10.02.1958
Neðri deild: 49. fundur, 77. löggjafarþing.
Sjá dálk 1921 í B-deild Alþingistíðinda. (3040)

Bréfaskipti forsætisráðherra Sovétríkjanna og Íslands

Jóhann Hafstein:

Herra forseti. Það hefur vissulega margt komið fram í þessum umræðum, sem vekja mun athygli, og þarf ég að vísu lítið að taka fram í sambandi við það. En þó er eitt veigamikið atriði, sem fram kom í ræðu hæstv. forsrh., ekki einu sinni, heldur oftar, sem ég vil leyfa mér að gera nokkuð að umtalsefni, og það er í sambandi við dvöl varnarliðsins hér í landinu. Hæstv. forsrh. segir, að það hafi verið tryggt með milliríkjanótum, eins og hann komst að orði, að herinn eða varnarliðið hér muni fara, þegar Íslendingar óska þess. Það virðist svo sem af þessu megi skilja, að einhverjir samningar hafi átt sér stað í tíð núv. ríkisstj. um það að tryggja betur, en áður var aðstöðu og rétt Íslendinga til þess að varnarliðið færi úr landinu. Þar sem þessi ummæli eru viðhöfð af hæstv. forsrh., þá vildi ég leyfa mér að minna á það, að í 7. gr. varnarsamningsins milli Íslands og Bandaríkjanna var það í öndverðu tryggt, að Íslendingar gætu ráðið því, þegar þeir óskuðu þess, að herinn eða varnarliðið færi af landi brott, en þar segir, með leyfi hæstv. forseta:

„Hvor ríkisstj. getur hvenær sem er, að undanfarinni tilkynningu til hinnar ríkisstj., farið þess á leit við ráð Norður-Atlantshafsbandalagsins, að það endurskoði, hvort lengur þurfi á að halda framangreindri aðstöðu, og geri till. til beggja ríkisstj. um það, hvort samningur þessi skuli gilda áfram. Ef slík málaleitun um endurskoðun leiðir ekki til þess, að ríkisstj. verði ásáttar innan sex mánaða, frá því að málaleitunin var borin fram, getur hvor ríkisstj. hvenær sem er eftir það sagt samningnum upp, og skal hann þá falla úr gildi 12 mánuðum síðar.“

Frá upphafi vega var það sem sagt tryggt í þessum samningi, að Íslendingar gætu ráðið því, þegar þeim sýndist, að slíta eða binda enda á dvöl varnarliðsins hér í landi. Þess vegna er það, að þegar gerð var ályktunin 28. marz 1956 um, að Alþingi lýsti því yfir að óska þá, að varnarliðið hyrfi héðan úr landi, þá gat sú yfirlýsing ekki haft neina þýðingu aðra en það, að í henni fælist viljayfirlýsing Alþingis þá um að framkvæma rétt íslendinga samkvæmt 7. gr. Það er áreiðanlegt, að menn bjuggust við því, að það vekti þá fyrir þeim mönnum, sem stóðu að þessari ályktun. Hún fól ekki í sér neinn nýjan rétt til handa Íslendingum, en hins vegar viljayfirlýsingu þeirra, sem að henni stóðu, um það að hagnýta þann rétt, sem við áttum samkvæmt 7. gr. Hitt er svo nú fram komið, að þessi vilji hefur af þessum sömu mönnum verið afturkallaður, eins og fram hefur komið hér í umræðunum, eða a. m. k. frestað. En þetta er það veigamikið atriði, að það er nokkuð undarlegt, að hæstv. forsrh. skuli flíka því hér í þessum umr., að það hafi tekizt að tryggja það með einhvers konar milliríkjanótum, að við Íslendingar ættum þennan rétt, sem við höfum alltaf haft frá öndverðu. — Mér þótti rétt, að þetta kæmi fram í umræðunum og væri ekki ómótmælt.