfulltrúa af fólkinu sjálfu til þess að fjalla um þessi málefni þeirra. Og ef ákvæði eins og þetta ætti að koma til framkvæmda og heimildin að vera notuð, þá gæti það hæglega leitt til hins mesta ófarnaðar, og ég á þar fyrst og fremst við það, ef húsnæðismálastjórnin telur, að hennar mati, að bæjarfélagi sé fært og kleift að leggja götur og holræsi um slík nýbyggð hverfi, en hins vegar vel kann svo til að haga, að það hafi ekkert bolmagn til þessara framkvæmda. Ég efast um, að það sé nokkurt ákvæði í núgildandi löggjöf, sem gangi eins freklega á rétt sveitarfélaganna og þetta ákvæði húsnæðismálalöggjafarinnar. Það hefur ekki komið til neinna framkvæmda á þessu enn þá, og ég sagði það — held ég — í minni fyrri ræðu, að ég teldi naumast nokkrar líkur til þess, að þessi heimild yrði notuð, en hún væri svo óeðlileg og slæmt fordæmi, að þess vegna bæri þingmönnum skylda til að fella hana úr löggjöfinni.

Hæstv. ráðh. sagði, að þetta kæmi ekki til, nema stæði á skipulagsuppdrætti frá sveitarfélögunum. Um það segir ekkert í löggjöfinni. Húsnæðismálastjórn getur bara hreinlega haft allt aðra skoðun á því, hvernig eigi að skipuleggja bæjar- og sveitarfélag, heldur en bæjarstjórnin. Við skulum taka dæmi, að Reykjavíkurbæjarstjórnin hefur til meðferðar núna skipulag á nýju íbúðahverfi, sem stundum er kallað Háaleitishverfi. Það er stórt og mikið íbúðahverfi, sem á um leið að skapa eins konar nýjan miðbæ, sem stundum hefur verið kallað, og þarna er gert ráð fyrir að geti búið kannske 20 þús. manns, á þessu tiltekna svæði, í framtíðinni. Samkv. þessu ákvæði húsnæðismálalöggjafarinnar gæti húsnæðismálastjórn tekið sér fyrir hendur skipulagningu þessa svæðis eða við skulum segja annars svæðis, sem eitthvað styttra væri á veg komið hjá bæjarfélaginu, og krafizt þess, að hverfið væri skipulagt skv. þeim till., sem húsnæðismálastjórn óskaði eftir, og bæjarfélagið tækist á herðar allar þær skyldur, sem hér er talað um, að leggja götur og holræsi um slíkt hverfi. Það er ekkert, sem útilokar þetta eftir löggjöfinni, og það sýnir bezt, hversu óeðlilegt ákvæðið er sem löggjafarákvæði og hversu það stangast og stríðir við eðli málsins um veigamikinn sjálfstjórnarrétt bæjar- og sveitarfélaganna, sem frá öndverðu hefur verið viðurkenndur í íslenzkri löggjöf.

Þegar ráðherra kom að því að svara þeirri gagnrýni, sem fram hefur komið á þeirri skriffinnsku, sem upp hefur verið tekin af núverandi húsnæðismálastjórn með þeim nýju umsóknareyðublöðum undir lánveitingar, sem gefin hafa verið út og mönnum verið skylt að útfylla, áður en þeir fá möguleika til lána, þá lét hann sér sæma í leiðinni að bera fyrrv. húsnæðismálastjórnarmönnum slíkan ófögnuð á brýn, bera á þá slíkan ófögnuð í sambandi við lánveitingar, að mig stórfurðar á þeim stóryrðum. Hæstv. félmrh. segir, að fyrrv. húsnæðismálastjórnarmenn, sem voru tveir tilteknir menn, sem mönnum er kunnugt um, hafi veitt lán af opinberu fé í þessu sambandi eða almannafé til norðurs og suðurs án minnsta tillits til ástæðna, efnahags og kringumstæðna umsækjendanna, en af pólitískum og persónulegum ástæðum, eftir því sem þeim hafi sýnzt. Ja, ég segi: Þegar hæstv. ráðh. á Alþingi viðurkennir slík orð um opinbera starfsmenn, er viðkunnanlegra að láta ekki sitja við stóryrðin ein, heldur færa þeim nokkurn stað. Ég held, að þeir menn, sem hér eiga hlut að máli, Hannes Pálsson og Ragnar Lárusson, sem áður áttu sæti í húsnæðismálastjórn og fjölluðu um lánveitingarnar, hafi yfirleitt hvor um sig getið sér orð sem samvizkusamir menn í starfi sínu, og það er naumast að mínum dómi viðunandi, að menn, sem hafa tekið að sér störf og unnið störf í opinbera þágu, eins og þessir tveir viðkomandi aðilar, þurfi að þola slík ámæli af hálfu hæstv. ráðherra hér á þingi, án þess að þeim sé fundinn nokkur staður, og að sjálfsögðu hafa þessir viðkomandi aðilar ekki tækifæri á slíkum vettvangi til þess að bera hönd fyrir höfuð sér. Það má ekki minna vera, en af hálfu annarra þm. sé átalin slík framkoma eins og þessi, og hún er með engu móti verjanleg.

Flest af því, sem hæstv. félmrh, sagði um það, að við leggjum til að draga úr skriffinnskunni og hafa bæði umsóknareyðublöð og lánaúthlutunarreglur einfaldari, — flest af því, sem hann um þetta sagði, fær naumast staðizt, vegna þess að hann lætur hverju sinni liggja að því, að um leið og við viljum hafa úthlutunarreglurnar einfaldari og almennari, þá sé eiginlega bara með því verið að tryggja, að þeir fátækustu og mest þurfandi fái ekki lánin, en auðveldara sé að veita lánin af handahófi og persónulegum sjónarmiðum. Þetta er mikill misskilningur. Við leggjum hins vegar til í okkar frv., að lánveitingar séu settar almennar reglur og húsnæðismálastjórnin sjálf, en ekki hæstv. félmrh., hver sem hann er á hverjum tíma, skuli á grundvelli þeirrar reynslu, sem hún hlýtur að hafa bezta og mesta á þessu sviði, setja sér almennar reglur um veitingu lánanna og í samræmi við þær reglur skuli útbúa umsóknareyðublöð um lán, einföld, skýr og hentug til afnota fyrir almenning.

Þegar slíkt lagaákvæði er fyrir hendi, getur náttúrlega húsnæðismálastjórn gengið æði langt í því að ákveða mörkin eða skorðurnar með reglum, sem hún setur um lánveitingar. En þó er það beinlínis ákveðið í lögunum, að það sé tilætlun löggjafans, að reglurnar og eyðublöðin undir lánsumsóknirnar séu einföld, skýr og hentug til afnota fyrir almenning.

Menn sjá það greinilega, að í skjóli slíks löggjafarákvæðis er auðvitað hægt að tryggja engu síður en áður, að misfellur eigi sér ekki stað um lánveitingar, hvorki persónulegar né pólitískar lánveitingar eigi sér stað, þannig að þeir, sem minnsta þörfina hafa, fái úrlausn. En þó vil ég nú af margítrekuðum ummælum hæstv. félmrh. um, að það verði auðvitað að sjá þeim, sem fátækastir eru og erfiðasta aðstöðu hafa, fyrir lánum, og engu síður en öðrum, taka það fram, að í þessu felst ekki endilega að sjálfsögðu réttasta aðferðin í sambandi við lánveitingar til íbúðabygginga til þess að leysa úr húsnæðisskorti. Aðferðin til þess að leysa úr húsnæðisskortinum er einfaldlega sú að byggja nægjanlegt húsnæði, og það er ekki víst, að það verði fyrr gert með því að veita það takmarkaða lánsfé, sem á hverjum tíma er fyrir hendi, til þeirra fátækustu. Þvert á móti verða menn við framkvæmd slíkrar löggjafar að varast að láta þau ákaflega eðlilegu sjónarmið, sem ríkjandi eru í hugum manna, að það beri ekki síður að hjálpa þeim, sem minni máttar eru og síður eru efnum búnir, heldur en öðrum, — menn verða þó að varast að ganga svo langt í þessum sjónarmiðum, að það e. t. v. verði þeim til minnsts gagns, sem það átti að gagna, eða m. ö. o. þeim, sem búa í hinu lélega eða heilsuspillandi húsnæði. Og ef framkvæmd slíks löggjafarákvæðis fer út í öfgar, getur hún beinlínis leitt til þess, að það er dregið úr hraða byggingarframkvæmdanna.

Þeir, sem fara með framkvæmd slíkrar löggjafar á hverjum tíma og lánveitingar, eru að sjálfsögðu alltaf í miklum vanda staddir. En mér er nær að ætla, að ef við legðum eða hefðum frá öndverðu lagt megináherzluna á það sjónarmið, sem mest vegur, að byggja sem mest, að það sé með einu eða öðru móti tilbúið hæfilegt og hentugt húsnæði, — og ég undirstrika það, ég er ekki að tala fyrir því, að menn byggi „spekúlasjóns“-húsnæði, og hef aldrei gert, — en ef menn hefðu lagt megináherzlu á það og kannske ef til vill umfram hitt, hversu miklar og þröngar reglur við þurfum að setja um úthlutun takmarkaðs lánfjár, þá e. t. v. værum víð nokkru lengra á veg komnir með að útrýma húsnæðisskortinum, en við jafnvel erum í dag. Mér er alveg ljóst, að það er nokkur hætta á því, að slík ummæli eins og þessi, sem ég nú hef viðhaft, séu mistúlkuð og kannske rangtúlkuð og ranglega eftir mönnum höfð og látið í þeim liggja annað, en raunverulega í þeim liggur. En ég tel, að menn geri sér fyllilega grein fyrir því, að það er ekki einhlítt það sjónarmið eitt í þessum málum, að lánveitingin eigi endilega í slíku tilfelli eins og hér um ræðir að ganga til þess, sem minna bolmagn hefur efnahagslega, heldur en annars, sem meira bolmagn hefur til þess að byggja húsnæðið og koma því í kring og ljúka því, því að þegar byggt hefur verið nægilegt húsnæði fyrir þá aðila, sem búa í bæjunum og hér í þessu landi, þá er ekki þetta vandamál lengur við að stríða, sem erfiðleikarnir stafa af, þ. e. a. s. húsnæðisskortinn. Hafi þeir fátækustu eða þeir, sem minna eru efnum búnir, þá ekki aðstöðu til þess að útvega sér nægjanlega hagkvæmt húsnæði með leigukjörum eða kaupum frá öðrum, þá verður auðvitað það opinbera, bæði bæjar- og sveitarfélögin og ríkisvaldið, að halda áfram sínum ráðstöfunum til þess að jafna á milli þjóðfélagsborgaranna í þessu efni eins og svo mörgum öðrum.

Þá leyfi ég mér að víkja að því, að hæstv. félmrh. fannst lítið til koma þess, sem ég hafði gagnrýnt þessar fjölþættu reglur eða fjölþættu spurningar, sem menn þyrftu að svara, þegar menn væru að biðja um lán frá húsnæðismálastjórn, og m. a. talaði um það, að menn þyrftu að gefa upp þykktir einangrunar, og af þessu mætti nú sjá, hvað ég væri að fara villur vegar, því að hvað væri nauðsynlegra og sjálfsagðara en menn strax í upphafi við byggingu gerðu sér grein fyrir, hvers konar einangrun þeir ætluðu að hafa í húsið og hversu þykka, og við stórtöpuðum fé á því, Íslendingar, að ráðast í íbúðabyggingar án þess að gera okkur grein fyrir, hvernig þeim í öndverðu skyldi hagað.

Ég er sammála hæstv. félmrh. um það, að við höfum bæði fyrr og síðar gert allt of mikið að því að ráðast í byggingarframkvæmdir án þess að hafa þær nægjanlega vel undirbúnar. En það má heldur ekki ganga út í öfgar í þessu sambandi, og ég er sannfærður um, að það eru áreiðanlega langsamlega fæstir af þeim, sem bæði fyrr og síðar hafa byggt hér, sem hafa á þann hátt, sem hér er til ætlazt í umsóknareyðublöðunum, gert sér grein fyrir einstöku atriðum í sambandi víð byggingarframkvæmdir og hvernig þeir ætluðu að byggja. Og ráðherra tekur í þessu sambandi mjög sláandi dæmi, þegar hann talar einmitt um einangrunina, að það sé nauðsynlegt að gera sér grein fyrir, hvernig eigi að einangra, áður en maður byrjar að byggja. Ég get sagt hæstv. félmrh. það, að ég hef sjálfur staðið í því að byggja hús og ég hef gengið á milli margra sérfræðinga til þess að leita mér upplýsinga um það, hvers konar einangrun ég ætti að hafa í húsinu, hver hefði mest einangrunargildi og hvað þeir vildu leggja til að ég gerði í þessu sambandi, án þess að ég fengi nokkurn tíma nokkur skýr svör um þetta. Hvort einangrar nú betur gosull eða kork eða vikurplötur o. s. frv.? Hvað kostar hvert um sig, og hvað er líklegt að maður muni hagnast eða tapa í hitunarkostnaði og öðru eftir því, hvernig einangrunin er? Ég tala nú ekki um það, þegar er verið að tala um það hér, að menn verði beinlínis að gefa upp þykkt einangrunarinnar fyrir fram og nánar sem sagt að skilgreina, þá held ég að það sé fátt, sem lýsir því betur, hvað framkvæmdin er hér komin út í miklar öfgar, einmitt í slíku litlu dæmi eins og þess. Í fyrsta lagi skiptir það ekkert húsnæðismálastjórn, sem er að veita þetta litla lán, hvort það er notuð gosuli, kork, vikur eða ný einangrun, sem nú er komin á markaðinn og er að taka mikið við af korki, - það skiptir þessa húsnæðismálastjórn engu máli. Það má segja, að það gæti skipt hana máli, að húsið ætti að uppfylla viss skilyrði um einangrun, viss lágmarksskilyrði um einangrun, sem náttúrlega er framfylgt almennt talað hér, og ég efast um, að nokkur hús hafi verið byggð hér í seinni tíð af þessum, sem við köllum nýtízkuhús, svoleiðis, að þau séu ekki forsvaranlega einangruð, þannig að þess vegna væri hægt að veita út á þau lán og þau hefðu sitt veðgildi. Hitt er það, að það eru kannske einstaka menn, sem setja einhvern alveg sérstakan og óþarflega mikinn íburð í einangrunina, ja, kannske ekki óþarflega mikinn íburð að öðru leyti en því, að hún kostar þessa menn í bili töluvert miklu meira en aðra, en það verður þeim þá ef til vill, þegar til lengdar lætur, líka ódýrara.

Ég ætla, að þetta nægi til þess að benda á það, sem ég var að leggja áherzlu á, að enda þótt þeir vildu og þyrftu að fá tilteknar upplýsingar og miða lánveitingar við tilteknar meginreglur og við tilteknar þarfir fólksins í heild, þá má ekki ganga svo langt, að farið sé út í slíka smámuni, að framkvæmdin verði kannske í mörgum tilfellum skrípaleikur, og ég leyfi mér að fullyrða, að það er útilokað, að þetta umsóknareyðublað, sem menn nú eiga að fylla út, geti orðið grundvöllur undir lánveitingum í framtíðinni, öðruvísi en það verði bæði meira og minna rangt sagt frá af hálfu þeirra, sem útfylla það, sumum vísvitandi og öðrum óafvitandi, af því að þeim er ómögulegt annað, en segja óafvitandi eitthvað rangt frá, sem verið er að inna þá eftir, og út í þá ófæru á ekki að ganga, og þetta eiga menn að sjá í öndverðu og stemma á að ósi.

Mér heyrðist, að hæstv, félmrh. væri að tala um, að seðlabankinn, — ég heyrði það nú ekki greinilega, gat lítt skilið það, nema að takmörkuðu leyti, — að seðlabankinn væri nú eða fyrir hans tilverknað væri verið að leggja áherzlu á, að lokið væri sem fyrst þeim íbúðum, sem nú eru í smíðum. Ja, ef það er rétt, að seðlabankinn hafi lagt einhverja sérstaka áherzlu á það í sambandi við samninga, sem milli hans og ríkisstj. kunna að hafa verið gerðir, þá er það út af fyrir sig sjónarmið, sem ég er mjög samþykkur. Þá er lögð áherzla á að flýta sem allra mest, að til verði nýtt íbúðarhúsnæði. Og þá er ekki verið að spyrja að því, hvað viðkomandi maður hafi mörg stig, sem er að byggja þetta íbúðarhúsnæði, heldur bara að íbúðarhúsnæðið verði til. En það er allt önnur hugsun, og þá er ég hræddur um, að framkvæmdinni á þessu stigakerfi verði að fresta um einhvern tiltekinn tíma, ef þetta er rétt. Þetta var svo óljóst hjá hæstv. ráðh., að þetta er kannske ekki það, sem um er að ræða. En hafi seðlabankinn lagt áherzlu á það við ríkisstj. og samið um það, að lánsfé það, sem nú kann að koma á næstunni til íbúðabygginga, verði fyrst og fremst til þess að ljúka þeim íbúðum, sem fyrir hendi eru, þá auðvitað má fresta um ótiltekinn tíma og kannske alveg þessu stigakerfi, því að ef við með einhverjum ráðum gætum haft fjármagn til þess að ljúka mjög snögglega og með meiri hraða, en ella hefur verið við það íbúðarhúsnæði, sem nú er í smíðum, þá hef ég viljað halda því fram bæði fyrr og síðar og mundi geta leitt að því nánari rök við meðferð þessa máls, að húsnæðisskortinum væri útrýmt hér á næstu 3–4 árum, bæði hér í Reykjavík og annars staðar. Þessi sjónarmið lagði ég megináherzlu á, þegar ég flutti hér ásamt öðrum sjálfstæðismönnum í fyrra þáltill. um öflun erlends lánsfjár til íbúðabygginga, fyrst og fremst í þeim tilgangi að ljúka nú með miklum hraða því íbúðarhúsnæði, sem væri í smíðum, og ef það væri gert á tilteknum tíma, væri húsnæðisskortinum á öðrum tilteknum tíma þar með útrýmt.

Ég hygg næstum því, að ég gæti farið með þessar tölur nú, en skal þó ekki gera það, bæði getur eitthvað verið ruglað í huga mínum og auk þess eru þær ekki þær nýjustu, sem nú væri hægt að hafa, þar sem nokkuð er um liðið frá því, að ég gerði grein fyrir þessum skoðunum mínum hér á þingi, og væri þess vegna eðlilegra, að það atriði væri nánar athugað undir meðferð málsins.

Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um þetta atriði, en kem þá að ákvæðum frv. okkar um það að fella niður skyldusparnaðinn, en leggja áherzlu á að auka möguleikana og aðstöðuna til frjáls og samningsbundins sparnaðar í hinum svokölluðu húsinnlánum, eins og við höfum orðað það í 4. gr. frv. okkar.

Hæstv. félmrh. segir: Það dugir ekki að leggja til, að skyldusparnaðurinn sé felldur niður, nema koma með till. um nýja fjáröflun í staðinn, því að áætlað hefur verið, að hann gefi 15 millj. kr. á ári, og er það meira fé en svo, að ég vilji ljá mitt lið til þess, að sú fjárveiting falli niður, ef annað kemur ekki í staðinn. — Auðvitað er þetta rétt hjá hæstv. félmrh. En tillögur okkar um frjálsan sparnað eru einmitt miðaðar við það, við trúna eða traust okkar á því, að ef þeim yrði framfylgt, mundi verða til meiri sparifjármyndun í landinu, heldur en ella, með skyldusparnaðinum. Í fyrsta lagi gerði ég grein fyrir því í minni framsöguræðu, að eðli málsins samkvæmt væri sá sparnaður miklu haldbetri og veigameiri fyrir þjóðfélagið, að ekki sízt unglingar og hin uppvaxandi kynslóð fyndi hjá sér hvöt til sparnaðar og treystu þannig á fjármálastarfsemi þjóðfélagsins, að þess vegna drægi ekki úr skyldusparnaðarviðleitninni. Í öðru lagi, að þegar settar væru á stofn innan peningastofnana landsins sérstakar innlánsdeildir eða hin svokölluðu húsinnlán eða innlánsreikningar, sem líklega væri réttara að kalla það, og það tvennt, sem við leggjum til, færi saman, að þessi lán bæru hærri vexti, en önnur innlán og auk þess mættu menn verja, eins og í okkar tillögu kemur fram, tilteknum hluta af atvinnutekjum sínum til þess að leggja inn á þessa innlánsreikninga 5.000 kr. á ári, þannig að þessar 5.000 kr. væru skattfrjálsar, þá væri ástæða til að ætla, að af þessu mundi leiða miklu meiri sparnað, sem yrði grundvöllur undir aukin lán til íbúðabygginga, heldur en af núgildandi ákvæðum löggjafarinnar annars vegar um skyldusparnað og hins vegar um þann frjálsa og samningsbundna sparnað, sem þar er um að ræða. Að vísu mætti segja: Ja, skyldusparnaðurinn má vera, en herðum þá bara ákvæðin um hinn frjálsa sparnað, aukum vextina og gefum ákveðið skattfrelsi, og þá höfum við þetta tvennt. — En þó er þetta tvennt ekki samrýmanlegt, vegna þess að það verður að ætla og gefa hinni uppvaxandi kynslóð rúm til þess að njóta hins frjálsa sparnaðar með hærri vöxtum og sérstöku skattfrelsi af atvinnutekjunum, sem hún ekki mundi njóta, ef ætti að taka svo og svo mikinn hluta af tekjunum í lögþvingaðan skyldusparnað. Þess vegna höfum við álitið, að þetta tvennt yrði a. m. k. að óreyndu að útiloka hvort annað, og ef það sýndi sig, að þessi nýmæli um húsinnlánin bæru góðan árangur, þá væri fram komið það, sem okkur renndi grun í, að skyldusparnaðurinn væri hvorki til gagns né nauðsynlegur. Ég hef sagt áður, og við segjum það, að við treystum okkur ekki til að áætla, hvað mikla nýja sparifjármyndun muni af þessu leiða, — það veit ég að hv. þm. skilja, að erfitt er að gera, — en menn verða sjálfir að meta þetta við sig og reyna þá að gera upp við sig, hvað þeir teldu að það mundi áorka miklu til aukinnar sparnaðarviðleitni hjá almenningi, ef þessi hlunnindi væru veitt, sem um er að ræða, þ. e. a. s. hækkaðir vextir og skattfrelsi.

Þá er komið að ákvæðum frv. um útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis, og þau taldi hæstv. félmrh. langsamlega veigamest. Hann minnti þó á í því sambandi, að þegar húsnæðismálalöggjöfin var sett 1955, voru ekki af ríkisins hálfu ætlaðar nema allt að 3 millj. kr. til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis á móti framlögum bæjarfélaganna. Þetta er rétt, og ég gerði einnig grein fyrir þessu, að svo hefði þetta verið. En meginreglan var þó strax viðurkennd í upphafi þessi, að nú leggur sveitarfélag fram fé til íbúðabygginga í því skyni að útrýma heilsuspillandi íbúðum, annaðhvort sem óafturkræft framlag eða lán, og skal ríkissjóður þá leggja fram jafnháa fjárhæð á móti. Þetta er sú meginregla, sem strax í öndverðu var viðurkennd, er enn í núgildandi lögum, var hins vegar í upphafi með þeirri takmörkun, að skylda ríkisins næði þó ekki nema allt að 3 millj. kr. á ári.

Sannleikurinn er sá, að þessi lög tóku gildi 10. maí 1955, og mér er engin launung á því, að við vorum ýmsir, sem stóðum að þáverandi stjórnarsamstarfi, sem töldum þessa upphæð of litla. Á hitt var þó að líta, að sveitarfélögin þurftu nokkurn viðbúnað í sínum byggingarmálum til að geta orðið aðnjótandi ríkissjóðsframlaganna, og ég hygg, að fæst þeirra eða engin hafi verið búin á þessum tíma að hafa fyrir fram viðbúnað í málinu nema Reykjavíkurbær, en hann byrjaði á árinu 1954 að undirbúa áætlun um byggingu íbúðarhúsa til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis á grundvelli þess ákvæðis stjórnarsamningsins milli sjálfstæðismanna og framsóknarmanna eftir alþingiskosningarnar 1953, að stjórnin vildi beita sér fyrir öflun nýs lánsfjár til íbúðabygginga og vinna að því að leysa þau mál til frambúðar.

Ég mæli þess vegna á engan hátt bót þeirri takmörkun, sem í upphafi var sett í löggjöfina. En ég vil minna á það að, að enduðu ári 1955, og löggjöfin, eins og ég sagði, tók gildi 10. maí, samþykktu þáverandi stjórnarflokkar til viðbótar við þetta framlag, sem hér er um að ræða, að verja af greiðsluafgangi ríkissjóðs þetta fyrsta ár, sem íbúðalánalöggjöfin var í gildi, 13 millj. kr., enda skal fjárhæð þessari skipt til A-lána samkv. I. kafla laganna og til útrýmingar heilsuspillandi íbúðum samkv. Il. kafla laganna í sömu hlutföllum og fé hefur verið heitið til þessa samkv. lögum og samningum við bankana. M. ö. o.: þeir stjórnarflokkar, sem ákváðu við afgreiðslu húsnæðismálalöggjafarinnar vorið 1955 að takmarka framlögin til heilsuspillandi húsnæðis af hálfu ríkissjóðs við 3 millj. kr., samþykktu strax eftir 8 mánuði að leggja 13 millj. kr. af greiðsluafgangi ársins 1955 til íbúðalána, til A- og B-lána, eins og ég gerði grein fyrir áðan og lesið var úr löggjöf, sem þá var sett til þess að veita lán af greiðsluafgangi ríkissjóðs 1955 og er í 22. gr. fjárl. fyrir árið 1956.

Það bar að fagna því, þegar núverandi stjórnarflokkar hækkuðu framlagið, þótt ekki væri nema úr 3 millj. kr. upp í 4 millj. kr. En ég tel þó, að þar með hafi ekki verið komið til jafns við það, sem fyrrv. stjórnarflokkar voru búnir að gera í þessu máli, og á síðasta þingi lagði ég áherzlu á það, eða við sjálfstæðismenn — það mun hafa verið í Ed. — fluttum um það tillögur og líka reyndar þegar málið kom til Nd., að í húsnæðismálalöggjöfinni væri ekkert hámark, m. ö. o. bara meginreglan staðfest, og það er helzt að okkar vilja, að svo fremi sem sveitarfélögin leggi fram fé til útrýmingar heilsuspillandi íbúðum, þá skuli ríkissjóður leggja jafnhátt framlag. Það var fellt. En við lögðum einnig til að hækka þessar 4 millj. upp í 10 millj. kr.

Hæstv. félmrh. segir, að það hafi ekki verið rösklega gengið að úthlutun heilsuspillandi húsnæðis og 3 millj., sem varið var 1955, hafi alls ekki verið notaðar til fulls. Nú getur verið, að sveitarfélögin hafi í þessum efnum gert minni kröfur, en ætla mætti, eins og ég sagði áðan, af því að þau höfðu ekki haft sinn viðbúnað nægjanlegan í þessu máli. Hitt liggur þó fyrir, að Reykjavíkurbær einn varði miklu meira en 3 millj. kr. til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis á þessu eina ári, 1955, svo að miðað við það er mér alveg óskiljanlegt, að afgangur hafi verið af þessum 3 millj. kr., og þyrftu nánari skýringar að koma um það, hvernig í því liggur, aðrar en þá þær, ef ráðh. vill hengja sig í það, sem hann lagði veigamikla áherzlu á, mjög mikla áherzlu á, að samkv. lögunum bæri ríkinu ekki að leggja fram féð, fyrr en búið væri að útrýma heilsuspillandi húsnæðinu. Og þetta er satt, þetta var í upphaflegu l., og þetta er óbreytt. Þetta ákvæði töldu margir, — ég held úr öllum flokkum — mjög óeðlilegt, og í framkvæmdinni viðurkenndi einnig húsnæðismálastjórn það, og þess vegna hefur verið veitt fé í lán út á byggingar til útrýmingar heilsuspillandi íbúða, án þess að búið væri að rífa hið heilsuspillandi húsnæði, og það munu hafa gert bæði fyrrverandi húsnæðismálastjórn og núverandi húsnæðismálastjórn. Við lögðum til í fyrra undir meðferð málsins, að þessu ákvæði væri breytt, og í nýju ákvæði hér í frv. okkar um framlög ríkisins til byggingarsjóða sveitarfélaga, sem kynnu að verða stofnaðir til að veita lán til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis, leggjum við til, að önnur aðferð verði höfð í þessu sambandi, en ákvæðið er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta:

„Nú stofnar sveitarfélag byggingarsjóð í því skyni að veita lán til nýbygginga, svo að útrýmt verði heilsuspillandi húsnæði, og skal þá ríkissjóður leggja slíkum sjóði jafnhátt árlegt framlag og veitt er úr sveitarsjóði og með sömu kjörum, enda hafi ráðh, staðfest reglugerð byggingarsjóðsins. Sveitarfélagi ber skylda til að sjá um, að ónothæft húsnæði sé tekið úr notkun jafnóðum og tekið er í notkun húsnæði, sem ríkissjóður hefur veitt framlag til samkvæmt þessari grein.“

Tekið sé úr notkun eða rifið ónothæft húsnæði, jafnframt og tekið er í notkun það nýja húsnæði, sem var verið að byggja í þessu sambandi, og annað er ekki framkvæmanlegt. Og við skulum taka dæmi, sem sýnir þetta afar einfaldlega. Reykjavíkurbær er t. d. með byggingu sinna raðhúsa. Þar eru 144 íbúðir. Öllum þessum íbúðum hefur verið úthlutað, og þær eru afhentar fokheldar fólki, sem býr í herskálunum og öðru heilsuspillandi húsnæði. Sá, sem fær í hendur íbúðina fokhelda, þarf að sjálfsögðu töluverðan tíma til þess að vinna að fullkomnun íbúðarinnar, áður en hann getur flutt úr sínu húsnæði, en á þessu stigi málsins er komið miklu meira fé í íbúðina eða töluvert meira fé, en jafnvel nemur framlögum bæjarins og ríkissjóðs samanlagt. Og þannig mun það vera nú, að fokheldar íbúðir í sambýlishúsum hér í Reykjavík kosta um 200 þús. kr., og gert er ráð fyrir með þeim reglum, sem nú virðist vera samkomulag um milli bæjarins og húsnæðismálastjórnar, að aðilarnir geti haft aðstöðu til þess að fá lán út á þetta, 50 þús. kr. frá Reykjavíkurbæ og 50 þús. kr. samkvæmt þessum kafla húsnæðismálalöggjafarinnar, eða 100 þús. kr., og þá er einnig gert ráð fyrir, að þessir aðilar geti orðið aðnjótandi 70 þús. kr. láns af A- og B-lánum hins almenna veðlánakerfis eða byggingarsjóðs ríkisins eða hvernig því nú er skipt eða hvað menn vilja kalla það, og eru þá komnar um 170 þús. kr. Reykjavíkurbær hefur í mörgum tilfellum borgað aðilum fyrir innréttingu herskála, þegar þeir eiga hlut að máli, 25–30 þús. kr., svo að þarna eru komnar fjárreiður frá því opinbera, ríki og bæ, um 200 þús. kr. Auk þess hefur verið talað um það, að Reykjavíkurbær reyndi til þess að létta fyrir þessu fólki að veita nokkur bráðabirgðalán, a. m. k. meðan þyrfti að bíða eftir A- og B-lánum hins almenna veðlánakerfis. Svona standa þessi mál, og ef ekki er nú hægt að fá 50 þús. kr. framlagið frá ríkissjóði til útrýmingar heilsuspillandi íbúðarhúsnæðis á móti framlagi bæjarins, fyrr en sá aðili, sem hefur fengið þetta íbúðarhúsnæði fokhelt, er búinn að ganga frá öllum sínum hlutum, það mikið frá húsnæðinu, að hann geti flutt inn í það, og þess vegna sé hægt að rífa herskálann, þá sjá menn, að hér er í raun og veru um löggjafarákvæði að ræða, sem mundi miða til þess eins að hindra alla framkvæmd þessara mála og stríða gegn þeim vilja og innri tilgangi, sem á bak við löggjöfina er, og bæði vilja löggjafans í þessu sambandi og einnig bæjar- og sveitarfélaga, sem eru að vinna að þessum málum.

Menn mega þess vegna, tel ég, með engu móti vera að karpa um það, að það standi ekki upp á ríkissjóð eða framlög ríkisins, fyrr en sé búið að útrýma hinu heilsupillandi íbúðarhúsnæði. Þvert á móti verður að gera kröfu til þess, að framlög ríkissjóðs til sveitarfélaganna, hver sem þau verða, mikil eða lítil, vonandi til jafns, eins og ég hef verið að tala um, komi jafnóðum og bæjar- og sveitarfélögin eru að byggja þetta eða hafa forgöngu um að byggja þetta íbúðarhúsnæði, því að annað er naumast framkvæmanlegt.

Og ég fæ ekki séð, við hvað það styðst, að hæstv. ráðh. segir, að það hafi ekki rösklega verið gengið að verki við útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis, a. m. k. ekki, ef litið er á framkvæmd þessara mála í Reykjavík, því að það liggur fyrir, að á fjárhagsáætlun Reykjavíkurbæjar hefur verið á undanförnum þrem árum: 1955 eða því ári, sem þessi húsnæðismálalöggjöf var ekki til, en varð til í maímánuði, varið til þessara mála 4.5 millj, kr., 1956 áætlaði Reykjavíkurbær 10 millj. kr. til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis og 1957 10 millj. kr., m. ö. o. 24.5 millj. kr. á þessum þrem árum. Á sama tíma hefur Reykjavíkurbær fengið frá ríkissjóði til þessara mála 10 millj. kr. á móti 24.5 millj. kr.

Nú sagði hæstv. félmrh. áðan að vísu: Ja, það er ekki það sama að áætla framlög í fjárhagsáætlun og gera það, standa við áætlanirnar. Í þessu tilfelli liggur málið þannig, að umfram þetta fé, sem áætlað hefur verið á fjárhagsáætlun Reykjavíkurbæjar, hefur Reykjavíkurbær til sömu framkvæmda ekki alls fyrir löngu varið 10 millj. kr. í bili, m. ö. o. alls þá samkvæmt því, sem áætlað var á fjárhagsáætlun, og umfram það, sem áætlað var, samtals 34 millj. kr., á sama tíma sem frá ríkinu hafa komið 10 millj. króna.

Hér er misrétti, sem á sér stað, og ranglæti, sem verður að leiðrétta. Það kann ekki góðri lukku að stýra, að í þessu tilfelli sé höfuðstaðurinn svo herfilega afskiptur, því að þetta gerðist á sama tíma sem framlög til ýmissa annarra almennra þarfa, eins og ég hef margbent á, hafa verið stórkostlega aukin, bæði á sviði landbúnaðar, sjávarútvegs, iðnaðar og í öðrum atvinnugreinum og til ýmissa félagsmála, tryggingarmála o. s. frv., og er hægt að rekja það allt saman nánar. En á sama tíma sem ýmis slík framlög hafa hækkað margfaldlega, hafa þessi framlög til útrýmingar heilsuspillandi íbúða til sveitarfélaganna og þá fyrst og fremst í þessu sambandi til Reykjavíkurbæjar verið skorin við nögl. Og þó að Reykvíkingar kunni að vera umburðarlyndir, þá er engin ástæða til þess að þeir láti bjóða sér þann órétt til lengdar. Í bæjarstjórn Reykjavíkur hafa allir bæjarfulltrúarnir, hvaða flokki sem þeir fylgja, sameinazt um að beina þeirri áskorun til Alþingis, að það hækki þetta framlag nú úr 4 millj. kr. og upp í 12 millj. kr., og eins og fram kemur í grg. okkar, vitum við ekki enn, hvað áætlað verður 1958 frá Reykjavík í þessu skyni. En þar sem nú hefur á undanförnum tveimur árum verið varið 10 millj. kr. á fjárhagsáætlun, þá er engin ástæða til að ætla, að það verði minna fé, en spurningin er, hvort bæjarstjórnin telur sér fært og telur þörf á því að veita meira fé, en 10 millj. kr. á fjárhagsáætluninni 1958, og það er náttúrlega spurningin um það, sem felst fyrst og fremst í því, sem við segjum hér í okkar grg., eins og hæstv. ráðh. vitnaði til. En þegar t. d. flokksmenn hans báru fram till. — það var víst í marzmánuði — um byggingarsjóð Reykjavíkurbæjar, gerðu þeir till. um, að meðal árlegra tekna hans skyldi vera framlag á fjárhagsáætlun hverju sinni og þá 10 millj. kr. M. ö. o.: frá þeirra hendi liggur fyrir till. um 10 millj. kr. til húsnæðismálanna frá bæjarstjórn Reykjavíkur árið 1958, og ég geri ekki ráð fyrir því, að þeir eigi eftir að minnka það héðan í frá. Og það er mjög ólíklegt, að sjálfstæðismenn, sem hafa beitt sér fyrir 10 millj. kr. framlagi tvö undanfarin ár, muni nú draga úr því.

Hæstv. félmrh. talaði töluvert um það í lok sinnar ræðu, að enda þótt menn gætu nú með einhverju móti aflað þessa fjár, sem margir mundu áreiðanlega vilja leggja hönd að verki með, þá væri þó galli enn, og hann væri sá, að fólkið í verstu bröggunum mundi sitja eftir og tæplega væri fyrir því séð, hvernig ætti að hjálpa því til að komast inn í húsnæði. Það hefði ekki þetta fé, sem á vantaði til að fullgera húsnæðið eða borga tryggingargjöld o. s. frv., tryggingarfé til bæjarins, sem borgað er inn í öndverðu.

Þegar á þetta er litið, þá er ósköp eðlilegt, að menn hugsi sem svo: Ja, hvernig í ósköpunum á þetta efnaminnsta fólk að geta byggt íbúðir með þeim kröfum, sem til þeirra eru gerðar, og ekki meiri lánsmöguleikum, en um er að ræða? Þetta er alveg satt. Sízt mundi ég vilja gerast talsmaður þess að mæla á móti því, að þetta fólk gæti fengið bæði lengri og hagstæðari lán, ef til þess virtust vera einhverjir möguleikar. En á hitt er einnig að líta, að við verðum að horfast í augu við staðreyndirnar, eins og þær eru á hverjum tíma, og hvernig hefur nú þetta fólk, sem fram að þessu hefur getað staðið í því að byggja þessar nýju og góðu íbúðir hér í Reykjavík, gert það, miðað við þann lánsfjármarkað, sem fyrir hendi var? Ég býst við því, að okkur veitist öllum nokkuð erfitt að skilgreina og skýra það. Og við marga hef ég átt tal, sem sjálfir hafa sagt við mig, hafa að vísu staðið þó í nokkrum örðugleikum í lok byggingarinnar: Það er kannske ekki það, sem er erfitt að skilja, þó að mig vanti nokkra tugi þús. kr., hitt skil ég sjálfur miklu síður, hvernig í ósköpunum ég þó hef getað klofið það að koma þessu máli í framkvæmd — byggja yfir mig og fjölskyldu mína — af ekki meiri efnum, en það var gert, þegar til þess var stofnað.

Í byggingarmálunum hefur verið beitt ótrúlega mikilli samhjálp, bæði fjölskyldna og vina, og ótrúlega mikið eigið átak lagt fram af einstaklingunum og því miður í sumum tilfellum þannig, að þeim hefur orðið það ofraun. Og þegar á þessa annmarka er bent, eins og hæstv. félmrh.: Ja, ef ég vissi það, að fólkið í bröggunum fengi þetta, þessar 12 millj. kr., og einnig þeir, sem verst eru staddir, þá skal ég ekki vera á móti því, — þá spyr ég í fyrsta lagi: Hver á að sannfæra hæstv. ráðh. um þetta? — og í öðru lagi: Hvað vill hann gera? Ekki fær fólkið íbúðirnar, ef féð er ekki lagt fram. Það er þó fyrsti möguleikinn til þess, að líkur séu til, að þetta fólk fái sínar íbúðir.

Ég upplýsti í fyrri ræðu minni nokkuð og skal endurtaka það hér, hvernig horfurnar eru í stórum dráttum, og skal ég ekki fara of mikið út í einstök atriði.

Um útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis í Rvík er það svo í dag, að á þessum tveimur, þremur árum, sem bæjarfélagið hefur í þessu staðið, er búið að afhenda eða tilbúnar til úthlutunar um 280 íbúðir, 144 íbúðir í raðhúsum, 16, sem byggðar voru í framhaldi af Bústaðavegshúsum, og 120 í Gnoðavogshúsunum, sem sumar eru núna fokheldar og verða á næsta ári og eru þannig afhentar, eða 280 íbúðir.

Ef við reynum að gera grein fyrir tekjumöguleikum hins nýstofnaða byggingarsjóðs Reykjavíkur á næsta ári, þá eru þær þannig, að vextir af stofnfé eru áætlaðir 1.5 millj. kr., afborganir útistandandi skulda 2.5 millj. kr., framlag bæjarsjóðs 10 millj. kr., ef við áætlum það, það og mótframlag ríkissjóðsins, ef það væri það sama, þá eru það 10 millj. kr., og loks eru áætlaðar innborganir frá kaupendum 120 íbúða í hinum svokölluðu Gnoðavogshúsum um 12 milljónir króna. Þarna yrði um að ræða 24 milljóna króna handbært fé, ef ekki er talið, að þær komi inn, þessar innborganir, 12 millj. kr., frá kaupendum íbúðanna í Gnoðavogshúsum, sem þó er engin ástæða til, en ef það er reiknað með, þá 36 millj. kr. Byggingarkostnaðurinn við hinar 120 íbúðir við Gnoðavog, það sem eftir er nú, er áætlaður 12 millj. kr., byggingarkostnaður raðhúsa við Bústaðaveg, það sem eftir er, 1½ millj., byggingarkostnaðar við að gera fokheldar 100 íbúðir við Elliðaárvog, sem nú er verið að ljúka teikningum að og fóru fram samkeppnisteikningar um á s. l. ári, 14 millj. kr. og byggingarkostnaður við 200 íbúðir nýjar, sem byrjað yrði á, á árinu og yrðu lengra eða skemmra á veg komnar, um 8½ millj. kr., eða alls 36 millj. kr. En það þýðir, að það er hægt til viðbótar við 280 íbúðir, sem fokheldar eru og afhentar á þessu ári, sem nú er að fara í hönd, að gera fokheldar 100 íbúðir og byrja byggingu á 200 nýjum íbúðum í viðbót. Þá stæði málið þannig í árslok 1958 hjá Reykjavíkurbæ, að það væri ýmist búið að afhenda, gera fokheldar eða byrja á og komið lengra eða skemmra á veg með 500 íbúðir, sem öllum er varið til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis. En þegar Reykjavíkurbær hóf þessa byggingarframkvæmd sína, var byggt á ýtarlegri rannsókn, sem fram hafði farið á því, hversu margar fjölskyldur byggju í bröggum eða herskálum, og voru þar þá 540 fjölskyldur. Nú var vitað um, að töluvert af þessum fjölskyldum var bæði með hugleiðingar, sem þær höfðu gert grein fyrir, og stóðu sjálfar í byggingarframkvæmdum, svo að það mátti þegar frá upphafi áætla, að um 40 af þessum fjölskyldum mundu sjá sér fyrir íbúðarhúsnæði sjálfar a. m. k., og vildu þó sumir áætla meira, þannig að það þyrfti ekki að áætla nema byggingu 500 nýrra íbúða til að útrýma herskálunum í Reykjavík. Þarna, eins og ég segi, mundi í árslok 1958 vera um að ræða íbúðarhúsnæði, sem er 280 íbúðir fokheldar nú um þessi áramót, og um næstu áramót yrðu það alls 580 íbúðir, sem væru margar fullbúnar, sumar fokheldar og aðrar lengra eða skemmra á veg komnar.

Þetta hygg ég að ætti að færa mönnum heim sanninn um það, að ef ekki stendur á ríkissjóðsframlaginu á móti framlagi Reykjavíkurbæjar, bæði næsta ár og næstu 2—3 ár, 1959 og 1960, þá er það alveg öruggt, að sú áætlun, sem gerð var um útrýmingu allra herskála í Reykjavík og heilsuspillandi húsnæðis, á að geta verið komin í framkvæmd, eins og til var stofnað upphaflega, á 4–5 árum, hygg ég að það hafi verið orðað, sem mundu sjálfsagt þurfa að vera 5–6 ár, því að eitthvað er þessi áætlun þegar, eins og upplýst hefur verið og við höfum gert rækilega grein fyrir í bæjarstjórninni, orðin á eftir áætlun, og skal ég ekki fara að rekja ástæðurnar til þess. En hún er þó ekki lengra á eftir áætlun en það, að allar líkur eru á því, að upp úr árinu 1960 mundi því takmarki, að búið væri að endurbyggja fyrir flesta eða alla þá, sem í herskálunum búa og ýmsu öðru lélegu húsnæði, vera náð eða ætti að geta verið náð, og þeim mun fremur ef sérstakar ráðstafanir eru nú gerðar til þess, að lánsfé sé látið til þess að ljúka því íbúðarhúsnæði, sem nú er í byggingu.

Ég vil nú að lokum mega vænta þess, að ef ekki getur orðið samkomulag um það hér í þinginu, þ. e. a. s. meiri hluti ekki fæst fyrir öllum þeim brtt., sem fluttar eru í þessu frv. okkar sjálfstæðismanna, að þá náist þó a. m. k., áður en lýkur, í einu eða öðru formi meirihlutasamþykki Alþ. fyrir meginatriðum málsins. Og það vil ég taka undir með hæstv. félmrh., að það má segja, að ákvæðin hér um útrýmingu heilsuspillandi íbúðarhúsnæðis, annars vegar aukin ríkissjóðsframlög til þess og hins vegar ný ákvæði varðandi byggingarsjóði sveitarfélaganna, sem stofnaðir eru í því skyni að útrýma heilsuspillandi húsnæði, eru sjálfsagt veigamestu ákvæðin. Ég gerði grein fyrir því áðan, að um það ákvæði hefur verið samstaða í bæjarstjórn Reykjavíkur milli fulltrúa frá öllum flokkum, og ég vildi mega vænta þess, að um það gæti einnig, áður en lýkur, orðið samstaða hér á Alþ. milli fulltrúa hinna einstöku flokka.